Το αποτύπωμα του ΕΟΔΥ (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας) για το 2025 αναλύει ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Χρήστος Χατζηχριστοδούλου.

Σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης, ο κ. Χατζηχριστοδούλου μιλάει για τα έργα που υλοποιούνται με τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), την αξιολόγηση από το ECDC, το γραφείο των fake news, τη γρίπη και τις άλλες εποχικές ιώσεις, καθώς και για το νέο διοικητικό σχήμα του Οργανισμού.

1

Κύριε Χατζηχριστοδούλου, πώς ήταν το 2025 για τον ΕΟΔΥ;

Το 2025 ήταν αναμφίβολα μια πολύ δύσκολη και απαιτητική χρονιά για τον ΕΟΔΥ. Από την αρχή του έτους, ως Διοικητικό Συμβούλιο κληθήκαμε να αναλάβουμε την ευθύνη για τον σχεδιασμό, τις διακηρύξεις, τους διαγωνισμούς και στη συνέχεια την υλοποίηση 16 έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), έργων κρίσιμης σημασίας για τη θωράκιση της δημόσιας υγείας στη χώρα μας.

Παράλληλα βρίσκονταν σε εξέλιξη περισσότερα από δέκα ευρωπαϊκά προγράμματα, με μεγάλο επιστημονικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα. Τα προγράμματα αυτά αφορούν, μεταξύ άλλων:

  • στη μικροβιακή αντοχή (AMR),
  • στη διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και στην ανταλλαγή δεδομένων στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ενιαία Υγεία (One Health)»,
  • καθώς και στην επιδημιολογία λυμάτων, ένα σύγχρονο εργαλείο έγκαιρης επιτήρησης απειλών δημόσιας υγείας.

Ο σχεδιασμός των έργων αυτών ήταν ιδιαίτερα επίπονος και σύνθετος. Αξιοποιήσαμε υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό, τόσο Έλληνες εμπειρογνώμονες από τη χώρα μας όσο και Έλληνες που εργάζονται στο εξωτερικό και αντλήσαμε πολύτιμη τεχνογνωσία από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (European Centre for Disease Prevention and Control / ECDC).

Τα κρίσιμα έργα που αφορούν στην επιδημιολογική επιτήρηση, στην ετοιμότητα και στην απόκριση σε απειλές δημόσιας υγείας υποβλήθηκαν σε επιστημονική αξιολόγηση από εμπειρογνώμονες του ECDC.

Ακολούθησε στενή συνεργασία και επιτόπια επίσκεψη εμπειρογνωμόνων του ECDC, με συμμετοχή του Διοικητικού Συμβουλίου και του επιστημονικού προσωπικού του ΕΟΔΥ, ώστε τα έργα να έχουν τη μέγιστη δυνατή επιστημονική αρτιότητα και —κυρίως— απτά, πρακτικά αποτελέσματα για τη δημόσια υγεία της χώρας.

Ορόσημο αποτέλεσε η έναρξη, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, του Εθνικού Προγράμματος Εκπαίδευσης στην Επιδημιολογία Πεδίου, το οποίο είναι διασυνδεδεμένο με το αντίστοιχο ευρωπαϊκό πρόγραμμα (EPIET). Μέσω αυτού, η χώρα αποκτά εκπαιδευμένο επιστημονικό προσωπικό ικανό να διερευνά επιδημίες απευθείας στο πεδίο, στην εστία της κρίσης, όπως τροφιμογενείς και υδατογενείς γαστρεντερίτιδες, νοσήματα που προλαμβάνονται με εμβολιασμό και άλλες απειλές δημόσιας υγείας.

Τέλος, το 2025 ολοκληρώθηκε με επιτυχία η επιθεώρηση της χώρας μας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Διασυνοριακές Απειλές Δημόσιας Υγείας , η οποία πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο. Είχαν προηγηθεί σχεδόν δύο χρόνια εντατικής προετοιμασίας, και η αξιολόγηση συνοδεύτηκε από ιδιαίτερα θετικά σχόλια για το επίπεδο ετοιμότητας, τον συντονισμό και την ικανότητα απόκρισης της Ελλάδας σε απειλές δημόσιας υγείας.

