«Αναζητώ τον παράδεισο γύρω μου» δήλωσε ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος στη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει πριν από το καλοκαίρι στο σάιτ. Ο νομικός και επιχειρηματίας μιλούσε με αφορμή το πρώτο του πεζογράφημα με τίτλο Λαθρεπιβάτης μιας ζωής (Κάπα εκδοτική, 2025). Πρόκειται για την ακρίβεια για ιστορικό μυθιστόρημα, αποτέλεσμα διαχρονικής έρευνας στη ζωή του.

Διαδραματίζεται στη Ρωσία. Αφορά μία από τις πιο συναρπαστικές περιόδους της διεθνούς ιστορίας και πολιτικής: Από το 1881 με τη δολοφονία του τσάρου Αλεξάνδρου Β’ ως και το 1918 αμέσως μετά τη Ρωσική Επανάσταση του Οκτωβρίου, που άλλαξε τον κόσμο.

1

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση ακολουθεί τη ματιά ενός μουζίκου, που διαπερνά αυτά τα γεγονότα στο πλευρό του πρίγκιπα Στρογκανόφ. Ένα τυχαίο γεγονός ταυτίζει τη μοίρα του φοιτητή με τον ευγενή και τη σφραγίζει για πάντα. Καθώς ο πρίγκιπας έχει ξάδελφό του τον νέο τσάρο Νικόλαο, τον τελευταίο των Ρομανόφ, ο πρωταγωνιστής και αφηγητής της ιστορίας αποκτά μία προνομιακή ματιά στις δολοπλοκίες του παλατιού και στα τεκταινόμενα που κατακερμάτισαν το πανίσχυρο καθεστώς.

Μαθήματα ζωής

Πρόκειται για μία ιστορική τοιχογραφία. Οι πρωταγωνιστές που την απαρτίζουν δεν ονοματίζονται με το μικρό τους όνομα διότι ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος ενδιαφέρεται κυρίως να συνθέσει ένα έργο ανθρωπολογικό. Με οδηγό τη ρωσική ψυχή με όλα της τα πάθη, επιχειρεί να συλλάβει την ανθρώπινη ύπαρξη. Οι χαρακτήρες λειτουργούν περισσότερο σαν αρχέτυπα ή σύμβολα που συμπυκνώνουν το ιστορικό δράμα.

Για αυτό του το εγχείρημα, ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος είχε πάρει μαθήματα ζωής. Με έναν πολύ οξύμωρο τρόπο. Ο συγγραφέας χτυπήθηκε τρεις φορές στον βίο του με την επάρατη νόσο. Κάθε φορά βυθιζόταν όλο και πιο γενναία μπροστά σε υπαρξιακά διλήμματα, που άλλοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν μόνο θεωρητικά ή επιδερμικά. Αυτή η πρακτική εμπειρία του σε συνδυασμό με τη συστηματική και εις βάθος μελέτη της παγκόσμιας πνευματικής κληρονομιάς (ιστορία, φιλοσοφία, λογοτεχνία), κεντούν στο αφήγημά του φιλοσοφικό, πραγματολογικό και φιλολογικό πλούτο. Και ταυτόχρονα βαθύτερη αίσθηση της ανθρώπινης ειμαρμένης.

Το ιδεώδες είναι απτό

Κάποια στιγμή ο κεντρικός ήρωας αναλογίζεται ότι το «ιδεώδες δεν είναι απόκοσμο, μα παραστατικό, απτό. Εμείς οι θνητοί μέρος του, για αυτό και έχουμε κάθε ευκαιρία τόσο να το στοχαστούμε όσο και να το προσεγγίσουμε, ακόμη και αν όχι στην πληρότητά του».

Το πραγματολογικό μέρος του Λαθρεπιβάτη ξεφεύγει από τις συνηθισμένες νόρμες του είδους, δηλαδή του ιστορικού μυθιστορήματος. Ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος κατέχει το θέμα του σε τέτοιο βάθος που νομίζει κανείς ότι η Ιστορία κυλάει από τα δάχτυλά του πάνω στο χαρτί με τον πιο φυσικό τρόπο.

Ο αναγνώστης μεταφέρεται σε αυτή την per se τρικυμιώδη περίοδο όχι ως μακρινός θεατής. Κάθε γεγονός μεταδίδεται καρέ καρέ, σαν να το παρακολουθεί κανείς μέσα από ρεπορτάζ με επισόδεια ή σε ινσταγκραμικό αφήγημα. Ο αναγνώστης ασθμαίνει τα γεγονότα εν τη γενέσει τους, μυρίζει την μπαρουτοκαπνισμένη ατμόφαιρα καθώς σκάει μπροστά σε κάθε νέα επισοδειακή ανατροπή. Οι ειδήσεις στην τηλεόραση μοιάζουν ακόμη πιο μπανάλ και ανούσιες μπροστά σε αυτό το ιστορικό ρεπορτάζ.

