Τι είναι η πατρίδα μας; Μην είναι οι κάμποι; Μην είναι τα άσπαρτα ψηλά βουνά; Μην είναι ο Καποδίστριας του Σμαραγδή με την Παναγιά; Μην είναι το φάντασμα του κυβερνήτη ως εξ ουρανού περιστερά; Και μην είναι ο υπνωτιστής καθοδηγητής για να δοθεί η άδεια από …ψηλά; Ή μήπως είναι, του πρωταγωνιστή τα υπέροχα ψαρά μαλλιά; (το μόνο αξιοζήλευτο στοιχείο της ταινίας.)

Καημένε Καποδίστρια τι σου ΄μελλε να πάθεις, έχω να πω. Δεν φθάνει που σε δολοφόνησαν μια φορά, ήρθε κι η δεύτερη, η τελειωτική. Να καταντήσεις παρωδία στο πανί, εύκολη λεία προς χρήση κάθε στρεβλού και δήθεν πατριωτικού φρονήματος, χώρια όλα τ΄ άλλα κινηματογραφικά, παιδαριώδη. Τι να πρωτοθυμηθώ τι να ξεχάσω… απ ΄όσα είδαν τα ματάκια μου κι άκουσαν τ΄ αυτιά μου στα 128 δραματικά λεπτά παρακολούθησης της ταινίας. Την μεγαλοστομία, την υπερβολή, την αφόρητη φλυαρία, τους απλοϊκούς, πλην πομπώδεις διαλόγους, την άκρατη θρησκοληψία και την κατ΄ επανάληψη εμφάνιση της Παναγίας –μόνο εκείνο το πρωινό του Σεπτέμβρη ήταν απούσα-, τον μάγο για να του πει την μοίρα και το ριζικό, τα δραματουργικά χάσματα, την ακινησία των ηρώων στημένων εν είδει tableau vivant σε σαλόνια ευρωπαίων ευγενών του 19ου αιώνα, τα …φρύδια του Κολοκοτρώνη, τους επαναστάτες – καρικατούρες, την mise en plis των καλογέρων, αλλά κυρίως βέβαια, την μέχρις γελοιότητας εξιδανίκευση του ανδρός πλάθοντας με ευτελή και ανιστόρητα υλικά την απόλυτη αγιογραφία του. Λες και την είχε ανάγκη ο Καποδίστριας.

1

Αλλά βέβαια όλα είναι θέμα σεναρίου. Ή καλύτερα των προθέσεων του σκηνοθέτη να απαρνηθεί την αλήθεια της Ιστορίας όπως έχει ειπωθεί αναλυτικά και διεξοδικά εδώ και διακόσια χρόνια και να γράψει τη δική του. Δικαίωμά του, θα πείτε, και θα συμφωνήσω. Αλλά σε εθελούσια τύφλωση δεν θα μας καταδικάσει. Έχουμε κι οι θεατές νομίζω, το δικαίωμα της κριτικής. Ιδίως όταν προσβάλλεται η αισθητική και η νοημοσύνη μας, δοκιμάζονται οι αντοχές μας στην ιστορική ασυνέπεια και στην διαστρέβλωση των γεγονότων κι όταν παραμορφώνονται ιδεολογικά, πρόσωπα της Ιστορίας που έχουν κριθεί, αξιολογηθεί και έχουν καταλάβει τη θέση που τους αξίζει.
Δεν είναι εύκολο πράγμα οι βιογραφίες, ειδικά στον κινηματογράφο, γι΄ αυτό και στρατιές ειδικών, ιστορικών και άλλων, λειτουργούν συμβουλευτικά, και πάλι τα λάθη δεν αποφεύγονται. Πόσο μάλλον αν δεν τους λαμβάνει κανείς υπ΄ όψιν…

Εκείνο το μύθευμα αίφνης περί της ιδρύσεως της Ελβετίας από τον Καποδίστρια, μαζί με την κατάρτιση του Συντάγματός της μπορεί να εγγράφεται με φωτεινά γράμματα στην εθνική μας φαντασίωση, μαζί με πολλά άλλα ασφαλώς, αλλά η αλήθεια είναι διαφορετική – για παράδειγμα το ομοσπονδιακό της Σύνταγμα θεσπίστηκε το 1848- και πάντως, ουδόλως μειώνει την ουσιαστική πράγματι, διπλωματική συμβολή του στην συγκρότηση αυτής της χώρας.

