Το Μεσολόγγι υποδέχεται την «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» – 200 χρόνια από την ηρωική Έξοδο

Δεν ήρθε ποτέ στην Ελλάδα, δεν έφθασε ποτέ στο Μεσολόγγι, δεν  γνώρισε κανέναν από τους μπαρουτοκαπνισμένους Έλληνες επαναστάτες, δεν έζησε κανέναν από τους πολέμους τους, δεν πήρε μέρος σε καμιά από  τις μάχες τους. Όμως η δύναμη του φιλελληνισμού, που μέσα από κίνημα υποστήριξης που γιγαντώθηκε στην Ευρώπη για τον αγώνα των Ελλήνων να πολεμήσουν για την ανεξαρτησία τους αλλά και η εικόνα που μετέφερε το βλέμμα των ευρωπαίων συγγραφέων και ταξιδιωτών ήταν υπεραρκετά για να οδηγήσουν  αποφασιστικά τον Ντελακρουά  στη θέληση να αποδώσει με τον δικό του τρόπο την αλήθεια για τον εξεγερμένο λαό και τα δεινά του.

Το 1824 παρουσιάζει στο Σαλόνι  του Παρισιού το έργο του «Σκηνές από τις Σφαγές της Χίου», την εποχή, που κύμα αγανάκτησης έχει κυριεύσει την Ευρώπη για την αγριότητα των Οθωμανών πριν δύο χρόνια, να σφαγιάσουν σχεδόν 25.000 αμάχους στο νησί της Χίου και να υποδουλώνουν τους υπόλοιπους. Ο πίνακας «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» αποδίδοντας την συνέχιση και διόγκωση το δράματος αλλά και την ηρωική αυτοθυσία, που ως έννοια ξεφεύγει πλέον από τα ελληνικά όρια έρχεται δύο χρόνια αργότερα συνταράσσοντας την ευαισθητοποιημένη πλέον προς τον αγώνα των Ελλήνων κοινή γνώμη. 

Η παρουσίασή του σήμερα το μεσημέρι στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσολογγίου από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στην επέτειο των 200 χρόνων της ηρωικής Εξόδου των πολιορκημένων Ελλήνων, πολύτιμο δάνειο του Μουσείου Καλών Τεχνών του Μπορντώ όπου φυλάσσεται, συνιστά μία υψηλή κατάθεση και απόδοση μνήμης στο μεγάλο γεγονός και τη θυσία που δεν πήγε χαμένη, αντίθετα άνοιξε, αν και οδυνηρά,  το δρόμο προς την ελευθερία. Ως και τον Νοέμβριο εξάλλου, θα έχει την ευκαιρία το κοινό να επισκεφθεί την έκθεση, ενταγμένη σε σύνολο επετειακών εκδηλώσεων που διατρέχουν όλο το έτος. 

«Είναι πολύ σημαντική μέρα σήμερα και για το Μεσολόγγι αλλά και για την πατρίδα μας, καθώς η έλευση ενός σημαντικού έργου τέχνης πάντοτε έχει μια ιδιαίτερη βαρύτητα για τα πολιτιστικά δρώμενα της χώρας. Όμως η έλευση ενός έργου τέχνης που συνδέεται με μια πολύ σημαντική επέτειο, με ένα oρόσημο της νεότερης ελληνικής ιστορίας, αυτομάτως καθιστά το ίδιο το έργο με διαφορετικό συναισθηματικό και ιστορικό βάρος», όπως δήλωσε η υπουργός.

Σύμβολο συστράτευσης η γυναικεία μορφή

«Δεν μας αρέσουν οι αλληγορίες, όμως αυτή εδώ παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον», έγραφε ο Βίκτωρ Ουγκώ αντικρίζοντας το έργο, που είχε εκτεθεί στη γκαλερί Λεμπρέν, το 1826. Ένας πίνακας που ολοκληρώθηκε μέσα σε μερικούς μήνες, αποδίδοντας ξεκάθαρα το αίσθημα φιλελληνισμού του Ντελακρουά, που μετέπλασε μια σύγχρονή του ιστορική στιγμή σε αλληγορία φέρνοντας στην επιφάνεια την αγωνία και τις προσπάθειες ενός σπουδαίου πολιτισμού με ένδοξο παρελθόν για διάσωση και αναγέννηση.  

Την ίδια περίοδο μάλιστα, που πυρετωδώς φιλοτεχνεί την «Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου δουλεύει παράλληλα και ένα ακόμη εμβληματικό για τον αγώνα των Ελλήνων έργο του την «Μάχη του Γκιαούρη και του Πασά».  Με διαστάσεις 208 επί 147 εκατοστά, «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» γίνεται όμως γρήγορα, το σύμβολο συστράτευσης των διανοουμένων της Ευρώπης στο πλευρό των επαναστατημένων Ελλήνων, καθώς το γεγονός της πτώσης της ηρωικής πόλης αναδεικνύεται σε υπέρτατη θυσία.

Κύριο στοιχείο του πίνακα, η γυναικεία μορφή –Ελλάδα πάνω από τα ερείπια της πόλης, ζωντανή ωστόσο, με τα χέρια ανοιχτά να κοιτά κατάματα το θεατή. Λουσμένη όπως είναι στο φως έχει παρομοιαστεί από πολλούς κριτικούς ως Παναγία που θρηνεί το παιδί της, που στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι μόνον ένα αλλά πολλά, καθώς στα πόδια της κείτεται το άψυχο σώμα της πόλης. Η στάση της παραπέμπει σε ικεσία και αγωνία για όσα επιφυλάσσει το μέλλον, ωθώντας τον θεατή σε μια ερμηνεία που επεκτείνεται και στον θρησκευτικό αγώνα της Χριστιανοσύνης έναντι των αλλοθρήσκων.

