ΑΔΜΗΕ: Ανοίγει το δρόμο για σύζευξη της αγοράς ηλεκτρισμού προς τα Δυτικά Βαλκάνια – Τι αλλάζει για παραγωγούς και τιμές

Μια μεγαλύτερη αγορά για τους Έλληνες παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διασυνδέσεων και καλύτερες δυνατότητες εξαγωγής των πλεονασμάτων των ΑΠΕ μπορεί να δημιουργήσει η διεύρυνση της σύζευξης της ελληνικής αγοράς προς χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία εισηγείται ο ΑΔΜΗΕ. Η πρόταση του Διαχειριστή προς τη ΡΑΑΕΥ, που απο χθες βρίσκεται σε διαβούλευση, ανοίγει θεσμικά τον δρόμο ώστε η σύζευξη, που σήμερα λειτουργεί στα ελληνικά σύνορα με την Ιταλία και τη Βουλγαρία, να μπορέσει να επεκταθεί σε χώρες της Ενεργειακής Κοινότητας εκτός ΕΕ, όπως η Αλβανία και η Βόρειος Μακεδονία και, στην πράξη, προς τις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων.

Για τους Έλληνες παραγωγούς, η διεύρυνση της συζευγμένης αγοράς σημαίνει ότι αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε μεγαλύτερη περιφερειακή ζήτηση, χωρίς να χρειάζεται να εξασφαλίζουν χωριστά την ενέργεια και τη διασυνοριακή δυναμικότητα. Η διαθέσιμη χωρητικότητα των διασυνδέσεων θα κατανέμεται έμμεσα, μέσω του λεγόμενου implicit allocation, ταυτόχρονα με την εκκαθάριση των προσφορών αγοράς και πώλησης.

 Implicit allocation, είναι η έμμεση κατανομή της διασυνοριακής δυναμικότητας, δηλαδή  ο trader ή ο προμηθευτής δεν χρειάζεται να αγοράσει χωριστά δικαίωμα χρήσης της διασύνδεσης και στη συνέχεια να αγοράσει ή να πουλήσει την ηλεκτρική ενέργεια. Καταθέτει μόνο την προσφορά αγοράς ή πώλησης στο χρηματιστήριο και, μέσω της σύζευξης των αγορών, ο κοινός αλγόριθμος κατανέμει ταυτόχρονα την ενέργεια και τη διαθέσιμη χωρητικότητα της διασύνδεσης.

Έτσι, όταν για παράδειγμα η ελληνική αγορά διαθέτει φθηνότερη ενέργεια και υπάρχει διαθέσιμη δυναμικότητα, ο κοινός μηχανισμός σύζευξης μπορεί να κατευθύνει μεγαλύτερες ποσότητες προς τη γειτονική ακριβότερη αγορά. Το ίδιο θα συμβαίνει αντίστροφα όταν η φθηνότερη παραγωγή βρίσκεται στην άλλη πλευρά των συνόρων.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η μεγάλη ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών δημιουργεί όλο και συχνότερα ώρες υψηλής παραγωγής και πολύ χαμηλών τιμών στην Ελλάδα. Η πρόσβαση σε μεγαλύτερη γεωγραφικά αγορά μπορεί, εφόσον υπάρχει επαρκής μεταφορική ικανότητα, να προσφέρει πρόσθετη διέξοδο για τα πλεονάσματα των ΑΠΕ, ενισχύοντας τις εξαγωγές και συμβάλλοντας στον περιορισμό των περικοπών. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει το 2026 ότι η ενίσχυση της διασυνοριακής ικανότητας της Ελλάδας είναι αναγκαία για την αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση των ΑΠΕ και τη μεγαλύτερη ευελιξία του συστήματος.

Ταυτόχρονα, η σύζευξη μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη σύγκλιση των χονδρεμπορικών τιμών. Όταν υπάρχει ελεύθερη χωρητικότητα στη διασύνδεση, η ενέργεια τείνει να μετακινείται από τη φθηνότερη προς την ακριβότερη ζώνη, περιορίζοντας τη μεταξύ τους διαφορά. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι η ελληνική τιμή θα μειώνεται πάντοτε: σε ώρες κατά τις οποίες η Ελλάδα είναι η φθηνότερη αγορά, οι αυξημένες εξαγωγές μπορούν αντίθετα να ασκούν ανοδική επίδραση στην εγχώρια τιμή. Όταν η διασύνδεση κορεστεί, οι τιμές των δύο αγορών αποσυνδέονται και μπορούν να παραμείνουν σημαντικά διαφορετικές.