Κι εκείνη η Γαλλία, λογικά θα πρέπει να του χρωστά αιώνια ευγνωμοσύνη αφού η κατά Σμαραγδή ανάλυση της Ιστορίας λέει σαφώς, ότι παρά τρίχα γλίτωσε τον διαμελισμό της,
γιατί οι Μεγάλες Δυνάμεις ήθελαν όλες από ένα κομμάτι της. Αλλά ο Καποδίστριας την έσωσε κι αυτήν, διότι έβλεπε μπροστά, και μέχρι την Ενωμένη Ευρώπη είχε ως όραμα μπορώ να πω….

Από το Δημοτικό μαθαίνουν τα παιδιά, ότι οι Μαυρομιχαλαίοι σκότωσαν τον κυβερνήτη κι αν ξένες δυνάμεις έβαλαν το χεράκι τους, διόλου πρωτοφανές φυσικά, ήταν οι Γάλλοι αυτοί που πρωτοστάτησαν. ΄Ομως η «αναθεώρηση» της ιστορίας είναι και πάλι εδώ. Με σχέδιο των Άγγλων κατά κύριο, έγινε η δολοφονία, μας λέει ο ο Σμαραγδής, υπάρχουν και απόρρητοι φάκελοι επ΄ αυτού, κρυφά αρχεία με ανομολόγητα μυστικά από αυτά που αλλάζουν την ιστορία και μόνον αυτός κατέστη κοινωνός τους…

Χαριτωμένα, ποιητική αδεία προφανώς κι εκείνα τα άλματα στο χρόνο, όταν οι μαθητές ενός σχολείου άδουν υπό την καθοδήγηση της δασκάλας τους τον Ύμνο εις την Ελευθερία σε μελοποίηση του Μάντζαρου, όταν ούτε κι ο ίδιος ο συνθέτης τον είχε ακόμη διαμορφώσει στην τελική του μορφή – ως επίσημος Εθνικός ΄Υμνος σε μορφή εμβατηρίου καθιερώθηκε το 1865. Ή όταν ο Καποδίστριας κονταροχτυπιέται στ΄ αλώνια της Ιστορίας με τον διαβολικό Μέτερνιχ για την καταγωγή των Νεοελλήνων λέγοντάς του περήφανα, ότι είμαστε απόγονοι και του Μινωϊκού πολιτισμού, όρος άγνωστος στην εποχή τους, αφού καθιερώθηκε καμιά εβδομηνταριά χρόνια αργότερα από τον Άρθουρ Έβανς όταν έκανε ανασκαφές στην Κνωσό. Δεν βαριέσαι, λεπτομέρειες, θα πει κανείς. Σημασία έχει να ανεβαίνει το εθνικό συναίσθημα και να ντοπάρεται το θυμικό.

Τι κι αν είμαστε στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, της απόλυτης κυριαρχίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της απεριόριστης πληροφορίας. Τα αρχέγονα ένστικτα παραμένουν τα ίδια, όπως η ανάγκη των ανθρώπων για πρότυπα απαλλαγμένα από αδυναμίες, ατέλειες και μικρότητες, εξυψωμένα σε κατηγορία θεοποίησης –ή αγιοποίησης εν προκειμένω. Ακόμηόμως, κι αν το παραμύθι είναι τόσο εξόφθαλμο και αφελές; Ιδού το ερώτημα.
Κατόπιν αυτών …Όλα πατρίδα μας… Κι αυτά κι εκείνα…