Μαθήματα γυμναστικής στο πάρκο και πάρτυ σε παιδικές χαρές; Είναι νόμιμα; Πότε μπορεί να κάνει κάποιος καταγγελία

Από την πανδημία και μετά, έχει γίνει καθημερινότητα, είναι όμως νόμιμο; Πολυπληθείς ομάδες κάνουν yoga σε πάρκα, personal trainers παραδίδουν μαθήματα σε εξωτερικούς δημόσιους χώρους άθλησης, ενώ παιδικά πάρτι με ανιματέρ και ηχητικές εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν για ώρες πλατείες και παιδικές χαρές. Η υπαίθρια άσκηση και ψυχαγωγία γνώρισε τεράστια άνθηση όταν οι κλειστοί χώροι ήταν απαγορευμένοι και η συνήθεια αυτή διατηρήθηκε ακόμη και μετά την επιστροφή στην κανονικότητα.

Το γεγονός, όμως, ότι μια πρακτική είναι διαδεδομένη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι και νομικά επιτρεπτή. Μπορεί ένας γυμναστής να παραδίδει επί πληρωμή μαθήματα σε πάρκο; Μπορεί μια επιχείρηση να οργανώνει δραστηριότητες σε κοινόχρηστους χώρους χωρίς άδεια; Και τι συμβαίνει όταν η δραστηριότητα συνοδεύεται από μουσική και ηχητικές εγκαταστάσεις που ενοχλούν τους περίοικους;

Οι κοινόχρηστοι χώροι προορίζονται για όλους

Η αφετηρία της συζήτησης βρίσκεται στις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τα κοινόχρηστα πράγματα. Οι πλατείες, τα πάρκα, τα άλση, οι πεζόδρομοι και γενικότερα οι χώροι που έχουν τεθεί στη διάθεση του κοινού εξυπηρετούν έναν συγκεκριμένο σκοπό, ήτοι την ελεύθερη και ισότιμη χρήση τους από όλους.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε πολίτης μπορεί να απολαμβάνει τον χώρο, εφόσον δεν εμποδίζει τους συμπολίτες του να κάνουν το ίδιο. Μπορεί να περπατήσει, να τρέξει, να κάνει γυμναστική, να διαβάσει ένα βιβλίο ή να κανονίσει μια συνάντηση με φίλους, χωρίς να απαιτείται κάποια ειδική άδεια.

Η νομολογία έχει διαχρονικά δεχθεί ότι η χρήση κοινόχρηστου χώρου είναι θεμιτή, εφόσον δεν αναιρείται ο κοινός του προορισμός και δεν παρεμποδίζεται η αντίστοιχη χρήση από τους υπόλοιπους πολίτες. Με λίγα λόγια, το δικαίωμα χρήσης ενός πάρκου ή μιας πλατείας ανήκει σε όλους ταυτόχρονα και όχι σε εκείνον που θα φτάσει πρώτος ή θα εγκατασταθεί εκεί συστηματικά.

Υπό αυτό το πρίσμα, δύο φίλοι που συναντιούνται σε ένα πάρκο για να κάνουν yoga ή μια παρέα που γυμνάζεται μαζί δεν δημιουργούν κανένα ιδιαίτερο νομικό ζήτημα. Πρόκειται απλώς για άσκηση του δικαιώματος κοινής χρήσης του χώρου.

Όταν η χρήση μετατρέπεται σε επαγγελματική δραστηριότητα

Η εικόνα αλλάζει σημαντικά όταν ο κοινόχρηστος χώρος παύει να χρησιμοποιείται απλώς από τους πολίτες και αρχίζει να λειτουργεί ως χώρος άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας.

Η διαφορά δεν βρίσκεται στην ίδια τη δραστηριότητα, αλλά στα χαρακτηριστικά που τη συνοδεύουν. Άλλο πράγμα είναι δύο φίλοι που κάνουν yoga στο γρασίδι και άλλο ένας επαγγελματίας trainer που έχει συγκεκριμένο εβδομαδιαίο πρόγραμμα μαθημάτων, διαφημίζει τις υπηρεσίες του, εισπράττει αμοιβή και συγκεντρώνει δεκάδες συμμετέχοντες στο ίδιο σημείο κάθε εβδομάδα.

