Οι δυσκολίες στο σχέδιο της ενεργειακής ενοποίησης της Ευρώπης αναδείχθηκαν χθες από τις διαφωνίες στο Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας σε σχέση με τις διασυνδέσεις και τη χρηματοδότησή τους. Η κάθε χώρα ανάλογα με τη γεωγραφική της θέση, την πρόοδό της στη ενεργειακή μετάβαση και το κόστος ενέργειας που έχει εμφανίστηκε με διαφορετικά συμφέροντα. Οι γειτονιές χωρών συνήθως παρουσίαζαν τα ίδια χαρακτηριστικά και οι διαφορές μεταξύ των ομάδων χωρών θύμιζαν… τα λόμπι της Eurovision.

Το πρόβλημα δεν είναι μικρό: η ενεργειακή μετάβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτεί επενδύσεις περίπου 660 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ οι σημερινές επενδύσεις φτάνουν μόλις στο μισό αυτού του ποσού. Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η ανάπτυξη δικτύων και διασυνδέσεων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση των τιμών ενέργειας και την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της Ευρώπης.

1

Ωστόσο, οι χώρες εμφανίστηκαν χωρισμένες σε διαφορετικά «στρατόπεδα».

Οι σκανδιναβικές χώρες που έχουν προχωρήσει την ενεργειακή μετάβαση και παράγουν φθηνή πράσινη ενέργεια δεν θέλουν να τιμωρούνται με το αυξημένο κόστος που τους δημιουργούν οι χώρες στις οποίες εξάγουν, που έχουν μεγάλη ζήτηση και αυξημένη τιμή, όπως η Γερμανία. Αποκορύφωμα αυτής της στάσης ήταν η Σουηδία, με την υπουργό Ενέργειας Ebba Busch να θέτει και θέμα αποχώρησης της Σουηδίας από την Ενεργειακή Ένωση. Ο λόγος η πρόταση να χρηματοδοτηθεί μέρος των νέων διασυνδέσεων από το 25% των λεγόμενων congestion revenues – δηλαδή τα έσοδα που προκύπτουν από τη συμφόρηση των δικτύων και τις διαφορές τιμών μεταξύ αγορών ηλεκτρικής ενέργειας.

  Όπως είπε σουηδικός Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς εισέπραξε 3 δισεκατομμύρια ευρώ σε έσοδα από συμφόρηση. «Η συντριπτική πλειοψηφία αυτού, το 75%, εισπράττεται από εσωτερικά σημεία συμφόρησης και όχι μέσω διασυνδέσεων. Εννοώ, λοιπόν, είναι απλώς απαράδεκτο οι χώρες που πρωτοστατούν τελικά να τιμωρούνται σοβαρά γι’ αυτό» τόνισε.  Επίσης είπε ότι όλα τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη τους να καταργήσουν σταδιακά και να αντικαταστήσουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα με χωρις ορυκτά καύσιμα.

Στον αντίποδα βρέθηκαν χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης που αντιμετωπίζουν υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας λόγω περιορισμένων διασυνδέσεων με τις μεγάλες αγορές της δυτικής Ευρώπης. Η Ελλάδα, απαντώντας στη σουηδική κριτική, υποστήριξε ότι η δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας απαιτεί συμβιβασμούς και ότι οι διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν «τον ελέφαντα στο δωμάτιο» της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.

Ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου απάντησε στην υπουργό της Σουηδίας που έθεσε θέμα αποχώρησης από την Ενεργειακή ένωση, «Με όλο τον σεβασμό προς τον αξιότιμο συνάδελφό μου από τη Σουηδία  τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος λειτουργίας αυτή τη στιγμή», σημείωσε.

«Μαζί, ενωμένοι, μπορούμε να αντιδράσουμε πιο δυναμικά σε μια κρίση που εξελίσσεται. Και επιτρέψτε μου να πω κάτι. Υπάρχει ένας ελέφαντας στο δωμάτιο για το ευρωπαϊκό εγχείρημα, και αυτός είναι οι ανισότητες χονδρικής στην ηλεκτρική ενέργεια.

Θύμισε ότι  πριν από δύο χρόνια, ανάμεσα στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και την υπόλοιπη  Ευρώπη, υπήρχε ένα τείχος.  Και αυτό ήταν πολύ περισσότερο από οικονομικό, αφού  αμφισβήτησε τη συνοχή του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.   Και είπε ότι όταν οι άνθρωποι μιλούν για ένα κοινό σενάριο στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτό δεν είναι κάτι που θα επιβληθεί από την Επιτροπή.

