Μοντιλιάνι – Ένα σκάνδαλο 60 εκατομμυρίων δολαρίων

Εμφανίστηκε στη μία και μοναδική ατομική του έκθεση κατά τη διάρκεια της σύντομης και γεμάτης ασθένειες ζωής του. Μια έκθεση που έκλεισε βίαια από την αστυνομία μέσα σε δυο μέρες για προσβολή της δημοσίας αιδώ. Γιατί όλο το Παρίσι ήταν ανάστατο από το σκάνδαλο βλέποντας τα επτά συνολικά, γυμνά του Μοντιλιάνι να εκτίθενται τον Δεκέμβριο του 1917 στη γκαλερί του παριζιάνου εμπόρου Berthe Weill.

Εκείνη την εποχή πουλήθηκαν μόνον δύο σχέδια του ιταλού μοντερνιστή ζωγράφου, σήμερα όμως το «Καθισμένο γυμνό με κολιέ», εξαιρετικό δείγμα της δουλειάς του εκτιμάται, ότι στη δημοπρασία του οίκου Sotheby’s στις 24 Ιουνίου μπορεί να φθάσει τα 60 εκατομμύρια δολάρια.

Προερχόμενο από τη διάσημη οικογενειακή συλλογή του βρετανού δισεκατομμυριούχου Τζο Λιούις, πρώην ιδιοκτήτη της ποδοσφαιρικής ομάδας Tottenham Spurs έχει να εμφανιστεί άλλωστε προς πώληση πάνω από 30 χρόνια. Όπως σημειώνει μάλιστα, ο πρόεδρος του Sotheby’s Europe Όλιβερ Μπάρκερ, το έργο έρχεται στην αγορά σε μια εποχή που «το ενδιαφέρον για τον Μοντιλιάνι είναι αναμφισβήτητα μεγαλύτερο από ποτέ», επικαλούμενος το βιογραφικό δράμα του Τζόνι Ντεπ (2024) με επίκεντρο τον καλλιτέχνη και επίσης έναν νέο κατάλογο raisonné από τον μελετητή Μαρκ Ρεστελίνι.

Ο συγκεκριμένος οίκος άλλωστε, πέτυχε πρόσφατα καλά αποτελέσματα για τον καλλιτέχνη, συμπεριλαμβανομένου του νέου ρεκόρ δημοπρασίας στο Παρίσι με την πώληση της «Προτομής της Ελβίρας» (1918-19) στα 27 εκατομμύρια ευρώ (31,4 εκατομμύρια δολάρια) τον περασμένο Οκτώβριο. Αν και το απόλυτο ρεκόρ δημοπρασίας του Αμεντέο Μοντιλιάνι (1884-1920) ανέρχεται στα 170 εκατομμύρια δολάρια για το «Ξαπλωμένο Γυμνό» (1917–18), το οποίο πουλήθηκε στον οίκο Christie’s το 2015.

Το γυμνό μετά τον Μοντιλιάνι

Το «Καθισμένο γυμνό με κολιέ» (1917) διαθέτει πολλά παρόμοια χαρακτηριστικά. Απεικονίζει μια γυναίκα γυμνή με κλειστά μάτια, με το ένα χέρι να κρατάει το κοραλλιογενές κολιέ της και το άλλο να ακουμπάει σχεδόν ανάμεσα στους μηρούς της. Όπως σημειώνεται εξάλλου, οι φήμες στην εποχή του έλεγαν, ότι ο Μοντιλιάνι κοιμόταν με όλα τα μοντέλα του, τα οποία του προμήθευε ο έμπορός του, Λίοπολντ Ζμπορόφσκι.

