Η αρ ντεκό γκαλερί Callirrhoë στην οποία η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι παρουσιάζει τη νέα σειρά έργων της ταξιδεύει το θεατή σε ένα λαγούμι μικροθαυμάτων. Όπως και η Αλίκη στο γνωστό παραμύθι, ο επισκέπτης θα κληθεί να συναρμολογήσει το δικό του αφήγημα μέσα σε αυτόν τον πραγματικό (;) κήπο των ονείρων. Ο χρόνος εδώ αποκτά πάντως «υφή» ονείρου.

Η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι μαζί με την ιδιοκτήτρια της γκαλερί Ολυμπία Τζώρτζη οργάνωσαν αυτή την ξενάγηση στην ατομική έκθεση της πρώτης, με τίτλο Belly of the Fish (Η Κοιλιά του Ψαριου), όχι για να εξηγήσουν πώς να «διαβάσει» κανείς αυτά τα έργα. Αλλά αντιθέτως για να προτρέψει η ζωγράφος τον καθένα στη δική του ανάγνωση.

1

«Δεν με ενδιαφέρει η αναπαράσταση όπως βλέπεις» διευκρινίζει παιγνιωδώς η ζωγράφος, «αλλά το εσωτερικό κομμάτι. Η έκθεση λέγεται Belly of the Fish διότι όλα αυτά ταυβριδικά όντα -ψάρια που εξελίσσονται σε πτηνά- είναι συνήθως δυαδικές μορφές, σαν δύο είδη ταυτόχρονα. Επειδή δεν φτιάχνω προσχέδια, τα έργα αναπτυσσονται σαν τα φυτά που μεγαλώνουν», επισημαίνει η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι.

Τα περισσότερα έργα έχουν πραγματοποιηθεί με χρωματιστά μολύβια αλλά υπάρχουν και ορισμένες συνθέσεις από παστέλ.

«Όλο αυτό ξεκινάει από μία εσωτερική ανάγκη», παραδέχεται η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι. Επί τω έργω, αρχίζει από κάτι πρωτόλειο και το αφήνει εν συνεχεία να εξελίσσεται οργανικά πάνω στο χαρτί. Αφήνεται η ίδια ελεύθερη να την οδηγήσει κάτι σχεδόν αχαρτογράφητο, όπως το υποσυνείδητο. Να ξεφύγει από τη λογική συνειδητότητα και να συνδεθεί με τα βαθύτερα ελατήρια της ψυχής της, χωρίς λογοκρισία.

Όλες οι μορφές της εκκινούν από μια πραγματική βάση -υπάρχει το περίγραμμα της γάτας, του ψαριού, ενός παγονιού… Αλλά καθώς προχωράει το έργο, στις λεπτομέρειές τους οι μορφές αυτές εξελίσσονται και ταυτίζονται περισσότερο με τον εσωτερικό κόσμο της ζωγράφου, με ένα είδος ενδότερης καταβύθισης. Παρατηρεί κανείς στο ψάρι την κοιλιά του, τα εσωτερικά του όργανα, το πώς αναπνέει. Προεξάρχει όμως το μεταμορφωτική στοιχείο: Όντα που γεννιούνται, αναπτύσσονται την ώρα της δημιουργίας σαν works in progress. 

Η προσέγγιση αυτή παραπέμπει στην περίφημη σχολή της αυτόματης γραφής που περισσότερο άνθισε στη λογοτεχνία. Αλλά και στον πρώτο σουρεαλισμό, έτσι όπως τον όρισαν στο μανιφέστο τους οι πρωτομάστορες Μπουνιουέλ, Νταλί και άλλοι. Σε πολύ αδρές γραμμές όμως. Διότι το έργο της δεν κατηγοριοποιείται. Παραμένει αυτοφυές όπως και η τεχνοτροπία της. Άλλοι την έχουν παραλληλίσει με τη Λεονόρα Κάρινκγτον (1917-2011). Σίγουρα εμφιλοχωρεί στη φλέβα της και ο βιομορφισμός.

«Οπότε είναι λιγάκι ανοιχτό προς πολλές κατευθύνσεις», διαπιστώνει η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι.