«Δεν έχουμε κοινή ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, σημείωσε». Τι θα έλεγε ο Ντελόρ αν ήταν εκεί; Θα έλεγε, πρέπει να το κάνετε τώρα. Αυτή είναι η ώρα.

Η Ευρώπη έκανε πάντα το απαραίτητο βήμα σε περιόδους κρίσης, αν δείτε την ιστορία της Ευρώπης. Και τώρα είναι η ώρα να προχωρήσουμε πιο γρήγορα και μπροστά. Κατανοώ τις ανησυχίες των χωρών και πρέπει να βρούμε έναν ευέλικτο τρόπο, αλλά αυτή είναι μια απαραίτητη υποδομή προς όφελος της Ευρώπης.

Και σαν παράδειγμα της προσπάθειας που χρειάζεται η επίτευξη της ενοποίησης σημείωσε: «Πήραμε κάποιες δύσκολες αποφάσεις τον Μάρτιο, όταν συμφωνήσαμε για τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου. Δεν επηρέασε όλες τις χώρες μας με τον ίδιο τρόπο. Βλέπω μερικές από τις χώρες μας εδώ που επηρεάζονται βαθιά. Δεν τους ακούσατε να λένε, λοιπόν, μας επηρεάζει τόσο πολύ που δεν θα το κάνουμε. Η δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας είναι απαραίτητη».

Η Ελλάδα υποστήριξε έντονα την ανάγκη δημιουργίας μιας πραγματικά ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας και τόνισε ότι οι μεγάλες διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ περιοχών της Ευρώπης αποτελούν σοβαρό πρόβλημα για τη συνοχή της Ένωσης.

Ανάμεσα στα δύο αυτά στρατόπεδα βρέθηκαν αρκετές χώρες που συμφωνούν με τους στόχους της Επιτροπής αλλά έχουν επιφυλάξεις για τον τρόπο εφαρμογής τους, δηλαδή τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών δικτύων από εθνικούς λογαριασμούς. Η Γαλλία, για παράδειγμα, υποστήριξε ότι το πακέτο δικτύων έχει φιλόδοξους στόχους, αλλά προειδοποίησε ότι η υπερβολική συγκέντρωση του ενεργειακού σχεδιασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να αποδυναμώσει τον εθνικό σχεδιασμό των δικτύων. Σύμφωνα με το Παρίσι, ο ενεργειακός σχεδιασμός πρέπει να βασίζεται σε ισορροπημένη διακυβέρνηση μεταξύ Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κρατών-μελών και διαχειριστών δικτύων.

Η Ισπανία από την άλλη πλευρά υποστήριξε έντονα την πρόταση της Επιτροπής, τονίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να αποτελεί κεντρικό άξονα της ευρωπαϊκής πολιτικής και ότι η ενίσχυση των διασυνδέσεων είναι απαραίτητη για να σταματήσει η Ιβηρική Χερσόνησος να λειτουργεί ως «ενεργειακό νησί».

Παρόμοια στάση κράτησαν και άλλες χώρες που θεωρούν ότι οι διασυνδέσεις είναι βασικό εργαλείο για τη μείωση των τιμών ενέργειας και την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού. Η Γερμανία, για παράδειγμα, έδωσε έμφαση στις πρακτικές δυσκολίες ανάπτυξης των δικτύων, επισημαίνοντας ότι η κατασκευή ενεργειακών υποδομών μπορεί να χρειαστεί έως και εννέα χρόνια, πολύ περισσότερο από τον χρόνο ανάπτυξης έργων ανανεώσιμης ενέργειας.

Άλλες χώρες, όπως η Σλοβενία, εξέφρασαν επίσης επιφυλάξεις για τη χρηματοδότηση των δικτύων μέσω των εσόδων συμφόρησης, υποστηρίζοντας ότι τα χρήματα αυτά χρησιμοποιούνται ήδη για τη μείωση των τιμολογίων δικτύου και για επενδύσεις στις εθνικές υποδομές.

Παρά τις διαφωνίες, οι περισσότερες χώρες συμφώνησαν ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα πιο διασυνδεδεμένο ενεργειακό σύστημα για να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες γεωπολιτικές πιέσεις και την αστάθεια στις τιμές ενέργειας. Το ζητούμενο είναι πώς θα μοιραστεί το κόστος αυτής της μετάβασης – ένα ζήτημα που, όπως φάνηκε από τη συζήτηση στο Συμβούλιο, δεν θα λυθεί εύκολα.