Πέραν όλων αυτών, το 2025 κληθήκαμε να αντιμετωπίσουμε και τις καθημερινές, μικρές και μεγάλες προκλήσεις δημόσιας υγείας στη χώρα μας. Επιδημίες γαστρεντερίτιδας, κρούσματα λεγεωνέλλωσης σε ξενοδοχειακές μονάδες, περιστατικά μηνιγγίτιδας και διεισδυτικής στρεπτοκοκκικής νόσου απαιτούσαν συνεχή επιτήρηση και άμεση απόκριση.

Παράλληλα αντιμετωπίσαμε και γεγονότα μη αναμενόμενα για τη χώρα μας, όπως δύο κρούσματα Κριμαϊκού αιμορραγικού πυρετού, καθώς και περιστατικά άνθρακα σε ζώα. Τα συμβάντα αυτά τα αντιμετωπίσαμε με πλήρη επιστημονική επάρκεια και σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, καθώς και με τις τοπικές Αρχές.

Εδώ θα ήθελα να επισημάνω ότι έχω την τύχη να συνεργάζομαι στο Διοικητικό Συμβούλιο με εκλεκτά στελέχη της επιστημονικής κοινότητας, υψηλής κατάρτισης και αίσθησης ευθύνης. Χωρίς τη δική τους καθοριστική συνδρομή, τη συλλογική δουλειά και τον επαγγελματισμό που επέδειξαν, δεν θα είχαμε φτάσει στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα.

Το ίδιο ισχύει και για το σύνολο του προσωπικού του Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας. Οι εργαζόμενοι του Οργανισμού, επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό, ανταποκρίθηκαν με επαγγελματισμό και υψηλό αίσθημα ευθύνης στις αυξημένες απαιτήσεις της χρονιάς, στηρίζοντας ουσιαστικά τόσο την υλοποίηση των έργων όσο και την καθημερινή αποστολή του ΕΟΔΥ για την προστασία της δημόσιας υγείας.

Συνολικά, το 2025 ήταν μια χρονιά με ιδιαίτερη ένταση και πολλαπλές απαιτήσεις. Εύχομαι ειλικρινά να μην επαναληφθεί ένα τόσο βαρύ φορτίο υποχρεώσεων και το 2026 να είναι μια πιο ήρεμη χρονιά από κάθε πλευρά.

Αναφερθήκατε νωρίτερα στο ECDC, πώς έχει αξιολογήσει συνολικά τον Οργανισμό;

Πράγματι, όπως προανέφερα, εντός του 2025 ολοκληρώθηκε η προετοιμασία και η πραγματοποίηση της επιθεώρησης της χώρας μας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Διασυνοριακές Απειλές Δημόσιας Υγείας.

Η επιθεώρηση διενεργήθηκε από κλιμάκιο 15 εμπειρογνωμόνων από τον Παγκόσμιο Οργανισμό υγείας (ΠΟΥ), το ECDC, την Health Emergency Preparedness and Response Authority (HERA) και τη DGSANTE. Η αξιολόγηση κάλυψε 16 βασικούς τομείς, που αφορούν στην ετοιμότητα και στην απόκριση της χώρας σε κρίσεις δημόσιας υγείας, εκ των οποίων πέντε εξετάστηκαν σε βάθος.

Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με πολύ καλά σχόλια για τις προσπάθειες που καταβάλλονται στη χώρα μας, καθώς και με χρήσιμες και εποικοδομητικές συστάσεις για περαιτέρω ενίσχυση του συστήματος δημόσιας υγείας.

Είχατε προσκληθεί και στην εκδήλωση για τα 20 χρόνια του ECDC…

Συνέντευξη Χρήστος Χατζηχριστοδούλου ΕΟΔΥ
Από τον εορτασμό των 20 χρόνων λειτουργίας του ECDC

Πράγματι. Είχα, μάλιστα, την τιμή να συγκαταλέγομαι στους λίγους εκπροσώπους κρατών-μελών, που μίλησαν στη συγκεκριμένη συνάντηση.

Εκεί τόνισα ότι, παρά την ενίσχυση των δυνατοτήτων του Κέντρου, το ευρωπαϊκό τοπίο δημόσιας υγείας γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο. Από την οπτική ενός κράτους-μέλους, υπογράμμισα την ανάγκη το ECDC να εξελιχθεί περαιτέρω την επόμενη δεκαετία, ενισχύοντας την εκπαίδευση στην επιδημιολογία πεδίου, αναλαμβάνοντας ισχυρότερο ρόλο στην επιστημονική καθοδήγηση για τους εμβολιασμούς, συμβάλλοντας πιο ενεργά στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, παρέχοντας στοχευμένη στήριξη για την αντιμετώπιση της αντιμικροβιακής αντοχής και διασφαλίζοντας, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας, ένα σαφές και λειτουργικό πλαίσιο, για τη χρήση των δεδομένων επιτήρησης προς όφελος της δημόσιας υγείας.