Ενώ και η αρχαιότητα είναι παρούσα μέσα από τα ίδια τα χαρακτηριστικά της μορφής της με την μαρμάρινη λευκότητα,  την εξιδανίκευση των χαρακτηριστικών αλλά ακόμη και την ενδυμασία της, μια σύνθεση φανταστικών στοιχείων, που στοχεύουν στην σύνδεση με το παρελθόν. Χωρίς να απουσιάζει ο ρεαλισμός στην απόδοσή της, καθώς πέρα από τον συμβολισμό η μορφή της Ελλάδας είναι μία γυναίκα που ο Ντελακρουά που αποδίδει απολύτως πραγματική και ελκυστική.

Η σύνθεση 

Στη σύνθεση, οι λεπτομέρειες προσθέτουν ιστορικό και δραματικό  βάρος, με το χέρι που προβάλλει κάτω από τις πέτρες, αιματοβαμμένες από το αίμα των ηρώων, όπως και τα κομμένα κεφάλια των επαναστατών ενώ ο εχθρός στο πρόσωπο ενός αιγύπτιου πολεμιστή κυριαρχεί στα ερείπια του φρουρίου. Πίσω τους ο ουρανός μαύρος από τη φωτιά επικυρώνει τον όλεθρο.  

 Η διαμορφωμένη στη φιλελληνική Δύση, εικόνα για την Ελλάδα –που πολύ απέχει της πραγματικότητας- αποτελεί την πηγή από την οποία αντλεί το εικαστικό υλικό του. Μεταξύ αυτών είναι το «Ταξίδι στην Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη», έκδοση του Λουί Ντυπρέ το 1825, από το οποίο αντιγράφει στα σχεδιαστικά του τετράδια αρκετές μορφές ενώ το 1823 παίρνει πληροφορίες  από τον συνταγματάρχη Ολιβιέ Βουτιέ («Μαρτυρίες από τον  σε εξέλιξη αγώνα των Ελλήνων») και επισκέπτεται τον οριανταλιστή ζωγράφο Ζυλ-Ωγκύστ Ρομπέρ με συλλογή αντικειμένων από την Ελλάδα και γενικότερα από την Ανατολή.

Ιδιαίτερη σημασία δίνει στο όλο πτυχώσεις ένδυμα , της Ελλάδας, που όπως σημειώνεται από τους μελετητές του έργου φαίνεται εμπνευσμένο από ένα φόρεμα σε μεταξωτό βελούδο από τη συλλογή του  Ρομπέρ, το ίδιο και τα πασούμια σε κόκκινο και χρυσό με αραβική προέλευση.  

Η δημιουργία

Γεννημένος το 1798, ο Ντελακρουά επιδόθηκε από νωρίς στη μελέτη  των αρχαίων δασκάλων, έχοντας εκπαιδευτεί στο εργαστήρι του νεοκλασικού καλλιτέχνη Πιερ-Ναρσίς Γκερέν, στην Εθνική Βιβλιοθήκη και στο Μουσείο του Λούβρου. Αλλά και η  πρόθεσή του να ασχοληθεί με την σύγχρονη ιστορία και με την ελληνική υπόθεση εκφράστηκε από νωρίς, όπως προκύπτει από τις σημειώσεις του ίδιου. «Προτίθεμαι να παρουσιάσω στο προσεχές Σαλόνι έναν πίνακα, που θα αντλήσειτο θέμα του από τους πρόσφατους πολέμους μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων. Πιστεύω ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, εφ΄ όσον βέβαια ο πίνακας το αξίζει, αυτός θα είναι ένας τρόπος για να διακριθώ», λέει (η προηγούμενη συμμετοχή του στο Σαλόνι ήταν αποτυχημένη) και πράγματι τον Μάιο του 1823 γράφει στο Ημερολόγιό του: «Αποφάσισα να παρουσιάσω στο Σαλόνι σκηνές από τη Σφαγή της Χίου». 

Την μεγαλύτερη αίσθηση όμως προκάλεσε «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», σε μια έκθεση, που διοργανώθηκε – και αυτό έχει τη σημασία του- από την παρισινή φιλελληνική επιτροπή,  προκειμένου να συγκεντρωθούν χρήματα για την εξαγορά θυμάτων της οθωμανικής δουλείας.  Πολλοί καλλιτέχνες συμμετείχαν έτσι με έργα τους, όπως οι Ζεράρ, Ζιροντέ, Γκρος και Γκερέν  αλλά και οι νεώτεροι Ντεβεριά, Σέφερ και Ζερικώ με αποτέλεσμα το γεγονός να ονομασθεί «Ελληνικό Σαλόνι » και να στεφθεί με μεγάλη επιτυχία. 

Να σημειωθεί ότι ο πίνακας εκτέθηκε στια πρώτη φορά στην Αθήνα, στην Εθνική Πινακοθήκη συγκεκριμένα, το 1985 στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της Αθήνας – Πολιτιστικής Πρωτεύουσας Ευρώπης και μία ακόμη φορά το 1997, επίσης στην Εθνική Πινακοθήκη ως μέρος της έκθεσης «Η Ελληνική Επανάσταση, ο Ντελακρουά και οι Γάλλοι ζωγράφοι».

Διαβάστε επίσης:

Μητροπολιτικό Πάρκο Ελληνικού: Νέες εγκαταστάσεις και διαμορφώσεις

Ένα κόσμημα της Θεσσαλονίκης επιστρέφει – Εγκαίνια του εμβληματικού Κρατικού Ωδείου

Αντώνης Καστρινάκης – Η χαρά της ζωής και της ζωγραφικής