Μια κακή κριτική στο Google μπορεί να κοστίσει ακριβά: Πότε κινδυνεύουμε με υποχρέωση αποζημίωσης και ποινική δίωξη

Έχουν εκδοθεί αρκετές δικαστικές αποφάσεις που καταδικάζουν χρήστες για αρνητικές κριτικές online.

Οι διαδικτυακές αξιολογήσεις έχουν μετατραπεί σε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μας σε όλους τους τομείς. Πριν επιλέξουμε εστιατόριο, ξενοδοχείο, γιατρό, δικηγόρο ή τεχνικό, οι περισσότεροι ανατρέχουμε στις κριτικές άλλων χρηστών στο Google My Business, στις ταξιδιωτικές πλατφόρμες τύπου Booking και Trip Advisor ή ακόμη και στα social media.

Και αντίστοιχα, είναι πλέον κανονικότητα να γράψεις μια αρνητική κριτική όταν η επιχείρηση ή ο επαγγελματίας δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες σου.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει εκατοντάδες αγωγές από τις επιχειρήσεις κατά χρηστών που άφησαν μια αρνητική κριτική και σε ορισμένες περιπτώσεις τα δικαστήρια έχουν επιδικάσει ποινές και αποζημιώσεις με το σκεπτικό ότι η κριτική ήταν ψευδής ή έθιγε την υπόληψη του επαγγελματία.

Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι έρχεται το τέλος αυτής της πρακτικής, η οποία αποτελεί από τις πιο χρήσιμες πλευρές του διαδικτύου. Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται προσοχή, ώστε να μην ξεπεραστεί το όριο της ελευθερίας έκφρασης και καταλήξει ο χρήστης αντιμέτωπος με σοβαρές νομικές συνέπειες.

Πότε στοιχειοθετείται συκοφαντική δυσφήμιση

Η βασικότερη διάκριση που κάνει ο νόμος αφορά τη διαφορά ανάμεσα στη γνώμη και στον ισχυρισμό γεγονότος.

Η ελευθερία της έκφρασης προστατεύει ακόμη και ιδιαίτερα αυστηρές ή ενοχλητικές αξιολογικές κρίσεις. Ένας καταναλωτής μπορεί να χαρακτηρίσει μια υπηρεσία απογοητευτική, να δηλώσει ότι δεν θα συνεργαζόταν ξανά με έναν επαγγελματία ή να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για το αποτέλεσμα που έλαβε. Όλες αυτές οι κρίσεις αποτελούν προσωπικές αξιολογήσεις και, κατά κανόνα, δεν μπορούν να αξιολογηθούν ως αληθείς ή ψευδείς.

Αντίθετα, όταν κάποιος αποδίδει στον επαγγελματία συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τα οποία είναι αντικειμενικά ελέγξιμα, τότε δεν εκφράζει πλέον απλώς άποψη, αλλά ισχυρίζεται γεγονότα. Σε αυτή την περίπτωση, το δικαστήριο θα κληθεί να ελέγξει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της συκοφαντικής δυσφήμισης.

Για να στοιχειοθετηθεί σήμερα το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης απαιτείται ο ισχυρισμός ή η διάδοση ψευδούς γεγονότος, το οποίο ο δράστης γνωρίζει ότι είναι ψευδές και το οποίο είναι πρόσφορο να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του άλλου.

Έτσι, μια κριτική όπως «δεν μου άρεσε το φαγητό», «η εξυπηρέτηση ήταν απαράδεκτη» ή «θεωρώ ότι ο γιατρός δεν αφιέρωσε αρκετό χρόνο στην περίπτωσή μου» αποτελεί αξιολογική κρίση.

Αντίθετα, ισχυρισμοί όπως «ο γιατρός παραποίησε τον ιατρικό μου φάκελο», «το εστιατόριο χρησιμοποιεί ληγμένα προϊόντα», «ο λογιστής υπεξαίρεσε χρήματα» ή «ο δικηγόρος με εξαπάτησε για την αμοιβή του», εφόσον είναι ψευδείς και ο συντάκτης γνωρίζει την αναλήθειά τους, μπορούν να θεμελιώσουν συκοφαντική δυσφήμιση.

Η υπόθεση της δικηγόρου και των σχολίων στη Google

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί πρόσφατη απόφαση δικαστηρίου που αποτυπώνει με σαφήνεια τα όρια μεταξύ της θεμιτής κριτικής και της συκοφαντικής δυσφήμισης.

Η υπόθεση αφορούσε δικηγόρο, η οποία είχε αναλάβει την εκπροσώπηση πελάτη σε υπόθεση ρύθμισης στεγαστικού δανείου, με συμφωνημένη αμοιβή 3.000 ευρώ για το σύνολο της νομικής υποστήριξης.

Μετά την ολοκλήρωση της συνεργασίας, ο πελάτης εξέφρασε δημόσια τη δυσαρέσκειά του μέσω της πλατφόρμας Google My Business. Σε σχόλιό του ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η δικηγόρος τού είχε υποσχεθεί «θεαματικά αποτελέσματα» και «κούρεμα οφειλής», ενώ πρόσθεσε ότι ακόμη «κλαίει τα τρία χιλιάρικα που του πήρε για δύο ώρες δουλειά χωρίς το αναμενόμενο αποτέλεσμα».