Με τις ιώσεις σε τι φάση βρισκόμαστε αυτήν την περίοδο;

Ο ΕΟΔΥ παρακολουθεί τη δραστηριότητα των λοιμώξεων αναπνευστικού μέσω της επιτήρησης του γριπώδους συνδρόμου στην κοινότητα. Το γριπώδες σύνδρομο (δηλαδή το να αναπτύξει κανείς συμπτώματα λοίμωξης ανώτερου αναπνευστικού) παραδοσιακά παρουσιάζει μια εποχικότητα.

Κάθε χρόνο στις χώρες του Β. Ημισφαίριου παρουσιάζει  μια ανοδική τάση περί τα τέλη του φθινοπώρου, η οποία φτάνει σε μια κορύφωση συνήθως προς το τέλος του έτους-αρχές του επόμενου, και εν συνεχεία αποκλιμακώνεται σταδιακά μέχρι τα μέσα της άνοιξης, για να κινηθεί για το υπόλοιπο διάστημα σε πολύ χαμηλά επίπεδα, με εμφάνιση σποραδικών μόνο κρουσμάτων, μέχρι να αρχίσει το επόμενο εποχικό κύμα.

Κατά τη φετινή σεζόν επιτήρησης, στη χώρα μας η φάση ανόδου του επιδημικού κύματος των λοιμώξεων αναπνευστικού φαίνεται να άρχισε λίγο νωρίτερα σε σχέση με τις δύο προηγούμενες περιόδους επιτήρησης, κάτι που συνάδει με την εικόνα των χωρών της ΕΕ/ΕΟΧ (που σε γενικές γραμμές είδαν ενωρίτερη έναρξη της εποχικής δραστηριότητας των λοιμώξεων αυτών).

Αν και είναι νωρίς για να πούμε, εάν έχουμε, ήδη, φτάσει στην κορύφωση της δραστηριότητας των λοιμώξεων αναπνευστικού για φέτος ή αυτή έπεται, η συχνότητα εμφάνισης του γριπώδους συνδρόμου στην κοινότητα έχει ξεπεράσει το επίπεδο της αντίστοιχης κορύφωσης των δύο τελευταίων περιόδων επιτήρησης.

Με βάση τα εργαστηριακά δεδομένα από την ανάλυση δειγμάτων, που λαμβάνονται για επιδημιολογικούς σκοπούς από ασθενείς με γριπώδη συνδρομή, η θετικότητα για γρίπη στην κοινότητα βρίσκεται αυτή τη στιγμή περίπου στο 50%, εντός, δηλαδή, των αναμενόμενων επιπέδων θετικότητας, με βάση ιστορικά στοιχεία από προηγούμενες περιόδους επιτήρησης.

Ο δε επικρατών τύπος είναι ο Α – συγκεκριμένα ο Α(Η3) – και υπάρχει και συγκυκλοφορία του Α(Η1)pdm09, αλλά σε μικρότερο ποσοστό.  Η θετικότητα για τον SARS-CoV-2 και για τον RSV κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα, δείχνοντας μικρότερη συμμετοχή των εν λόγω παθογόνων στη δραστηριότητα των λοιμώξεων αναπνευστικού στην κοινότητα επί του παρόντος.

Άλλα παθογόνα, που φαίνεται να κυκλοφορούν την τρέχουσα περίοδο στην κοινότητα, περιλαμβάνουν τον ρινοϊό/εντεροϊό και σε χαμηλότερο ποσοστό τον αδενοϊό.

Κατά την τρέχουσα περίοδο επιτήρησης, συνολικά μέχρι τώρα τα περιστατικά εργαστηριακά επιβεβαιωμένης γρίπης, που έχουν εισαχθεί σε ΜΕΘ, καθώς και οι θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη, βρίσκονται στα ίδια επίπεδα με την περσινή περίοδο.

Συνολικά θα έλεγε κανείς ότι η δραστηριότητα των λοιμώξεων αναπνευστικού στην κοινότητα φαίνεται επί του παρόντος να είναι αυξημένη, όπως αναμενόταν για την εποχή, χωρίς να υπερβαίνει αξιοσημείωτα τα καταγεγραμμένα σε προηγούμενες περιόδους επιτήρησης, αλλά με μια δυναμική περαιτέρω ίσως αύξησης, που θα αποκαλυφθεί τις αμέσως επόμενες εβδομάδες.

