Εκεί που κάποτε, από την Εποχή του Χαλκού ως και τα κλασικά χρόνια αλλά κι ως το Βυζάντιο κι ακόμα παραπέρα, οι κάτοικοι της Ηπείρου έστηναν τη ζωή τους, δημιουργώντας οικισμούς, έφτιαχναν τους ναούς τους, λειτουργούσαν εργαστήρια για να παράγουν αντικείμενα που διευκόλυναν την καθημερινότητά τους, έτρεφαν τα ζώα τους και καλλιεργούσαν τη γη.

Και εκεί όπου στα νεώτερα χρόνια κατακτητές αυτού του τόπου άφησαν τα χνάρια τους, το ίδιο όμως κι ελληνικός στρατός που υπερασπιζόταν τη χώρα… Εκεί λοιπόν στον ίδιο τόπο, την Πανεπιστημιούπολη των Ιωαννίνων όλα αυτά συμπίπτουν. Και σήμερα, φοιτητές ερευνούν το αρχαίο και νεώτερο παρελθόν ανιχνεύοντας τα κατάλοιπα της μακράς δραστηριότητας των ανθρώπων κυριολεκτικά «στην αυλή» τους.

1

Πρόκειται για μια εντελώς ιδιαίτερη ανασκαφή, τη μοναδική διεθνώς συστηματική που διεξάγεται μέσα σε Πανεπιστημιούπολη, χάρις στους καθηγητές Ανδρέα Βλαχόπουλο, Αλεξάνδρα Αλεξανδρίδου και Κλεοπάτρα Καθάριου στο πλαίσιο του μαθήματος της «Ανασκαφικής-Αρχαιολογίας πεδίου στην Ήπειρο», που πέρα από τον κατ΄εξοχήν εκπαιδευτικό στόχο ερευνά μια σημαντική για το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων θέση.

Αυτήν στον λόφο Δουρούτη, έναν ζωντανό αρχαιολογικό χώρο, με την ανθρώπινη παρουσία από την Προϊστορική εποχή, όπως απέδειξαν τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο επιστημονικό συνέδριο για τις πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες στην Ελλάδα από την αστική, μη κερδοσκοπική εταιρεία ΑΙΓΕΑΣ στο Μουσείο Ακρόπολης.

Στρατιωτικός εξοπλισμός

Αρχαιότητες στη μία πλευρά του λόφου, νεώτερα ευρήματα σε άλλο σημείο του συνθέτουν μία συναρπαστική ιστορική αλληλουχία στο λόφο Δουρούτη όπου η ανασκαφή άρχισε από το 2022 ερευνώντας παλιές και νέες θέσεις.

Ένα κτήριο –τμήμα του για την ακρίβεια- που εντοπίσθηκε κάτω από σωρούς σύγχρονων απορριμμάτων σχετίζεται με τη νεότερη ιστορία των Ιωαννίνων και την απελευθέρωση της πόλης. Πρόκειται για ένα ορθογώνιο κτίσμα με τρεις χώρους σε παράταξη και κινητά ευρήματα που το αποδεικνύουν. Στρατιωτικός εξοπλισμός συγκεκριμένα, όπως μεγάλος αριθμός από κάλυκες των ετών 1908, 1910, 1912, 1913 από τυφέκια που χρησιμοποιούσε ο ελληνικός στρατός στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων.

Ακόμη και κάλυκες με οθωμανικές επιγραφές που υποδεικνύουν πρωιμότερη χρονολόγηση, στα 1904/5, καθώς πρόκειται για μικρούς κάλυκες από τυφέκια τύπου μάουζερ (από τη γερμανική οπλοβιομηχανία Mauser Waffenfabrik), που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά από τον οθωμανικό στρατό την περίοδο 1890-1893.

Επείγουσες ανάγκες

Εκτός από τα φυσέκια βρέθηκαν και νομίσματα οθωμανικά, του Ιονικού Κράτους αλλά και του Βασιλείου της Ελλάδος τεκμήρια των ταραγμένων χρόνων που συνδέουν την περιοχή με τα γεγονότα που προηγήθηκαν της νικηφόρας μάχης του Μπιζανίου.

