Εδώ και έναν μήνα οι χρηματιστηριακές αγορές δίνουν την εντύπωση ότι ζουν σε καθεστώς συνεχούς νευρικότητας. Το σκαμπανέβασμα είναι εμφανές, χωρίς όμως να αποτυπώνεται ως ανοιχτός πανικός. Χαρακτηριστική είναι η πορεία του δείκτη μεταβλητότητας VIX της Cboe στο διάστημα 16/4 έως 22/4: από το 17,94 κινήθηκε στις 17,48, 18,87, 19,50 και 18,92. Αυτή η εικόνα δεν συνιστά σταθερότητα. Συνιστά μια αγορά που έχει αυξήσει την επιφυλακτικότητά της, χωρίς να έχει περάσει ακόμη στο στάδιο του γενικευμένου φόβου.

Στην πράξη, ο εμπειρικός κανόνας των αγορών λέει ότι όταν ο VIX βρίσκεται στην περιοχή 15–20, μια ημερήσια μεταβολή κάτω από 0,5 μονάδα θεωρείται μικρή, από 0,5 έως 1,5 μονάδα αισθητή αλλά όχι δραματική, ενώ πάνω από 2 μονάδες αρχίζει να θεωρείται σημαντική. Μεταβολές 3 έως 5 μονάδων και άνω μέσα σε μία μέρα συνήθως δείχνουν καθαρή πίεση, δηλαδή αύξηση του φόβου και του κόστους ασφάλισης απέναντι στον κίνδυνο.

Σημασία, όμως, δεν έχει μόνο η ημερήσια κίνηση. Σημασία έχει και το ίδιο το επίπεδο του δείκτη. Κάτω από το 12 ο VIX θεωρείται πως παραπέμπει σε χαμηλή μεταβλητότητα. Από το 12 έως το 19 δείχνει μια σχετικά φυσιολογική έως μέτρια κατάσταση. Πάνω από το 20 μπαίνουμε σε ζώνη αυξημένης ανησυχίας και πιο έντονης έντονη αλλά σε ελεγχόμενη ανησυχία.

Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από τις ενδοσυνεδριακές ενδείξεις (Υahoo Finance ή Barron’s) αλλά και από συγγενείς δείκτες όπως ο VXN για τη Nasdaq, ο MOVE για την αγορά ομολόγων και ο VVIX για τη μεταβλητότητα του ίδιου του VIX. Οι αγορές βλέπουν κίνδυνο, αλλά δεν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεσπάσει συστημικός πανικός. Δείχνουν επιφυλακτικότητα, όχι τρόμο.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει το πολιτικό και ηθικό πρόβλημα.

Διότι είναι δύσκολο να συμβιβαστεί αυτή η σχετική «ψυχραιμία» των αγορών με τις πολύ ευρύτερες και απολύτως πραγματικές ανησυχίες που κυριαρχούν στο γεωπολιτικό επίπεδο. Η αποσταθεροποίηση, ο ανθρώπινος πόνος, η πιθανότητα γενίκευσης της σύγκρουσης, η διαρκής απειλή για την παγκόσμια ασφάλεια, δεν αποτυπώνονται με την ίδια ένταση στις χρηματιστηριακές αποτιμήσεις. Όχι γιατί δεν είναι σοβαρά, αλλά γιατί οι αγορές έχουν υιοθετήσει από το 1990 και μετά την λογική να απαντούν σ’ ένα και μόνο ερώτημα: πόσο σύντομα θα επηρεαστούν τα κέρδη, ο πληθωρισμός, τα επιτόκια, η εφοδιαστική αλυσίδα;

Γι’ αυτό βλέπουμε ότι, ενώ η ένταση στη Μέση Ανατολή είναι πραγματική και το πετρέλαιο αντιδρά έντονα, ο VIX κινείται ανοδικά αλλά παραμένει γύρω από το 19,7 — σε ζώνη αυξημένης επιφυλακτικότητας, όχι πανικού. Την ίδια στιγμή, το δολάριο ενισχύεται ως ασφαλές καταφύγιο και το πετρέλαιο ανεβαίνει πάνω από τα 100 δολάρια. Δηλαδή, ένα μέρος του γεωπολιτικού κινδύνου απορροφάται από άλλες αγορές και όχι μόνο από τις μετοχές.

Υπάρχουν βέβαια και άλλοι δείκτες που αποτυπώνουν ακριβέστερα την ευρύτερη εικόνα: ο Geopolitical Risk Index (GPR), ο Economic Policy Uncertainty Index (EPU), ο World Uncertainty Index (WUI). Αυτοί προσπαθούν να μετρήσουν τον πολιτικό, γεωπολιτικό και συστημικό κίνδυνο πιο άμεσα. Αλλά ακριβώς η απόσταση ανάμεσα σ’ αυτούς τους δείκτες και στην αντίδραση των αγορών είναι που αποκαλύπτει το πρόβλημα.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι αγορές είναι ηθικά τυφλές. Μπορεί να είναι χρήσιμες ως μηχανισμός αποτίμησης κινδύνου και προσδοκιών — αν και κι αυτή η λειτουργία τους συχνά παραμορφώνεται από την κερδοσκοπία, την εσωτερική πληροφόρηση και το ανελέητο κυνήγι του κέρδους. Είναι όμως εξαιρετικά φτωχές ως μηχανισμός κοινωνικής ή πολιτικής αλήθειας.

Όταν αντιδρούν μόνο τη στιγμή που ο ανθρώπινος πόνος, ο πόλεμος και η αποσταθεροποίηση μεταφράζονται σε κόστος, πληθωρισμό, διαταραχή εφοδιασμού ή απώλεια κερδών, τότε πράγματι λειτουργούν με τη λογική του “may the devil take the rest”( ο διάβολος να πάρει ότι απομείνει). Δεν είναι ότι διαφωνούν με την ανθρώπινη σημασία των γεγονότων. Είναι ότι, ιδεολογικά έχουν υιοθετήσει άλλα κριτήρια που δεν την λαμβάνουν υπόψη.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή το αποδεικνύει περίτρανα. Και μαζί αποδεικνύει κάτι ακόμη πιο βαθύ: ότι το σημερινό μοντέλο καπιταλισμού δεν είναι μόνο κοινωνικά άδικο—είναι πολιτικά επικίνδυνο και τελικά μη βιώσιμο. Υπονομεύει τις ηθικές αξίες της δημοκρατίας, διαβρώνει την ίδια την έννοια του κοινού συμφέροντος και, τελικά, ανοίγει τον δρόμο στις καταστροφές.

Διαβάστε επίσης:

Όταν η ακρίβεια θερίζει και η κυβέρνηση απλώς σκηνοθετεί ανακούφιση

Η κοινωνία δεν αντέχει άλλα ημίμετρα

Πολυκρίση: Η νέα κανονικότητα του πλανήτη μας