Υπάρχει μία από εκείνες τις φράσεις που αποτυπώνουν την αλήθεια μέσα από την υπερβολή: «Στον Θεό έχω εμπιστοσύνη. Για όλα τα υπόλοιπα θέλω δεδομένα» — In God I trust, for everything else I need data.

Δεν γνωρίζω σε ποιον Θεό πιστεύουν οι αγορές, διότι, αν προσέφευγαν στα δεδομένα, η συμπεριφορά τους θα ήταν διαφορετική.

Αν πιεζόμουν να ταυτοποιήσω τον Θεό στον οποίο πιστεύουν, μία μόνο απάντηση θα έδινα: στη θεά της Απληστίας.

Σήμερα, ο κυκλικά προσαρμοσμένος δείκτης Shiller δείχνει ότι, στις μετοχές, η μέση σχέση τιμής προς κέρδη έχει φτάσει στο 42. Η μακροχρόνια διάμεση τιμή της είναι 16!

Στις ΗΠΑ, πάνω από το 70% του πλούτου των νοικοκυριών είναι επενδεδυμένο σε μετοχές. Το προηγούμενο υψηλό βρισκόταν κάτω από το 40%. Τα αμερικανικά σπίτια είναι φτιαγμένα από χαρτί.

Αν αυτό δεν θεωρείται «έδαφος φούσκας» (bubble territory), τότε ποιο είναι;

Η σχέση της χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης προς το ΑΕΠ —ο περίφημος δείκτης Buffett— έχει κυριολεκτικά εκτιναχθεί στα ύψη. Μέχρι σήμερα, η παραδοσιακή σοφία θεωρούσε αποδεκτή μία τιμή μεταξύ 70% και 90%.

Όπως ακριβώς ισχύει με τη λογική του ΔΝΤ, σύμφωνα με την οποία, όταν το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ξεπεράσει το 6% του ΑΕΠ, μία χώρα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτική, ενώ όταν ξεπεράσει το 7% αρχίζουν να χτυπούν τα καμπανάκια, έτσι και με τον δείκτη Buffett: όταν η σχέση της χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης προς το ΑΕΠ ξεπεράσει το 120%, θεωρείται ότι οι τιμές των μετοχών και άλλων περιουσιακών στοιχείων είναι υπερτιμημένες. Σήμερα, ο δείκτης βρίσκεται στο 230%.

Αν αυτό δεν θεωρείται «έδαφος φούσκας» (bubble territory), τότε ποιο είναι;

Από πού χρηματοδοτείται, όμως, αυτή η έκρηξη; Όπως παρατηρεί η Dambisa Moyo, μιλάμε για δάνεια που ξεπερνούν το 1 τρις. δολάρια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει η Financial Industry Regulatory Authority (FINRA), τα χρήματα που δανείζονται οι επενδυτές από χρηματιστηριακές εταιρείες για να αγοράσουν τίτλους αυξήθηκαν μέσα σε έναν χρόνο κατά 54%, φτάνοντας τα 1,4 τρις. δολάρια.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται από τα δάνεια που βρίσκονται εκτός του επίσημου τραπεζικού συστήματος. Στην επιστολή του προς τους μετόχους για το 2025, ο διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan, Jamie Dimon, επισήμανε ότι τα μη τραπεζικά ιδρύματα αντιπροσωπεύουν πλέον το 64% των δανείων υψηλής μόχλευσης, από 54% το 2010. Κατά την ίδια περίοδο, το μερίδιό τους στη χορήγηση στεγαστικών δανείων αυξήθηκε από μόλις 9% σε 77%.

Αν αυτό δεν θεωρείται «έδαφος φούσκας» (bubble territory), τότε ποιο είναι;

Και ο βαθμός επικινδυνότητας δεν σταματά εδώ. Οι κυβερνήσεις εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από βραχυπρόθεσμο δανεισμό. Στις ΗΠΑ, πάνω από το 20% του ομοσπονδιακού δημόσιου χρέους βρίσκεται σε τρίμηνα έντοκα γραμμάτια. Μπορεί αυτό να μειώνει προσωρινά το κόστος, αυξάνει όμως τον κίνδυνο, ιδίως αν συμβεί ένα απρόβλεπτο γεγονός —για παράδειγμα, μία κρίση στο Ιράν— ή αν αυξηθούν τα επιτόκια.

Ταυτόχρονα, έχει αυξηθεί η μεταβλητότητα στις αγορές. Και αυτό επειδή τα hedge funds έχουν αντικαταστήσει σε σημαντικό βαθμό τα συνταξιοδοτικά ταμεία και τις ασφαλιστικές εταιρείες ως βασικοί αγοραστές μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων. Επειδή, όμως, τα hedge funds διαπραγματεύονται πολύ πιο ενεργά τις θέσεις τους, η μετατόπιση αυτή ενισχύει τη μεταβλητότητα.

Αν αυτό δεν θεωρείται «έδαφος φούσκας» (bubble territory), τότε ποιο είναι;

Οι φούσκες, βέβαια, δεν σκάνε επειδή κάποιος απέδειξε με αριθμούς ότι υπάρχουν. Συνεχίζουν να διογκώνονται όσο η απληστία υπερισχύει του φόβου και όσο η ρευστότητα καλύπτει την πραγματικότητα. Όταν, όμως, η εμπιστοσύνη σπάσει, τα δεδομένα που σήμερα αγνοούνται επιστρέφουν για να επιβάλουν τον δικό τους, πολύ ακριβότερο λογαριασμό.

Διαβάστε επίσης

F-35: Από τη σιωπή Σημίτη, Καραμανλή, Σαμαρά, Τσίπρα στην υστερία κατά Μητσοτάκη