Η είσοδος της Μαρίας Καρυστιανού στην πολιτική, με τη ρητορική της «ελπίδας» και της «δημοκρατίας», δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλά ως ακόμη μία κομματική πρωτοβουλία.

Οι λέξεις στην πολιτική έχουν βάρος, γεγονός που η Κα Καρυστιανού είτε δεν κατανοεί είτε αν το κατανοεί είναι ένοχη πρωτοφανούς έπαρσης και ταυτόχρονα λειτουργεί ως παράγων αποπροσανατολισμού. Διότι, όταν εμφανίζεται ως φορέας της «ελπίδας για τη δημοκρατία», υπονοεί, έστω και εμμέσως, ότι η δημοκρατία έχει εγκαταλειφθεί απ’ όλους τους άλλους και ότι τώρα έρχεται αυτή η νέα, άφθαρτη, ηθικά ανώτερη να τη σώσει!

Είναι θέση βαθύτατα προβληματική και προσβλητική για την κοινωνία και τον πολιτικό κόσμο.

Η Ελλάδα έχει θεσμούς, κόμματα, αδιάβλητες εκλογές, κοινοβούλιο που λειτουργεί, Τύπο, κοινωνία των πολιτών, δικαιοσύνη, κυβέρνηση, αντιπολίτευση. Ασφαλώς έχει ελλείμματα—από τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και την αδιαφάνεια μέχρι τις παγιωμένες πελατειακές νοοτροπίες και την κρίση εμπιστοσύνης σε ορισμένους θεσμούς. Άλλο είναι, όμως, η κριτική στη λειτουργία της δημοκρατίας και άλλο η υπαινικτική ακύρωση της ίδιας της δημοκρατίας. Η δημοκρατία δεν παύει να υπάρχει επειδή ένα τραγικό γεγονός δεν έχει ακόμη αποδώσει, κατά την κρίση της Μαρίας Καρυστιανού , τις ευθύνες που πρέπει. Ούτε ταυτίζεται η ποιότητά της δημοκρατίας με μία και μόνη υπόθεση, όσο συγκλονιστική και αν είναι αυτή.

Η τραγωδία των Τεμπών επέφερε εθνικό τραύμα. Η απαίτηση για αλήθεια και δικαιοσύνη είναι απολύτως θεμιτή. Κανείς δημοκράτης δεν μπορεί να την υποτιμήσει ή να την αρνηθεί. Η μετατροπή, όμως, του πένθους σε πολιτική ταυτότητα και της οργής σε συνολική θεωρία για κατάρρευση της δημοκρατίας είναι περίπου εξωπραγματικό. Κι αν δεν είναι εξωπραγματική είναι επικίνδυνη, διότι η Μαρία Καρυστινού ουσιαστικά λέει πως αν η δημοκρατία δεν ικανοποιεί το δικό της αίτημα, τότε η δημοκρατία δεν λειτουργεί.

Αλλά η δημοκρατία δεν είναι μηχανισμός συναισθηματικής δικαίωσης. Είναι σύστημα θεσμών, κανόνων, ελέγχων, αντιβάρων, διαδικασιών και λογοδοσίας. Είναι αργή, συχνά απογοητευτική, πολλές φορές ανεπαρκής. Είναι, όμως, το μόνο πολίτευμα που αναγνωρίζει και διασφαλίζει τα προσωπικά δικαιώματα.  Η απάντηση στις ανεπάρκειές της δεν είναι, λοιπόν,  ο ηθικός βολονταρισμός ούτε η ρητορική του «εμείς είμαστε η ελπίδα». Η απάντηση είναι η σοβαρότητα, η γνώση, το πρόγραμμα, η θεσμική κατανόηση και η ανάληψη προσωπικής και πολιτικής ευθύνης.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα με την έπαρση της Μαρίας Καρυστιανού. Η πολιτική δεν είναι μόνο η δύναμη ενός συμβόλου. Δεν είναι μόνο η αναγνωρισιμότητα που προσφέρει μια τραγωδία, ούτε είναι μόνο η ηθική αγανάκτηση. Είναι και η γνώση του κράτους, της οικονομίας, των διεθνών εξελίξεων, των κοινωνικών συγκρούσεων, των θεσμικών σχέσεων. Η δημοκρατία σήμερα δοκιμάζεται παγκοσμίως από την επέλαση της τεχνολογίας με αιχμή την  παραπληροφόρηση, την αποδυνάμωση της μεσαίας τάξης, την δραματική άνοδο της ανισότητας, που οδηγούν στον λαϊκισμό, με συνεπακόλουθο την επιδίωξη της  πόλωσης και, τελικά την κρίση της ίδιας της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας ως την διάδοχο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Δεν αρκεί, λοιπόν, να επικαλείται κανείς τη λέξη «δημοκρατία». Πρέπει να ξέρει τι σημαίνει και πώς αυτή έχει σήμερα την ανάγκη να προστατευτεί.