 

«Με ενδιαφέρει πολύ ο μικρόκοσμος αυτών των όντων, πώς κινούνται, πώς λειτουργούν. Είναι σαν μέσα τους να φυτρώνουν λοφίσκοι, βουνά, καταράκτες. Δεν με ενδιαφέρει όμως με την έννοια της βιολογίας -τα όργανά του. Αλλά ως στροφή προς το μέσα, μια εσωτερική προσήλωση και πώς αυτό αναδύεται προς τα έξω και μορφοποιείται».

Η έκθεση λοιπόν αυτή μπορεί να ερμηνευτεί και ως θέαση μίας καθολικής συνείδησης πάνω στην εσωτερική ύπαρξη αλλά και τα εξωτερικά φαινόμενα.

«Αυτό που είπες, ότι το δικό σου μέσα είναι αυτό το ψυχικό τοπίο. Δηλαδή, πώς το τοπίο και ο εξωτερικός κόσμος καταγράφεται όπως βιώνεται εσωτερικά. Το πιο σημαντικό στη δουλειά μου είναι αυτό», τονίζει η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι.

Της τραβάει την προσοχή το φυσικό στοιχείο: δεν ζωγραφίζει πόλεις και αστικά τοπία.

«Διάβαζα τώρα και τον Μπόρχες στο βιβλίο του για τα φαντασιακά όντα. Όλα αυτά τα πλάσματα με βοηθάνε πολύ σαν μορφές. Επειδή είναι πολύ ανοιχτές στο πώς να τις δημιουργήσεις, με βοηθάνε πολύ στη γλώσσα μου. Δηλαδή, μπορεί να σκεφτώ ένα τοπίο. Αλλά μου αρέσει να το απεικονίζω μέσω του σώματος ενός ζώου. Υπάρχει συνέχεια αυτός ο διάλογος ανάμεσα στο μακροσκοπικό και το μικροσκοπικό».

Τα διάφορα στοιχεία στο έργο της παλινδρομούν ανάμεσα στο ειδικό και το γενικό και vice versa σε έναν αλλεπάλληλο κύκλο. Και πάλι, αυτή η ποιότητα αρρύεται από την εμβάθυνση στο υπαρξιακό στοιχείο.

Η εκφραστική δύναμη των έργων της επεκτείνεται πέρα από τα όριά τους, διαχέεται στην υλικότητα της επιφάνειάς τους.

Η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι δουλεύει σε χαρτί εξαιρετικά λεπτό και σχεδόν διάφανο, σαν ριζόχαρτο. «Είναι λίγο σαν πέπλο», επισημαίνει εκείνη. Δεν πρόκειται για χαρτί ακουαρέλας. «Με ενδιαφέρει πάρα πολύ η σχέση αυτή με το χαρτί. Επειδή δεν μπορείς να σβήσεις πάνω του, πράγμα που ενισχύει την προσήλωση, την εσωτερικότητα, τη σημείωση». Αποκαλύπτουν έτσι και τη λεπτοδουλειά με μεγαλύτερη ακρίβεια και διαύγεια. Το υλικό λοιπόν αποτελεί μέρος της διαδικασίας, κυριολεκτικά την εμποτίζει. Τα χαρτιά που χρησιμοποιεί δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο. Χειροποίητα, έρχονται από το Νεπάλ και την Ιαπωνία κατά παραγγελία. Για τη συγκεκριμένη έκθεση χρησιμοποίησε το λεγόμενο Lamali (Λαμάλι).

Παράγεται στο Νεπάλ από μπαμπού Kozo (Κόζο) και ίνες Lokta (Λάκτα) που παραδοσιακά χρησιμοποιούνται στην καλλιγραφία. «Αφιερώνω αρκετό χρόνο για να βρω το χαρτί», εξηγεί. «Μου επιτρέπει να δώσω βάθος και ακρίβεια».  

Τα χαρτιά επικολλήθηκαν εν συνεχεία πάνω σε ειδική επιφάνεια με έναν τρόπο ώστε οι μορφές της Βαλεντίνας να μοιάζουν σαν να αιωρούνται και η υφή του χαρτιού να διακρίνεται τρισδιάστατα.