Η πυξίδα του πεπρωμένου

«Όσο περνούσαν οι μέρες γινόταν όλο και πιο φανερό ότι τα πράγματα κρέμονταν από μια κλωστή. Στο ανάκτορο μπαινόβγαιναν συγγενείς και φίλοι του πρίγκιπα, όλοι προσπαθώντας με κάποιον τρόπο να αποσαφηνίσουν την “πυξίδα του πεπρωμένου”, η οποία έμοιαζε να έχει απωλέσει τον “φυσικό” της προσανατολισμό στριφογυρίζοντας σαν χαμένη. Με τον κίνδυνο της κατάρρευσης και της ανατροπής προ των πυλών, ο Νικόλαος αποφάσισε επιτέλους να κινητοποιηθεί. Ήμουν με τον πρίγκιπα στα Χειμερινά Ανάκτορα όταν δόθηκε η εντολή στον στρατηγό Τρεπόφ να αναλάβει δράση και να επιβάλει την τάξη…».

Παράλληλα, η γλώσσα του συγγραφέα προικισμένη με ορολογιακό πλούτο και ακρίβεια δεν βαραίνει την αφήγηση διότι παραμένει φυσική, οργανική.

Έτσι παρά την ιστορική εμβρίθεια, οι οκτακόσιες τόσες σελίδες του βιβλίου δεν μετατρέπουν την αναγνωστική εμπειρία σε άθλο. Διατηρείται αβίαστη η απόλαυση. Γενικώς ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος ο Χρόνος εγκολπώνεται στο βιβλίο του, πράγμα που αποτυπώνεται και στον όγκο του.

Παρότι η μυθοπλασία μοιάζει να υποχωρεί στο φόντο για να ρίξει τους προβολείς στον ρεπορταζιακό χαρακτήρα της αφήγησης. ωστόσο κατά καιρούς εμφανίζεται και πάλι στη σκηνή ως η μεγάλη πρωταγωνίστρια. Το γεγονός που διασταύρωσε τις ζωές του πρίγκιπα και του φοιτητή αποκτά ιδιαίτερη σημασία με την μεγάλη αποκάλυψη και ανατροπή της πλοκής κοντά στο τέλος του βιβλίου.

Μετέωρος έρωτας

Τέλος, ο αναγνώστης ακολουθεί τον ιδεαλιστή πρωταγωνιστή και στις συναισθηματικές του αναζητήσεις διότι ο έρωτας αποτελεί μέρος της υπαρξιακής αναζήτησης του ανθρώπου. Αυτές όμως οι περιπέτειες περιγράφονται και τοποθετούνται από τον συγγραφέα στο βάθρο του Ιδανικού, περίπου σαν ουτοπία. Αρνείται να τις κατεβάσει στο επίπεδο της σκληρής πραγματικότητας. Ο έρωτας παραμένει βασανιστικά μετέωρος στην αιματοβαμμένη αυτή περίοδο της ανθρωπότητας. Και όταν μια στιγμή πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, καταβαραθρώνεται.

«Ψέμα και συκοφαντία βρίσκουν πάντα πρόσφορο έδαφος στα ανθρώπινα, έτσι που και εκείνη δεν κατάφερε τελικά να αποτελέσει την εξαίρεση του κανόνα. Συμβιβάστηκε, εν τελεί ασπάστηκε τις κατηγορίες εναντίον μου {…} ως ένα σημείο ενέδωσε στην πρόστυχη ερωτική προσέγγιση του Ιβάν…».

Τέλος, η αστική παιδεία και φυσική πνευματικότητα που αποκόμισε ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος εμπλουτίζουν και μετουσιώνονται στο βιβλίο του ως ευθύβολη και φίνα κοινωνικής κριτικής. Αξιοσημείωτο το πώς μία εποχή τόσο μακρινή μπορεί να διατηρεί συγγένειες με το σημερινό κόσμο, ακόμη και τη μικρή, σύγχρονη Αθήνα. Υπό αυτή την έννοια ο Βασίλης Σπηλιωτόπουλος έγραψε και ένα ιδιαιτέρως καίριο βιβλίο.

Μία από τις λίγες φορές που στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία ένα μυθιστόρημα «πόνεσε» πριν εκδοθεί. Και αυτό κατά κάποιο τρόπο περνάει στον ευαίσθητο αναγνώστη.

Πληροφορίες

Βασίλης Σπηλιωτόπουλος

Λαθρεπιβάτης μιας ζωής

Κάπα εκδοτική, 2025

Σελ. 886