Ακόμη πιο ενοχλητική είναι η έπαρση που υποκρύπτεται σε τέτοιους τίτλους και συνθήματα. Διότι η δημοκρατική ελπίδα δεν ανήκει σ’ έναν άνθρωπο. Δεν την προσφέρει αποκλειστικά η Μαρία Καρυστιανού. Την έχουν υπηρετήσει, με λάθη και αδυναμίες αλλά και με ιστορική προσφορά, κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ, κινήσεις πολιτών, προσωπικότητες, θεσμοί, απλοί πολίτες. Η ιδέα ότι ένας νεοεμφανιζόμενος πολιτικός φορέας έρχεται σχεδόν να μονοπωλήσει την ελπίδα είναι όχι μόνο υπερφίαλη, αλλά και αντιδημοκρατική στη βάση της.

Η δημοκρατία χρειάζεται να εξελιχθεί. Το μοντέλο που πρόσφερε η Αγγλία έχει φθαρεί (κυρίως με την άνοδο της εκτελεστικής εξουσίας σε επίπεδο «μονοπωλίου») ενώ, επιπλέον, δεν δείχνει πως μπορεί να ανταποκριθεί στις προκλήσεις κυρίως της κλιματικής κρίσης, του καπιταλισμού της επιτήρησης (όπως τον ανέλυσε η Shoshana Zuboff) και του κυνηγητού του άμεσου κέρδους (short termism).  Η εξελίξη της δημοκρατίας συνεπάγεται δικαιοσύνη πράγματι ανεξάρτητη, λογοδοσία πράγματι αποτελεσματική, θεσμούς που αναγνωρίζουν τα λάθη και έχουν την ικανότητα της αυτοδιόρθωσης. Η δημοκρατία απαιτεί κράτος νέας μορφής όπου η παρέμβαση υπέρ των αδύνατων αλλά και ο αυταρχισμός στην αντιμετώπιση κρίσεων, μαζί και τα δύο αποτελούν θεμέλια της σύγχρονης δημοκρατίας. Η δημοκρατία του 21^ου αιώνα απαιτεί ουσιαστική  αμφίδρομη σχέση με τους πολίτες και σχέση με τον επιχειρηματικό κόσμο που να αναγνωρίζει πρακτικά την διαφορά ανάμεσα στα δημόσια και τα ιδιωτικά αγαθά.

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: πάντως δεν χρειάζεται αυτόκλητους σωτήρες. Και σίγουρα δεν χρειάζεται πολιτικές πρωτοβουλίες που, στο όνομα της αλήθειας, καλλιεργούν την εντύπωση ότι πριν από αυτές υπήρχε μόνο σκοτάδι. Όταν η αγανάκτηση μετατρέπεται σε πολιτικό μονοπώλιο, τότε η ελπίδα γίνεται προσωπικό «σήμα κατατεθέν» (brand), η δημοκρατία εμφανίζεται να χρειάζεται μεσσίες και ως τελικό αποτέλεσμα αναδύεται η επικίνδυνη ψευδαίσθηση του ηθικού μονοπωλίου.

Διαβάστε επίσης

Το ξεπούλημα των ομολόγων και το τέλος μιας παλιάς βεβαιότητας