Πρόκειται για ζωγράφο αποκάλυψη και καθόλα αυθεντική και αυτοδίδακτη. Σπούδασε φιλοσοφία νε ειδίκευση στην Ανάλυση Λόγου (στο ΕΚΠΑ) αλλά όσο θυμάται τον εαυτό της ζωγραφίζει-κάτι  σαν Τέιλορ Σουίφτ των καλών τεχνών αν δεν ξενίζει μία ποπ αναφορά. «Μικρή πήγαινα παντού με τα χρώματά μου», θυμάται. «Στα εστιατόρια  ζωγράφιζα τα τραπεζομάντηλα. Οι γονείς απλά δεν καταλάβαιναν ότι αυτό μπορεί να γίνει και βιοποριστικά. Έπρεπε να έρθει πρώτα η αναγνώριση από τα έξω, για να το αποδεχτούν. Άμα έχεις υπομονή και είσαι ειλικρινής -και βέβαια οι συγκυρίες παίζουν ρόλο-, τότε είναι κάπως αναπόφευκτο… Έφτασα σε ένα σημείο που αυτό δεν μπορούσα να μην το κάνω. Και ύστερα γνώρισα την Ολυμπία και με βοήθησε ακόμη περισσότερο με την υποστήριξή της. Υπάρχει μια πορεία συστηματική μέχρι εδώ, από τότε που αποφάσισα ότι αυτό είναι».

Η επίσκεψη στην έκθεση της Βαλεντίνας Μπαρτολίνι ξεκίνησε με ένα παραμύθι, και θα καταλήξει με ένα άλλο.

Η ζωγράφος προσεγγίζει την ευθραυστότητα της ύπαρξης με απαράμιλλη ευαισθησία και λεπτότητα. Και με παιδικό αυθορμητισμό. Καλεί το θεατή να αισθανθεί μαζί της ότι η ομορφιά της ζωής βρίσκεται στην κινητικότητα και στην εξέλιξη, όχι στην ακινησία της βεβαιότητας και την ψευδεπίγραφη ασφάλειά της. Στα έργα της υπάρχει η θαλπωρή και η παρηγοριά, ότι στο αέναο ταξίδι δεν είμαστε μόνοι.

Την εβδομάδα έναρξης της έκθεσης πήρε μια ελάχιστη απόσταση από τη ζωγραφική «διότι είναι και μια κυοφορία όλο αυτό». Αλλά τώρα ξανά πάλι θα ξεκινήσει: «μου λείπει, δεν μπορώ χωρίς αυτό».

Παράλληλα διαβάζει, ρουφάει ερεθίσματα. Της αρέσει η ποίηση, ο κινηματογράφος. Πρόσφατα διάβασε στα γαλλικά τη Φλόγα του κεριού (La Flamme d’ une Chandelle) του Γκαστόν Μπασελάρ (Gaston Bachelard) που ασχολείται μεταξύ άλλων και με την ποιητική του χώρου.

«Με ενδιαφέρει ο χώρος ως ψυχικό τοπίο», επισημαίνει. «Η φλόγα σε καλεί να σκεφτείς και να στραφείς προς τον εαυτό σου».

Το στοιχείο της φλόγας πράγματι μπορεί να ανιχνευτεί στο έργο της, όπως και στον τίτλο της παρούσας έκθεσης. Μπορεί κανείς να διακρίνει τη συμβολική της πυκνότητα και στον κλασικό Πινόκιο.

«Τον καταπίνει το τεράστιο ψάρι και εκεί που νομίζει ότι έμεινε μόνος του και βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής και σκοτεινότητας, βλέπει από πολύ μακριά μια φλόγα, και είναι ο πατέρας του, βρίσκει τον πατέρα του. Με συγκινεί η σχέση μας η μεταφορική με τη φλόγα, με τον εαυτό μας δηλαδή».

Άλλωστε η έκθεση παραπέμπει στον βιβλικό μύθο του Ιωνά, που τον κατάπιε το κήτος για τρία μερόνυχτα. Στη διάσημη αυτή αλληγορία (σταθερή πηγή έμπνευσης στην Τέχνη) ο Θεός εμφανίζεται ευσπλαχνικός αναδεικνύοντας τη δύναμη της μετάνοιας που οδηγεί στην εσωτερική μεταστροφή.

Απέναντι στη σύγχρονη κυνικότητα, η Βαλεντίνα Μπαρτολίνι προτάσσει την αφειδώλευτη εμπιστοσύνη της στον Άνθρωπο.

Πληροφορίες

Belly of the Fish
Βαλεντίνα Μπαρτολίνι

Έως 21 Μαρτίου 2026
7 μ.μ. – 9 μ.μ.

Γκαλερί Callirrhoë
Σίνα 9
Αθήνα

[email protected],
Τηλ. +30 210 3646939,