Πρώτα ήταν οι χρεώσεις των τραπεζών. Μετά τα υπερκέρδη στη λιανική. Τώρα φτάσαμε στις χρεώσεις των ασφαλιστικών εταιρειών. Και το μεταξύ, σχεδόν με πλήρη αδιαφορία, αντιμετωπίζεται η πρόσφατη τακτική των servicers να επιβάλλουν ξαφνικές και αδικαιολόγητες επιβαρύνσεις ακόμη και σε ενήμερα δάνεια, συσκοτίζοντας μάλιστα την εικόνα με αυθαίρετες αλλαγές στους λογαριασμούς.

Χρειάστηκε η παρέμβαση της Δικαιοσύνης για να μπει φρένο, έστω περιορισμένα στα δάνεια του νόμου Κατσέλη, στη θανατηφόρα πρακτική των πανωτοκίων — μια πρακτική που είχε καταγγείλει, πληρώνοντας ο ίδιος βαρύ τίμημα, ο αείμνηστος Γιώργος Δράκος της Ιζόλα.

Η κατάσταση έχει ξεφύγει. Και η κυβέρνηση σφυρίζει αδιάφορα.

Δεν δείχνει να αντιλαμβάνεται ότι οι αγορές έχουν γίνει αδυσώπητες, θρασείς και κοινωνικά αναίσθητες. Η εμπειρία με τις τραπεζικές χρεώσεις το απέδειξε. Οι τράπεζες έπαιξαν το κράτος σαν τη γάτα με το ποντίκι και χρειάστηκε τριπλή παρέμβαση για να «μαζευτούν». Κι όμως, εξακολουθούν να έχουν το πάνω χέρι. Γιατί το κόστος της ανυπακοής παραμένει μικρότερο από το κέρδος της αυθαιρεσίας.

Ας γράφουν τα ΜΜΕ, καθ’ υπερβολήν, για «πρόστιμα-μαμούθ». Όταν τα κέρδη είναι μεγέθους T-Rex, ποιος πραγματικά φοβάται τους ελέγχους;

Η λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού παρέσυρε πολλούς στη διαδρομή της. Άλλους ως φανατικούς νεοφώτιστους της γεμάτης τσέπης. Άλλους ως θύματα, που πύκνωσαν τις τάξεις των ευάλωτων. Στην πράξη, ο νεοφιλελευθερισμός δεν απελευθέρωσε την κοινωνική και οικονομική  κινητικότητα– αντίθετα την πάγωσε. Συγκέντρωσε πλούτο και ισχύ στα χέρια των λίγων που είχαν τη γνώση, την τύχη ή το μέσο για να ανέβουν στο τρένο πριν κλείσουν οι πόρτες.

Το Αμερικανικό Όνειρο του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα έγινε παγκόσμιο. Με την κρίσιμη διαφορά, όμως, πως πλέον αφορά ένα απειροελάχιστο τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού.

Οι αυξανόμενες ανισότητες δεν υπονομεύουν μόνο την κοινωνική συνοχή. Υπονομεύουν και τη Δημοκρατία. Δεν είναι απλώς ότι η νέα Αριστοκρατία του Πλούτου αποκόπτεται σταδιακά από την υπόλοιπη κοινωνία. Είναι ότι συνδυάζει τη γκλαμουριά με το κυνικό, σχεδόν υπεράνω όλων, κυνήγι του κέρδους. Παίρνει αποφάσεις που την ευνοούν, χωρίς να αισθάνεται υποχρεωμένη να λογοδοτήσει για τις συνέπειες στο κοινωνικό σύνολο.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, όπως και συνολικά η Ευρώπη,  επιχειρεί να τιθασεύσει το ανεξέλεγκτο θηρίο της ασύδοτης ιδιωτικής πρωτοβουλίας με χάδια. Το αποτέλεσμα είναι ορατό: το ρολόι μοιάζει να γυρίζει πίσω—τόσο στην Ελλάδα  όσο και στην Ευρώπη.  Πίσω στον καπιταλισμό της Άγριας Δύσης– στα μονοπώλια και τα ολιγοπώλια, στον απροστάτευτο καταναλωτή, στην υποβάθμιση των δημόσιων αγαθών, στην ιδέα ότι η κοινωνία υπάρχει για να απορροφά τις ζημιές και η αγορά για να ιδιωτικοποιεί τα κέρδη. Πως αλλιώς αντιμετωπίστηκε η κρίση του 2008, εξάλλου;

Αυτό δεν είναι ελευθερία της αγοράς. Είναι ασυδοσία με θεσμική ανοχή.

Η κοινωνία χρειάζεται επειγόντως ένα νέο σημείο ισορροπίας ανάμεσα στο ιδιωτικό κέρδος και το δημόσιο όφελος. Το σημερινό σύστημα δεν μπορεί — και, κυρίως, δεν θέλει — να το βρει. Μόνο ένα σύγχρονο κράτος, ικανό να μαθαίνει από τα λάθη του και αποφασισμένο να συγκρουστεί με την ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού, μπορεί να επαναφέρει κανόνες εκεί όπου σήμερα κυριαρχεί η αυθαιρεσία.

Και ας μην ειπωθεί ότι η ισορροπία σημαίνει στασιμότητα. Δεν σημαίνει. Μια δίκαιη ισορροπία μπορεί να μετακινείται διαρκώς προς τα πάνω — αρκεί να ανεβαίνει μαζί της ολόκληρη η κοινωνία, όχι μόνο όσοι βρίσκονται ήδη στην κορυφή.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα δεν είναι περισσότερη ρητορική περί «ελεύθερης αγοράς». Είναι λιγότερη υποκρισία. Χωρίς κανόνες, χωρίς πραγματικούς ελέγχους, χωρίς κόστος για την αυθαιρεσία, η αγορά δεν αυτορυθμίζεται — αποθρασύνεται. Και όταν αποθρασύνεται, δεν απειλεί μόνο το εισόδημα των πολιτών. Απειλεί την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, την κοινωνική συνοχή και την ίδια τη Δημοκρατία.

Διαβάστε επίσης

Το μπαστούνι μεγάλωσε: Γιατί η πολιτική Μητσοτάκη στην Τουρκία δοκιμάζει τον Σαμαρά