Η συζήτηση που έγινε  θα καθοδηγήσει τις περαιτέρω εργασίες   σχετικά με αυτό το πακέτο για τα δίκτυα, με στόχο την επίτευξη μιας γενικής προσέγγισης τον Ιούνιο.

Για την Κομισιόν, η επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ηλεκτροδότηση και τις ενεργειακές υποδομές είναι η πιο βιώσιμη προσέγγιση για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητα και την αυτονομία της Ευρώπης. Η απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας λόγω των πρόσφατων γεωπολιτικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει τις ανησυχίες και αυξάνεται η ανάγκη οικοδόμησης ενός πιο ανθεκτικού και διασυνδεδεμένου ενεργειακού συστήματος σε όλη την Ευρώπη.

Νταν Γιόρκενσεν: Να μειώσουμε τους λογαριασμούς- Να αναλάβουμε τον έλεγχο του ενεργειακού μέλλοντος

Για την Κομισιόν οι επενδύσεις στα δίκτυα συνδέονται με τη μελλοντική ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης. Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόρκενσεν, σημείωσε ότι οι συνέπειες της κρίσης στη Μέση Ανατολή στις τιμές της ενέργειας προσθέτουν νέα πίεση στα νοικοκυριά και τις εταιρείες μας. Εξετάζουμε πώς μπορούμε να μειώσουμε τους λογαριασμούς ενέργειας των ανθρώπων. Αυτή είναι η κορυφαία μας προτεραιότητα. Και όπως είπε εξετάζονται και τα τέσσερα στοιχεία του λογαριασμού ενέργειας, το κόστος της ίδιας της ενέργειας, τα τέλη δικτύου, τους φόρους και τις εισφορές και το κόστος άνθρακα.

Τόνισε ότι “πρέπει να ανακουφίσουμε όσους αγωνίζονται περισσότερο. Γι’ αυτό εργαζόμαστε για άμεσα μέτρα για να βοηθήσουμε τις επιχειρήσεις και τους πιο ευάλωτους πολίτες μας”.

Δεύτερον, είπε, πρέπει επίσης να έχουμε επιλογές έκτακτης ανάγκης στις τσέπες μας σε περίπτωση που η κατάσταση επιδεινωθεί, επειδή πρέπει να είμαστε έτοιμοι και να προστατεύσουμε τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας. Τρίτον, πρέπει να προχωρήσουμε στις διαρθρωτικές αλλαγές που μπορούν επιτέλους να βάλουν τέλος στην ευαλωτότητά μας, στην έκθεσή μας στις παγκόσμιες ασταθείς αγορές.

“Έτσι, ακριβώς όπως κάναμε το 2022, όταν η Ρωσία ξεκίνησε τον βάναυσο πόλεμό της στην Ουκρανία, πρέπει να μετατρέψουμε αυτή τη δύσκολη στιγμή σε ευκαιρία να κάνουμε ένα βήμα μπροστά, να τα πάμε καλύτερα, να γίνουμε πιο δυνατοί. Η προηγούμενη ενεργειακή κρίση μας επέτρεψε να απελευθερωθούμε από μια ιστορική εξάρτηση, αυτή από τη ρωσική ενέργεια. Τώρα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ξανά μια υπαρξιακή επιλογή: Να παραμείνει εξαρτημένη από τις ασταθείς παγκόσμιες αγορές ενέργειας ή να αναλάβει επιτέλους τον έλεγχο του δικού της ενεργειακού μέλλοντος. Και για μένα, η κατεύθυνση του ταξιδιού δεν ήταν ποτέ πιο ξεκάθαρη. Και είναι η κατεύθυνση της ανεξαρτησίας. Τώρα, περισσότερο από ποτέ, είναι η ώρα να παραμείνουμε στην μακροπρόθεσμη πορεία, στη μακροπρόθεσμη στρατηγική μας, στην πραγματικότητα να την διπλασιάσουμε. Γιατί αν θέλουμε πραγματικά η Ευρώπη να σταματήσει να είναι ένας παθητικός αποδέκτης τιμών στις διεθνείς αγορές, χρειαζόμαστε περισσότερη εγχώρια καθαρή ενέργεια”, είπε χαρακτηριστικά.