Το δικαστήριο έκρινε ότι η ανάρτηση συνιστούσε συκοφαντική δυσφήμιση, εφόσον η δικηγόρος ουδέποτε είχε εγγυηθεί θεαματικά αποτελέσματα ή συγκεκριμένο κούρεμα της οφειλής, ενώ η συμφωνηθείσα αμοιβή αφορούσε την πλήρη διαχείριση της υπόθεσης και όχι δύο ώρες εργασίας. Επειδή ο ίδιος ο πελάτης γνώριζε τι είχε πραγματικά συμφωνηθεί, δεν μπορούσε να επικαλεστεί άγνοια των πραγματικών περιστατικών. Το δικαστήριο έκρινε ότι δημοσιοποίησε εν γνώσει του ψευδείς ισχυρισμούς, οι οποίοι έπλητταν την επαγγελματική φήμη της δικηγόρου ενώπιον ενός απεριόριστου αριθμού χρηστών του διαδικτύου.

Πότε μια αρνητική κριτική μπορεί να θεωρηθεί εξύβριση

Πάντως, δεν είναι απαραίτητο κάθε προσβλητικό σχόλιο να περιλαμβάνει ψευδή γεγονότα. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες κάποιος περιορίζεται σε καθαρά υβριστικούς χαρακτηρισμούς, χωρίς να αποδίδει συγκεκριμένη συμπεριφορά στον άλλον.

Εκφράσεις όπως «είσαι σκουπίδι», «είσαι ανίκανος», «είσαι απαράδεκτος» ή άλλοι καθαρά εξευτελιστικοί χαρακτηρισμοί δεν αποτελούν ισχυρισμούς γεγονότων, οπότε δεν εμπίπτουν στη συκοφαντική δυσφήμιση.

Μπορούν, ωστόσο, υπό προϋποθέσεις να στοιχειοθετήσουν το αδίκημα της εξύβρισης, εφόσον αποδεικνύεται ότι ο δράστης ενήργησε με σκοπό να προσβάλει την τιμή του άλλου και όχι απλώς να διατυπώσει μια αυστηρή κριτική.

Η διάκριση δεν είναι πάντοτε εύκολη και υπάρχει πληθώρα αντιφατικών αποφάσεων, κάποιες εκ των οποίων έχουν δεχθεί το αδίκημα της εξύβρισης και κάποιες άλλες όχι. Το δικαστήριο εξετάζει το συνολικό περιεχόμενο της ανάρτησης, τις εκφράσεις που χρησιμοποιήθηκαν, το πλαίσιο μέσα στο οποίο διατυπώθηκαν και αν ο πραγματικός σκοπός ήταν η ενημέρωση του κοινού ή η δημόσια διαπόμπευση του επαγγελματία.

Η απλή δυσφήμιση καταργήθηκε, αλλά οι αποζημιώσεις όχι

Μέχρι την ψήφιση του ν. 5090/2024, ο Ποινικός Κώδικας προέβλεπε και το αδίκημα της απλής δυσφήμισης. Σήμερα το αδίκημα αυτό έχει καταργηθεί, γεγονός που σημαίνει ότι δεν υπάρχει πλέον ποινική ευθύνη μόνο και μόνο επειδή κάποιος ισχυρίστηκε ένα δυσφημιστικό γεγονός χωρίς να αποδεικνύεται ότι γνώριζε την αναλήθειά του.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι προσβλητικές ή ανακριβείς κριτικές δεν έχουν συνέπειες, αν και όχι ποινικές.

Ο επαγγελματίας ή η επιχείρηση μπορεί να στραφεί κατά του συντάκτη της κριτικής με αγωγή, επικαλούμενος προσβολή της προσωπικότητάς του, σύμφωνα με τα άρθρα 57, 59 και 914 του Αστικού Κώδικα. Εφόσον το δικαστήριο κρίνει ότι η δημοσίευση ήταν παράνομη και προσέβαλε την προσωπικότητα του ενάγοντος, μπορεί να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, να διατάξει τη διαγραφή της ανάρτησης ή να απαγορεύσει την επανάληψη αντίστοιχων δημοσιεύσεων στο μέλλον.

Για παράδειγμα, ένας χρήστης που δημοσιεύει ότι ένας επαγγελματίας «κλέβει τους πελάτες του», χωρίς να μπορεί να αποδείξει τον ισχυρισμό του, ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπος όχι μόνο με ποινική δίωξη, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της συκοφαντικής δυσφήμισης, αλλά και με αγωγή αποζημίωσης. Αντίστοιχα, ακόμη και όταν δεν στοιχειοθετείται ποινικό αδίκημα, μια υπέρμετρα προσβλητική ή ανακριβής δημοσίευση μπορεί να οδηγήσει σε αστική ευθύνη και στην υποχρέωση καταβολής χρηματικής ικανοποίησης.

Η ασφαλέστερη πρακτική για κάθε χρήστη είναι να περιορίζεται στην ειλικρινή περιγραφή της προσωπικής του εμπειρίας και στην έκφραση της άποψής του, αποφεύγοντας να αποδίδει σε επαγγελματίες ή επιχειρήσεις συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, εκτός αν μπορεί να τα αποδείξει. Η ελευθερία της έκφρασης προστατεύει την κριτική, δεν προστατεύει όμως την εν γνώσει διασπορά ψευδών γεγονότων ούτε αποκλείει την αστική ευθύνη όταν μια δημοσίευση προσβάλλει παράνομα την προσωπικότητα άλλου.

Διαβάστε επίσης

Υπερεξουσίες στον διαχειριστή και απλήρωτα κοινόχρηστα: Τι αλλάζει στις πολυκατοικίες με το νέο νομοθετικό πλαίσιο στα πρότυπα της δυτικής Ευρώπης

Ακίνητα αγνώστου ιδιοκτήτη: Τι αλλάζει στη διαδικασία διόρθωσης – Πώς να αποφύγετε το δικαστήριο με το Δημόσιο

Οικονομικός κόφτης στις υποθέσεις που θα φτάνουν στον Άρειο Πάγο; Οι δικηγόροι αντιδρούν για την πρωτοφανή για τα ευρωπαϊκά δεδομένα ρύθμιση