Πάντα εκ των υστέρων μιλάμε για πρόληψη, πάντα μιλάμε για άτυχη στιγμή, ενώ συχνά ξεχνιούνται τα μέτρα πρόληψης και τα μέτρα ασφάλειας. Δεν ξέρουμε τι ακριβώς έγινε στα Τρίκαλα, αλλά με αφορμή την έκρηξη στο εργοστάσιο μπισκότων και τον τραγικό θάνατο εργατριών επανέρχεται το ερώτημα: πόσο ασφαλείς είναι τελικά οι χώροι εργασίας και τι κάνουμε –ή τι δεν κάνουμε– για να προλάβουμε τέτοια δυστυχήματα;

Όποτε μιλάμε για εργατικό δυστύχημα, ακούμε ότι πρόκειται για «ατυχές γεγονός». Όμως σπάνια πρόκειται για καθαρή ατυχία. Πίσω από μια έκρηξη, μια πτώση, μια ηλεκτροπληξία συνήθως κρύβεται μια αλυσίδα παραλείψεων: ανεπαρκείς έλεγχοι, κακή συντήρηση, έλλειψη εκπαίδευσης, πίεση για παραγωγή, ανοχή στη ρουτίνα του κινδύνου.

Κανόνες στα χαρτιά υπάρχουν. Η νομοθεσία για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία προβλέπει σαφείς υποχρεώσεις για τους εργοδότες: εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου, τεχνικό ασφαλείας, γιατρό εργασίας, εκπαίδευση του προσωπικού, συντήρηση εγκαταστάσεων, τήρηση πρωτοκόλλων για επικίνδυνες ουσίες και μηχανήματα. Προβλέπει επίσης ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές και κυρώσεις σε περίπτωση παραβάσεων.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι τι λέει ο νόμος. Είναι αν εφαρμόζεται. Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα. Οι έλεγχοι είναι συχνά αραιοί και οι υπηρεσίες υποστελεχωμένες. Οι ποινές, όταν επιβάλλονται, καθυστερούν ή είναι δυσανάλογα μικρές σε σχέση με το κόστος που έχει η συμμόρφωση. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ασφάλεια μετατρέπεται εύκολα σε δαπάνη που αναβάλλεται.

Υπάρχει όμως και κάτι πιο βαθύ, που δεν καλύπτεται από καμία εγκύκλιο: η νοοτροπία. Πολύς κόσμος θεωρεί τον κίνδυνο κάτι φυσιολογικό. «Έτσι γίνεται χρόνια», «ποτέ δεν έπαθε κανείς τίποτα», «πρόσεχε και θα είσαι εντάξει». Με την ίδια λογική που οδηγούν χωρίς κράνος. Αυτές οι φράσεις ακούγονται καθημερινά σε εργοτάξια, εργοστάσια, αποθήκες. Μέχρι τη στιγμή που κάτι πάει στραβά. Και τότε όλοι δηλώνουν σοκαρισμένοι και το γεγονός θεωρείται ατυχές.

Τα εργατικά δυστυχήματα δεν αποφεύγονται με υποσχέσεις μετά την τραγωδία. Αποφεύγονται με τακτικούς και ουσιαστικούς ελέγχους. Με πραγματική εκπαίδευση των εργαζομένων. Με συντήρηση εξοπλισμού πριν χαλάσει. Με εργαζόμενους που μπορούν να καταγγείλουν κινδύνους χωρίς φόβο ότι θα χάσουν τη δουλειά τους. Είναι πρωτίστως ζήτημα οργάνωσης και σχεδιασμού. Όταν η παραγωγή πιέζεται, τα ωράρια ξεχειλώνουν και οι κανόνες χαλαρώνουν, το ατύχημα αυξάνει τις πιθανότητες να συμβεί.

Αν κάτι πρέπει να αλλάξει, δεν είναι μόνο οι νόμοι, αλλά η σοβαρότητα με την οποία τους εφαρμόζουμε. Καμία δουλειά, κανένα εργοστάσιο, καμία προθεσμία δεν αξίζει μια ανθρώπινη ζωή. Και αυτό δεν είναι νομική λεπτομέρεια, είναι το αυτονόητο.

Διαβάστε επίσης:

Βιολάντα: «Θρηνούμε πέντε δικούς μας ανθρώπους» – Η ανακοίνωση της εταιρείας και τα μέτρα στήριξης για τις οικογένειες των θυμάτων

Η βία πίσω από το γκισέ: Όταν η ένταση ξεφεύγει

Μητρώο Πιστώσεων: Διαγωγή Κοσμιοτάτη