Τι ισχύει σήμερα

Σήμερα η Ελλάδα διαθέτει δύο άμεσα συζευγμένα σύνορα στην Αγορά Επόμενης Ημέρας: με την Ιταλία και τη Βουλγαρία. Η σύζευξη Ελλάδας–Ιταλίας τέθηκε σε λειτουργία τον Δεκέμβριο του 2020, εντάσσοντας την ελληνική αγορά στο πανευρωπαϊκό Single Day-Ahead Coupling (SDAC).  Τον Μάιο του 2021 ακολούθησε η σύζευξη Ελλάδας–Βουλγαρίας, με τη βουλγαρική ζώνη προσφοράς να ενσωματώνεται μέσω των ελληνικών συνόρων στην πανευρωπαϊκή αγορά επόμενης ημέρας.

Αντίστοιχη ενοποίηση υπάρχει πλέον και στην Ενδοημερήσια Αγορά. Από τα τέλη του 2022 τα σύνορα Ελλάδας–Ιταλίας και Ελλάδας–Βουλγαρίας έχουν ενσωματωθεί στο ευρωπαϊκό Single Intraday Coupling (SIDC), όπου οι εντολές αγοράς και πώλησης αντιστοιχίζονται και η απαιτούμενη διασυνοριακή δυναμικότητα κατανέμεται ταυτόχρονα.

Αντίθετα, στα σύνορα με χώρες εκτός ΕΕ που δεν έχουν ενταχθεί σε αυτό το καθεστώς, η διασυνοριακή δυναμικότητα εξακολουθεί να κατανέμεται χωριστά. Η πρόταση του ΑΔΜΗΕ επιχειρεί ακριβώς να δημιουργήσει το θεσμικό πλαίσιο ώστε αυτή η εικόνα να μπορεί σταδιακά να αλλάξει.

Ο δρόμος προς τα Δυτικά Βαλκάνια

Ο ΑΔΜΗΕ προτείνει να δημιουργηθεί ειδική διαδικασία μέσω της οποίας ένα σύνορο με χώρα εκτός ΕΕ θα μπορεί να μετατραπεί σε «Συζευγμένο Σύνορο Ζωνών Προσφοράς». Η δυνατότητα αφορά συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας που έχουν υιοθετήσει πλήρως και εφαρμόζουν το ευρωπαϊκό κεκτημένο για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Η πρόταση δεν κατονομάζει συγκεκριμένες χώρες. Ωστόσο, η ρύθμιση δημιουργεί το θεσμικό υπόβαθρο για τη μελλοντική ενσωμάτωση αγορών των Δυτικών Βαλκανίων, εφόσον κάθε χώρα εκπληρώσει τις απαιτούμενες κανονιστικές, τεχνικές και συμβατικές προϋποθέσεις. Η σημασία είναι προφανής για την ελληνική αγορά, η οποία διαθέτει ήδη ηλεκτρικές διασυνδέσεις προς την περιοχή και μπορεί να εξελιχθεί σε νοτιότερη πύλη μιας περισσότερο ενοποιημένης αγοράς ηλεκτρισμού της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Το «πράσινο φως» πάντως δεν θα δίνεται αυτομάτως. Για να ξεκινήσει η σύζευξη της Αγοράς Επόμενης Ημέρας ή/και της Ενδοημερήσιας Αγοράς με χώρα εκτός ΕΕ, θα απαιτείται απόφαση της ΡΑΑΕΥ, ύστερα από πρόταση του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας και του ΑΔΜΗΕ, με την οποία θα αποδεικνύεται η τεχνική και συμβατική ετοιμότητα για την έναρξη της λειτουργίας.

Μέχρι να εκπληρωθούν αυτές οι προϋποθέσεις, στα μη συζευγμένα σύνορα θα εξακολουθούν να εφαρμόζονται explicit auctions (ο συμμετέχων πρέπει πρώτα να εξασφαλίσει χωριστά τη διασυνοριακή δυναμικότητα, συνήθως μέσω δημοπρασίας, και χωριστά να πραγματοποιήσει τη συναλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας). Ο ΑΔΜΗΕ προτείνει μάλιστα μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε οι δημοπρασίες μακροχρόνιας, ημερήσιας και, όπου προβλέπεται, ενδοημερήσιας δυναμικότητας να μπορούν να πραγματοποιούνται μέσω του JAO, του SEE CAO ή άλλου αρμόδιου γραφείου δημοπρασιών, ανάλογα με το καθεστώς κάθε συνόρου.

Έτσι, η πρόταση του ΑΔΜΗΕ δημιουργεί ουσιαστικά μια γέφυρα ανάμεσα στο σημερινό μοντέλο των χωριστών δημοπρασιών και σε μια μελλοντική ενιαία περιφερειακή αγορά. Όσο οι αγορές παραμένουν μη συζευγμένες, η δυναμικότητα θα κατανέμεται μέσω δημοπρασιών. Όταν μια χώρα των Δυτικών Βαλκανίων εκπληρώσει τις ευρωπαϊκές προϋποθέσεις και υπάρξει η σχετική απόφαση της ΡΑΑΕΥ, θα μπορεί να περάσει στο μοντέλο της έμμεσης κατανομής και της σύζευξης με την ελληνική αγορά.