ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Όταν ένας Βέλγος έμπορος τέχνης εντόπισε σε μία διαδικτυακή δημοπρασία ένα έργο που παρουσίαζε το κεφάλι ενός ηλικιωμένου γενειοφόρου άνδρα, η καρδιά του άρχισε να χτυπά δυνατά. Αυτός θα μπορούσε να είναι ένας Ρούμπενς ήταν η σκέψη του, και μη θέλοντας να κάνει περισσότερες ερωτήσεις, που θα υποψίαζαν τους δημοπράτες πλειοδότησε με επιτυχία, αποκτώντας τον.
Για λιγότερο από 100.000 ευρώ αυτό το λάδι σε χαρτί, που ο οίκος δημοπρασιών είχε καταχωρήσει σε άγνωστο καλλιτέχνη από τη «φλαμανδική σχολή» και χωρίς ημερομηνία έγινε δικό του. Αλλά η ιστορία δεν σταματά εκεί.
Οι πρώτες εκτιμήσεις είναι, ότι πιθανότατα πρόκειται για μία μελέτη του Ρούμπενς αν και θα απαιτηθεί χρόνος ακόμη για την οριστική επιβεβαίωση. Αλλά όταν αυτή έρθει, η τιμή του θα μπορούσε να είναι πολλά εκατομμύρια. Συγκεκριμένα μία μελέτη του Ρούμπενς που πουλήθηκε στον οίκο Sotheby’s το 2019 έφθασε τα 8,2 εκατομμύρια δολάρια, κάνοντας ρεκόρ δημοπρασίας.
Επιπλέον όμως, κρύβει και μία έκπληξη: Με την πρώτη ματιά, ο πίνακας φαίνεται να δείχνει έναν άνδρα με μακριά, πυκνή γενειάδα και φαλακρό κεφάλι φωτισμένο σε σκούρο φόντο. Αλλά αν κανείς γυρίσει τον πίνακα κατά 180 μοίρες, θα εμφανιστεί ένα δεύτερο πρόσωπο, μιας νεαρής γυναίκας που κρυφοκοιτάζει μέσα από τα μακριά μαλλιά της.
Κατά πάσα πιθανότητα λοιπόν, όπως αναφέρουν οι πρώτες εκτιμήσεις ο καλλιτέχνης ζωγράφισε πρώτα την γυναίκα και στη συνέχεια αποφάσισε να επαναχρησιμοποιήσει το χαρτί, κρύβοντας το πρόσωπό της στη νέα σύνθεση.
Το ίδιο μοντέλο
«Όταν είδα το έργο κατάλαβα αμέσως την ποιότητά του και παρ΄ότι δεν ήμουν σίγουρος ότι ήταν έργο του Ρούμπενς, απλώς πήρα το ρίσκο», όπως είπε ο κάτοχός του Κλάας Μύλερ στον Guardian. Επιπλέον ο χαρακτήρας δεν του φάνηκε άγνωστος.
Και πράγματι, ύστερα από μία μικρή έρευνα διαπίστωσε, ότι πρόκειται για τον Άγιο Θωμά του Ρούμπενς από τους «Δώδεκα Αποστόλους», που είχε αναθέσει ο δούκας της Λέρμα στον καλλιτέχνη, έργο που βρίσκεται σήμερα στη Μουσείο του Πράδο στη Μαδρίτη. «Αυτή ήταν μια συναρπαστική ανακάλυψη», λέει, δικαιολογημένα. Στον πίνακα, ας σημειωθεί, ο άγιος κοιτάζει προς τα κάτω για να διαβάσει από ένα βαρύ βιβλίο, πιθανότατα τη Βίβλο.
Αλλά το ίδιο μοντέλο ξεχωρίζει και σε άλλες συνθέσεις του Ρούμπενς, όπως ως Άγιος Άμανδος στη σύνθεση με θέμα την «Ύψωση του Σταυρού» πίσω από την Αγία Τράπεζα στον Καθεδρικό Ναό της Αμβέρσας, ως Φαρισαίος πίσω από τον Ιησού στον πίνακα «Τα χρήματα του φόρου τιμής» στη Λεγεώνα της Τιμής του Σαν Φρανσίσκο, και ως βασιλιάς Μελχιόρ στην «Προσκύνηση των Μάγων», επίσης στο Πράδο.
Στοιχεία, που θεωρούνται ενισχυτικά της άποψης, ότι και το «νέο» έργο είναι του Ρούμπενς. Κι αυτό, γιατί το γεγονός, ότι ως θέμα επανεμφανίζεται σε διαφορετικούς πίνακες του καλλιτέχνη υποδηλώνει, ότι το έργο μπορεί να ήταν κάτι σαν πρωτότυπο για τον ίδιο, καθώς εργαζόταν για να δημιουργήσει ένα σύνολο διαφορετικών φυσιογνωμιών, προκειμένου να ενσωματωθούν στις σκηνές του.
Η δεξιοτεχνία
Για να επιβεβαιώσει πάντως, την αυθεντικότητά του έργου ο Μύλερ ζήτησε την γνώμη του ιστορικού τέχνης Μπεν βαν Μπένεντεν, πρώην διευθυντή του Rubenshuis (ή αλλιώς Οικίας Ρούμπενς) στην Αμβέρσα, ο οποίος ήταν ενθαρρυντικός. «Νομίζω ότι είναι πολύ πιθανό», όπως δήλωσε ο ο ίδιος στον Guardian, αν και αποφεύγοντας να δώσει κατηγορηματική άποψη.
«Πρέπει να είσαι προσεκτικός γιατί έχεις να κάνεις με έναν πίνακα που δεν κατασκευάστηκε για την αγορά αλλά ως υλικό εργασίας. Αλλά η δεξιοτεχνία είναι εξαιρετική, έχει μια πολύ ρεαλιστική ποιότητα», όπως λέει.
Ο πίνακας όμως, είναι επίσης αξιοσημείωτος και για το γεγονός ότι ο καλλιτέχνης ανακύκλωσε το χαρτί και η εικόνα του γυναικείου προσώπου είναι ορατή στη γενειάδα του άνδρα. «Αυτή η οπτική ψευδαίσθηση προσθέτει ένα απροσδόκητο επίπεδο στο έργο και μαρτυρά την παιχνιδιάρικη προσέγγιση του Ρούμπενς στα υλικά και τη σύνθεση», όπως αναφέρει ο ίδιος ο Μύλερ.
Ο πίνακας, με τίτλο πλέον «Γενειοφόρος γέρος, κοιτάζοντας προς τα κάτω αριστερά» χρονολογήθηκε περίπου στο 1609 και όσο για την αξία του δεν ακόμη έχει προσδιοριστεί. Γρήγορα όμως, αργότερα αυτόν τον μήνα ετοιμάζεται να εμφανιστεί στην BRAFA, την έκθεση τέχνης και αντικών των Βρυξελλών, όπου ο Μύλερ είναι πρόεδρος.
Ο ίδιος ελπίζει ότι θα μπορέσει να προσελκύσει ένα μουσείο για να φιλοξενήσει το έργο με μακροπρόθεσμο δανεισμό.
Διαβάστε επίσης:
«Η Αλίκη στη χώρα των ψαριών»: Μία μαγική παράσταση στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
Πατούσες επί χάρτου – Μια άτακτη γάτα και μία έκθεση
Βασίλης Σπηλιωτόπουλος: Τα πράγματα κρέμονταν από μια κλωστή
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
