Το μυστήριο μιας μπαταρίας 2000 ετών- Νέα ερμηνεία για τη συσκευή της Βαγδάτης

Βρέθηκε πριν από έναν σχεδόν αιώνα, το 1936 λίγο έξω από τη Βαγδάτη και παρ΄ότι ήταν σε θραύσματα κίνησε αμέσως το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων και συν τω χρόνω πολλών άλλων επιστημόνων αποκτώντας μυθικές –ενίοτε και συνωμοσιολογικές- διαστάσεις. Γιατί μία μπαταρία του 1ου αιώνα π.Χ. όχι μόνον δεν είναι συνηθισμένο εύρημα αλλά μάλλον εξωπραγματικό.

Όλες όμως οι μελέτες που έχουν γίνει ως τώρα συγκλίνουν προς δύο εκδοχές: Ή όντως επρόκειτο για μία μπαταρία 2000 χρόνων με πιθανή χρήση σε ηλεκτρικές εφαρμογές -άγνωστο ποιες μπορεί να ήταν αυτές – ή απλώς είναι κάτι άγνωστο. Γιατί μια τέτοια συσκευή δοκιμάζει τις γνώσεις μας γύρω από την αρχαία τεχνολογία και τις πιθανές εφαρμογές της. Κάτι που φαίνεται να αλλάζει σήμερα, χάρις σε μία νέα μελέτη, δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Chemistry World, που καταλήγει στο συμπέρασμα, ότι η συσκευή χρησιμοποιούνταν για τελετουργικούς σκοπούς.

Να σημειωθεί ωστόσο, ότι το αντικείμενο δεν υπάρχει πια, χάθηκε κατά την εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ το 2003, μαζί με πολλές άλλες, σπουδαίες αρχαιότητες, έτσι όλες οι ανακατασκευές βασίζονται σε περιγραφές και καταγεγραμμένα στοιχεία.

Η κατασκευή περιλαμβάνει ένα πήλινο αγγείο που περιείχε ένα δεύτερο σφραγισμένο, χάλκινο δοχείο με μία σιδερένια ράβδο στο κέντρο του. Διάταξη που υποδηλώνει, ότι είτε από σύμπτωση είτε εν γνώσει του κατασκευαστή, το αντικείμενο θα μπορούσε, σύμφωνα με ορισμένους αρχαιολόγους, να παράγει ένα μικρό ηλεκτρικό φορτίο όταν γεμίσει με κάποιο όξινο διάλυμα. Θα μπορούσε δηλαδή να αποτελέσει μία στοιχειώδη συσκευή για την αποθήκευση ενέργειας.

Ως εκ τούτου η Μπαταρία της Βαγδάτης, όπως αποκαλείται το εύρημα αναφέρεται συχνά από μερίδα επιστημόνων ως πρώιμο παράδειγμα μιας απλής ηλεκτρικής συσκευής. Η οποία ωστόσο δεν θα ήταν σε θέση να λειτουργήσει ως μπαταρία λόγω παραγωγής πολύ χαμηλής ποσότητας ενέργειας.

Το πείραμα

Ανεξάρτητος ερευνητής ο Αλεξάντερ Μπέιζες ανακατασκεύασε το αντικείμενο, προκειμένου να πραγματοποιήσει το πείραμά του και όπως καταλήγει στη δημοσίευσή του «Αν αυτή η συσκευή ήταν πράγματι μια μπαταρία- και φυσικά μπορεί να κάνω λάθος- τότε το πείραμά μου δείχνει πώς θα μπορούσε να έχει χρησιμοποιηθεί».

Και πράγματι τα πειράματά του έδειξαν, ότι το πορώδες εξωτερικό του πήλινου αγγείου λειτουργούσε ως διαχωριστής μεταξύ ενός αλκαλικού ηλεκτρολύτη, πιθανώς υδροξείδιου του νατρίου – και του ατμοσφαιρικού αέρα, ο οποίος ερχόταν σε επαφή με το χάλκινο δοχείο ώστε να δημιουργήσει ένα εξωτερικό κύτταρο.

Παράλληλα η σιδερένια ράβδος στο εσωτερικό του χάλκινου δοχείου λειτουργούσε ως εσωτερικό κύτταρο, με αποτέλεσμα την δημιουργία μιας ηλεκτρικής σειράς που θα μπορούσε να παράγει 1,4 βολτ.

Πρόκειται για τάση «πολύ πιο χρήσιμη από τα περίπου 0,5 βολτ που επιτύγχαναν οι προηγούμενες ανακατασκευές του αντικειμένου», όπως λέει ο Μπέιζες, δεδομένου ότι είναι αντίστοιχη μιας σύγχρονης μπαταρίας ΑΑ.

Προσευχή και τελετουργίες

Σε τι ήταν όμως χρήσιμη αυτή η συσκευή; «Η Μπαταρία της Βαγδάτης μπορεί να χρησιμοποιούνταν για να ‘‘διαβρώσει’’ τελετουργικά τις προσευχές που ήταν γραμμένες σε χαρτί και τοποθετούνταν μέσα στο δοχείο», σημειώνει ο Μπέιζες. «Γιατί η διάβρωση μπορεί να θεωρούνταν ως οπτική απόδειξη μιας ενεργητικής επιρροής, που είχε περάσει στο αγγείο μέσα από την προσευχή τους».

Τελετουργική χρήση προτείνει και ο αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια Γουίλιαμ Χάφορντ, ο οποίος έχει μελετήσει το αντικείμενο, πλην όμως, διατηρεί αμφιβολίες αν επρόκειτο για μια αρχαία μπαταρία. Σύμφωνα με τον ίδιο τόσο το συγκεκριμένο εύρημα όσο και άλλα παρόμοια από την ίδια περιοχή, μεταξύ των οποίων και ένα πήλινο αγγείο με δέκα χάλκινα σκεύη, θα μπορούσε να είναι μία μαγική συσκευή για προσευχές ή κατάρες γραμμένες σε χαρτί.

«Έριχναν την προσευχή στο αγγείο, σφράγιζαν το στόμιο με πίσσα και στη συνέχεια το έθαβαν τελετουργικά στο έδαφος, επειδή προοριζόταν για τις χθόνιες θεότητες», όπως λέει.

Άλλοι ερευνητές εξάλλου, πιστεύουν ότι αυτή η ιδιόμορφη διάταξη υποδηλώνει ότι το χάλκινο δοχείο θα μπορούσε να είχε γεμίσει με έναν όξινο ηλεκτρολύτη – πιθανώς ξύδι – και να λειτουργήσει ως ηλεκτροχημικό κύτταρο. Κι αυτό με τη σειρά του οδηγεί στην υπόθεση, ότι το τεχνούργημα θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για επιμετάλλωση μικρών αντικειμένων όπως κοσμήματα –κάτι με το οποίο διαφωνεί ο Μπέιζες- ή ίσως για την ανακούφιση του πόνου! Παρ΄ότι τα ηλεκτροχημικά κύτταρα για να κατανοηθούν από την επιστήμη θα έπρεπε να περάσουν τουλάχιστον 1500 χρόνια… Το μυστήριο έτσι παραμένει.

Διαβάστε επίσης:

Χ. Α. Χωμενίδης: Η «Πανδώρα» αγγίζει τη μυστικότητα της ζωής

Συγγένειες στη ζωή και στην τέχνη – «Άηχοι διάλογοι» δύο σπουδαίων δημιουργών

Βαλεντίνα Μπαρτολίνι: «Η φλόγα σε καλεί να σκεφτείς»