Η μουσική της Τροίας – Σπάνιο εύρημα από την ομηρική πόλη

Έπαιζαν μουσική στην Τροία; Φυσικά. Αλλά μόνον σήμερα, 160 χρόνια μετά την έναρξη των πρώτων ανασκαφών σ΄αυτόν τον θρυλικό χώρο με τις αλλεπάλληλες κτήσεις χιλιετιών, ένα μουσικό όργανο έρχεται στο φως. Πρόκειται για έναν αυλό, μια οστέινη φλογέρα για την ακρίβεια, που εντοπίσθηκε σε αρχαιολογικό στρώμα της Αρχαϊκής εποχής, όταν η Τροία εισερχόταν σε ένα νέο κεφάλαιο της μακραίωνης ιστορίας της.

Παράλληλα ένα δεύτερο εύρημα, μια κεφαλή ειδωλίου με ανθρώπινη μορφή, ηλικίας 4.500 ετών βρέθηκε κοντά στην πύλη της Τροίας ΙΙ, μιας από τις φάσεις οίκησης που συνδέονται με την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Περίοδο κατά την οποία η Τροία είχε εξελιχθεί σε έναν οχυρωμένο οικισμό με σημαντικά αρχιτεκτονικά στοιχεία και διασυνδέσεις με κοινότητες σε όλη τη δυτική Ανατολία και το Αιγαίο.

Η φλογέρα διατηρεί το τμήμα της κεφαλής ενωμένο με το υπόλοιπο σώμα της και αποτελεί ένα ιδιαιτέρως σημαντικό εύρημα, διότι η μουσική, αν και αναφέρεται ευρέως στην τέχνη και τη γραμματεία της αρχαίας Μεσογείου, αφήνει ελάχιστα άμεσα αρχαιολογικά ίχνη. Κι αυτό εξ αιτίας των οργανικών υλικών από τα οποία κατασκευάζονται τα μουσικά όργανα, τα οποία έτσι, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στη φθορά.

Γεγονός που καθιστά τα ελάχιστα δείγματα που έχουν διασωθεί, πολύτιμα για την κατανόηση των αρχαίων μουσικών πρακτικών. Όπως η συγκεκριμένη φλογέρα, που παρέχει απτά τεκμήρια μουσικής δραστηριότητας σε έναν αρχαιολογικό χώρο, ο οποίος είναι περισσότερο γνωστός για τις οχυρώσεις, τη μνημειακή αρχιτεκτονική και τα κατάλοιπα της Εποχής του Χαλκού. Με τα ομηρικά έπη βεβαίως να τον έχουν καταστήσει διάσημο παγκοσμίως μέσα στο χρόνο.

Η φλογέρα

Στις αρχαίες ελληνικές κοινωνίες, η μουσική επιτελούσε, όπως είναι γνωστό, ποικίλους ρόλους, συνοδεύοντας θρησκευτικές τελετές, εορτασμούς και κοινωνικές συγκεντρώσεις. Ως προς τα μουσικά όργανα εξάλλου, τα είδη σε όλο τον μεσογειακό κόσμο ήταν πολλά –στις κατηγορίες των εγχόρδων, των πνευστών και των κρουστών – και από αυτά, τα πνευστά κατασκευάζονταν από καλάμια ή οστά, όπως το συγκεκριμένο εύρημα.

Οι συνθήκες υπό τις οποίες χρησιμοποιούνταν η φλογέρα της Τροίας παραμένουν άγνωστες ωστόσο, ενώ δεν έχει τεκμηριωθεί κάποια άμεση σύνδεση με συγκεκριμένη τελετή ή κάποια λατρευτική πρακτική.

Αν και η Τροία έχει ταυτιστεί διεθνώς με τον Τρωικό Πόλεμο και την Ιλιάδα του Ομήρου, τα πρόσφατα ευρήματα στρέφουν την προσοχή και σε άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής, που σχετίζονται με την καλλιτεχνική έκφραση και τις πολιτισμικές παραδόσεις των κοινοτήτων που κατοίκησαν στην πόλη.

Η στρατηγική της θέση κοντά στα Δαρδανέλλια, δεσπόζοντας στις διαδρομές μεταξύ του Αιγαίου και της Θάλασσας του Μαρμαρά, την ενέτασσε σε σημαντικά δίκτυα περιφερειακών αλληλεπιδράσεων, συμβάλλοντας στην ιστορική της σημασία.

Το ειδώλιο και η λειτουργία του

Το κεφάλι ειδωλίου εξάλλου, ανάγεται σε μια πολύ παλαιότερη περίοδο της ιστορίας της Τροίας, μεταξύ του 2.500 και 2.000 π.Χ. σε μια φάση κατοίκησης που αναφέρεται ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Είναι η συγκεκριμένα η φάση της πόλης, την οποία ο Σλήμαν θεώρησε λανθασμένα ότι πρόκειται για την ομηρική Τροία του Πριάμου.

Κάτι για το οποίο τον ενεθάρρυνε και η αποκάλυψη μεγάλου αριθμού πολύτιμων ευρημάτων, που στο σύνολό τους ονομάστηκαν Θησαυρός του Πριάμου Σήμερα ωστόσο, είναι γνωστό ότι αυτός ο οικισμός –και ο θησαυρός- ήταν αρχαιότερος κατά 1000 χρόνια από την εποχή του Τρωικού Πολέμου, ο οποίος χρονολογικά τοποθετείται γύρω στο 1200 π.Χ. δηλαδή στα στρώματα της Τροίας VI.

Όσον αφορά το μικρό ανθρωπόμορφο ειδώλιο, παραπλήσιά του έχουν εντοπισθεί και σε διάφορους οικισμούς στην Ανατολία και το Αιγαίο. Οι μορφές τους ποικίλλουν, ενώ οι ερευνητές εξακολουθούν να συζητούν για τις πιθανές λειτουργίες τους – αν δηλαδή εξέφραζαν θρησκευτικές πεποιθήσεις, απεικόνιζαν συγκεκριμένα πρόσωπα ή εξυπηρετούσαν άλλους συμβολικούς σκοπούς.

Το ειδώλιο έτσι, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα προσφέρει ένα ακόμη αντικείμενο για σύγκριση με παρόμοια ευρήματα από την Τροία και τις γειτονικές περιοχές.

Άλλωστε η Τροία, η οποία ανακηρύχθηκε ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1998, συνεχίζει να φέρνει στο φως στοιχεία για τις διάφορες κοινωνίες που την κατοίκησαν και έγραψαν την ιστορία της.

Διαβάστε επίσης:

Ο πίνακας «Ίρις» του Μονέ πωλήθηκε για 50 εκατ. ευρώ – Ρεκόρ στη Γαλλία

Παρίσι: Έκθεση του Peter Katsihti στην έδρα της UNESCO

Τεκμήρια αισιοδοξίας – Η τέχνη στους καλούς καιρούς