Όσο για τους ίδιους τους χώρους ο ένας εξ αυτών πιθανόν κατασκευάστηκε κατά την Οθωμανική περίοδο ενώ οι άλλοι δύο αποτελούν ενδεχομένως μεταγενέστερες προσθήκες του Ελληνικού Στρατού γύρω στο 1913. Η πρόχειρη κατασκευή τους μάλιστα υποδηλώνει, ότι δημιουργήθηκαν γρήγορα για να καλύψουν επείγουσες ανάγκες του στρατού. Ένας από τους δύο χώρους λειτούργησε ως αποθήκη, καθώς εκεί βρέθηκε ο στρατιωτικός εξοπλισμός ενώ ο άλλος για την παρασκευή φαγητού, όπως έδειξε η μεγάλη ποσότητα κάρβουνου, στάχτης και λίγων ζωικών οστών.

Στην κορυφή του λόφου εξάλλου, παραμένουν τα κατάλοιπα των οθωμανικών οχυρωματικών έργων συνομιλώντας πλέον με τα νέα ευρήματα.

Αρχαιολογικό πάρκο

Αλλά και το αρχαίο παρελθόν είναι εδώ: Μία ορθογώνια κατασκευή ήρθε στο φως αποδίδοντας πλήθος λεπτής, χειροποίητης κεραμικής, που καλύπτει ένα μεγάλο χρονολογικό φάσμα από την Εποχή του Χαλκού έως και το τέλος των κλασικών χρόνων.

Με την πρωιμότερη εξ αυτών να αποτελείται από αγγεία πόσης αλλά και μαγειρικά, όπως και αποθηκευτικά σκεύη, που παραπέμπουν στην παρασκευή και κατανάλωση φαγητού σ΄αυτό το χώρο. Ευρήματα που βρίσκονται επίσης και σε άλλους οικισμούς του λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων. Ανάμεσά τους κι ένας διατηρημένος σε μεγάλο βαθμό οξυπύθμενος πίθος, που εντοπίστηκε κατά χώραν.

Να σημειωθεί ακόμη, ότι στον ίδιο λόφο έχει ανασκαφεί προ τριακονταετίας ένα μεγάλο κυκλικό κτήριο (διαμέτρου 10.50 μ.) που σχηματίζεται από δύο ομόκεντρους κυκλικούς τοίχους με τετράγωνη εστία στο κέντρο και πολλές ομοιότητες με το Θεσμοφόριο της Πέλλας.

Το σημαντικό είναι, ότι μέσω της ανασκαφής στο λόφο Δουρούτη, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας αλλά και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων επιχείρησε να ανοίξει μια πόρτα ερευνητικής γνώσης της αρχαίας αλλά και νεότερης ιστορίας του λεκανοπεδίου, που δεν απευθύνεται μόνο στους μελλοντικούς αρχαιολόγους αλλά και στην τοπική κοινωνία των Ιωαννίνων.

Περαιτέρω στόχος έτσι, όπως δηλώνουν οι τρεις καθηγητές είναι η δημιουργία ενός «Αρχαιολογικού Πάρκου» εντός της πανεπιστημιούπολης, προκειμένου να αποτελέσει έναν πόλο πολιτισμού τόσο για τους φοιτητές όσο και για τον δήμο Ιωαννιτών και φυσικά όλη την Ήπειρο.

Διαβάστε επίσης:

Στα ιδιαίτερα της βασίλισσας – Μια διαφορετική ξενάγηση στο σκωτσέζικο παλάτι της Ελισάβετ Β΄

Από ξενοδοχείο χώρος πολιτισμού – Το Ακροπόλ, ένα κομψοτέχνημα της Αθήνας, ανοίγει ξανά

Γιώργος Λάνθιμος: Η πρώτη έκθεση φωτογραφίας του στη Στέγη