Υπάρχουν στοιχεία από το γραφείο για τα fakenews; Σε τι αφορούν οι περισσότερες ψευδείς ειδήσεις;

Την παρούσα περίοδο ο συνολικός όγκος των fake news είναι μειωμένος, κυρίως λόγω της εορταστικής περιόδου, ωστόσο επαναλαμβανόμενα μοτίβα εξακολουθούν να εμφανίζονται.

Οι περισσότερες ψευδείς ειδήσεις αφορούν στην ασφάλεια και στην αποτελεσματικότητα των εμβολίων, με επιλεκτική ή παραποιημένη χρήση επιστημονικών μελετών π.χ. από τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, τη Σουηδία κ.α., για να υποστηριχθούν ανυπόστατοι ισχυρισμοί περί σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών.

Παρά τη μειωμένη ένταση, η παραπληροφόρηση παραμένει ενεργή και εξελισσόμενη, γεγονός που επιβάλλει τη διαρκή επιτήρηση και τεκμηριωμένη επικοινωνία με το κοινό, όταν απαιτείται.

Ποιες είναι οι προτεραιότητες για το 2026;

Όπως ίσως γνωρίζετε, στις 4 Δεκεμβρίου εφαρμόστηκε ένα νέο σχήμα διοίκησης, με σαφή διαχωρισμό του οικονομικού-διοικητικού από το επιστημονικό σκέλος. Θεωρητικά αυτό αποτελεί ένα θετικό βήμα, καθώς επιτρέπει στο επιστημονικό έργο να ασκείται απερίσπαστα.

Με δεδομένη, όπως έχω ήδη αναφέρει, την εξαιρετική σύνθεση του πρώην Διοικητικού και νυν Επιστημονικού Συμβουλίου, κάθε μέλος μπορεί, από τον τομέα ευθύνης του, να συμβάλει ουσιαστικά στην υλοποίηση, τόσο των έργων του RRF, όσο και των ευρωπαϊκών προγραμμάτων μέσα στο 2026.

Ωστόσο αυτό το νέο μοντέλο προϋποθέτει άριστη και διαρκή συνεργασία μεταξύ των δύο οργάνων διοίκησης. Μια συνεργασία που δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και απαιτεί ιδιαίτερη και συνειδητή προσπάθεια για να επιτευχθεί.

Κεντρική προτεραιότητα για το 2026 είναι η ολοκλήρωση της υλοποίησης των έργων του RRF, τα οποία λήγουν τον Ιούνιο του 2026 και αναμένεται να επιφέρουν ουσιαστική αναδιοργάνωση της δημόσιας υγείας στη χώρα. Παράλληλα είναι κρίσιμο να συνεχιστεί απρόσκοπτα η υλοποίηση των λοιπών ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Σημαντικό ζήτημα παραμένει το χωροταξικό πρόβλημα του ΕΟΔΥ. Παρά το γεγονός ότι, μετά από εισήγησή μας, το Υπουργείο Υγείας προχώρησε σε σχετική τροπολογία, ώστε να επιτραπεί η μίσθωση κτιρίων ενεργειακής κλάσης Γ — όπως ισχύει και για άλλους δημόσιους οργανισμούς — τρεις διαδοχικές προκηρύξεις δεν κατέστη δυνατό να αποδώσουν κατάλληλο κτίριο. Το ζήτημα αυτό απαιτεί άμεση και οριστική λύση.

Τέλος, προτεραιότητες για το 2026 αποτελούν η προώθηση μόνιμων προσλήψεων προσωπικού και η πλήρης και αποτελεσματική λειτουργία των Κινητών Ομάδων Υγείας (ΚΟΜΥ), που παραμένουν ένα μεγάλο στοίχημα για την ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας και της επιδημιολογικής επιτήρησης στο πεδίο.

Δείτε επίσης

ΕΟΔΥ: Υπερδιπλασιασμός εισαγωγών γρίπης στα νοσοκομεία – Ισχυρή σύσταση για άμεσο εμβολιασμό 

Γ. Βαρουφάκης: Επιστήμονες και φορείς απαντούν στα όσα είπε για τα ναρκωτικά

Ψηφιακό «lifting» στο ΕΣΥ: 5 αλλαγές που θα δουν οι ασθενείς το 2026