Μέρος της περίφημης σειράς γυμνών, που ο Μοντιλιάνι ζωγράφισε μεταξύ του 1916 και του 1919 και αυτό το έργο χαρακτηρίζεται για τον επαναστατικό αισθησιασμό του και την τολμηρή του προσέγγιση. Αν πριν από έναν αιώνα όμως, συνάντησε οργισμένες αντιδράσεις σήμερα, όπως και όλα της σειράς θεωρείται από τις σημαντικότερες συνεισφορές στη σύγχρονη παράδοση του γυμνού. Άλλωστε και οι ειδικοί δηλώνουν, πως «υπάρχει το γυμνό πριν από τον Μοντιλιάνι και υπάρχει το γυμνό μετά τον Μοντιλιάνι».

Με το μεταγενέστερο έργο του Πάμπλο Πικάσο «Το όνειρο» (1931) συγκρίνει εξάλλου ο υπεύθυνος του Sotheby’s Europe τον συγκεκριμένο πίνακα. «Πρόκειται για μία πολύ προσωπική στιγμή αυτή που απεικονίζεται», λέει «αλλά ταυτόχρονα σχεδόν θρησκευτική, επειδή νομίζω, ότι κοιτάζουν θρησκευτικούς πίνακες του Κουατροτσέντο». Το ίδιο μοντέλο πάντως, εμφανίζεται ακόμη στα έργα «Γυμνό με κολιέ» του Μουσείου Τέχνης Άλεν Μεμόριαλ του Κολλεγίου Όμπερλιν του Οχάιο και στο «Γυμνό με κλειστά μάτια» του Μουσείου Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης, και τα δύο από το 1917.

Η τόλμη του καλλιτέχνη

Ο Μοντιλιάνι δεν είχε ποτέ ως στόχο να ζωγραφίσει πορνό αλλά πιθανότατα προσπαθούσε να σοκάρει τους θεατές, όπως πιστεύει ο υπεύθυνος του οίκου. «Όπως και η ‘‘Ολυμπία’’ του Μανέ, τα έργα αυτά ήθελαν να δείξουν, ότι ο καλλιτέχνης τολμούσε να υψώσει το ανάστημά του και να αμφισβητήσει τις συμβάσεις», λέει ο για τα γυμνά του Μοντιλιάνι.

Ο Μοντιλιάνι φιλοτέχνησε πάνω από 300 πίνακες πριν πεθάνει από φυματίωση και μόνο 30 έως 35 από αυτούς είναι γυμνά. Αυτή η σπανιότητα έτσι, προστίθεται στην αξία των έργων του, πέρα από το προσωπικό του στιλ, φυσικά. Επιπλέον τα διαθέσιμα σημαντικά έργα του είναι σχετικά λίγα, έτσι η ζήτηση καθορίζει και την αγορά.

Το «Καθισμένο γυμνό με κολιέ» είχε αποκτηθεί από τον Λιούις το 1995 για 12,4 εκατομμύρια δολάρια σε δημοπρασία του οίκου Christie’s, προερχόμενο από τη συλλογή του δικηγόρου της Νέας Υόρκης Ραλφ Φ. Κόλιν και της συζύγου του Τζόρτζια Τάλμεϊ Κόλιν.

Η Συλλογή Λιούς εξάλλου, θα εκτεθεί δημόσια στον οίκο Sotheby’s του Λονδίνου από τις 10 έως τις 23 Ιουνίου, με τα 48 έργα της να έχουν συνολική εκτίμηση αξίας άνω των 200 εκατομμυρίων λιρών (268 εκατομμύρια δολάρια), που είναι η υψηλότερη, στην οποία έχει διατεθεί ποτέ σε δημοπρασία η συλλογή ενός ιδιοκτήτη στην Ευρώπη.

Διαβάστε επίσης:

Μετά από 400 χρόνια – Τα σημειωματάρια του Λεονάρντο ντα Βίντσι ενωμένα για πρώτη φορά

Λίνα Μενδώνη: Ο ελληνικός πολιτισμός είναι αδιάσπαστος – Το πρόγραμμα «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός»

Κυκλοφορεί η βιογραφία της Μέμας Σταθοπούλου