Αντίστοιχα, ένα παιδικό πάρτι μικρής κλίμακας δύσκολα θα δημιουργήσει ζήτημα. Όταν όμως στην παιδική χαρά εγκαθίσταται επαγγελματίας ανιματέρ, τοποθετούνται τραπέζια, εξοπλισμός και ηχητικά συστήματα και ουσιαστικά αποτρέπεται η πρόσβαση άλλων παιδιών στον χώρο για ώρες, τότε δεν πρόκειται προφανώς για μια απλή κοινωνική εκδήλωση.

Τα στοιχεία που συνήθως φανερώνουν ότι δεν πρόκειται πλέον για απλή χρήση αλλά για επαγγελματική εκμετάλλευση είναι:

• η συστηματικότητα της δραστηριότητας
• η ύπαρξη αμοιβής
• η προβολή και διαφήμισή της
• η χρήση εξοπλισμού
• η ουσιαστική δέσμευση ενός τμήματος του χώρου προς αποκλειστική εξυπηρέτηση συγκεκριμένης ομάδας προσώπων.

Το πρόβλημα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι, αν επιτρεπόταν στον καθένα να χρησιμοποιεί έναν κοινόχρηστο χώρο ως προέκταση της επαγγελματικής του δραστηριότητας, τότε ο χώρος θα έχανε σταδιακά τον δημόσιο χαρακτήρα του. Τα πάρκα θα μετατρέπονταν σε υπαίθρια γυμναστήρια, οι πλατείες σε χώρους εμπορικών εκδηλώσεων και οι παιδικές χαρές σε ιδιωτικούς χώρους ψυχαγωγίας συγκεκριμένων ομάδων.

Γι’ αυτό ακριβώς το δίκαιο κάνει διάκριση μεταξύ απλής κοινής χρήσης και ειδικής ή αποκλειστικής χρήσης του κοινόχρηστου χώρου.

Η άδεια του δήμου είναι συνήθως απαραίτητη

Όταν η δραστηριότητα αποκτά επαγγελματικό ή οργανωμένο χαρακτήρα, απαιτείται αδειοδότηση από τον δήμο.

Το βασικό νομοθετικό εργαλείο εδώ είναι ο ν. 3463/2006, ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων, ο οποίος παρέχει στους δήμους σημαντικές αρμοδιότητες ως προς τη διοίκηση, διαχείριση και προστασία των κοινόχρηστων χώρων που βρίσκονται εντός των ορίων τους. Παράλληλα, τους δίνει τη δυνατότητα να εκδίδουν κανονιστικές αποφάσεις για τη χρήση πλατειών, πάρκων, αλσών και λοιπών κοινόχρηστων χώρων.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχει μία ενιαία απάντηση για ολόκληρη τη χώρα.

Κάποιοι δήμοι μπορεί να επιτρέπουν τη διοργάνωση μαθημάτων fitness μόνο κατόπιν άδειας. Άλλοι μπορεί να προβλέπουν την καταβολή τέλους ή ανταλλάγματος για τη χρήση του χώρου. Άλλοι ενδέχεται να απαγορεύουν τέτοιες δραστηριότητες σε συγκεκριμένα σημεία ή να τις επιτρέπουν μόνο σε ορισμένες ώρες της ημέρας και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η λογική πίσω από αυτές τις ρυθμίσεις είναι ότι ο δήμος γνωρίζει πώς να βρει την ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία των πολιτών να αξιοποιούν τους δημόσιους χώρους με διάφορους τρόπους και στην ανάγκη να διασφαλίζεται ότι οι χώροι αυτοί παραμένουν διαθέσιμοι για το σύνολο της κοινωνίας.

Για τον λόγο αυτό, όποιος επιθυμεί να οργανώνει συστηματικά και επί πληρωμή δραστηριότητες σε δημόσιο χώρο οφείλει προηγουμένως να εξετάσει το καθεστώς που ισχύει στον συγκεκριμένο δήμο και, όπου απαιτείται, να εξασφαλίσει σχετική άδεια.

Πρόσθετα νομικά ζητήματα: Αμοιβές, φορολογία και ηχητικές εγκαταστάσεις

Πάντως, η ανάγκη αδειοδότησης δεν είναι το μοναδικό νομικό ζήτημα που ανακύπτει σε τέτοιες περιπτώσεις.

Καταρχάς, όταν παρέχονται υπηρεσίες επί πληρωμή, προκύπτουν αυτονόητα φορολογικές υποχρεώσεις. Η είσπραξη αμοιβών χωρίς έκδοση των προβλεπόμενων φορολογικών παραστατικών δημιουργεί ζητήματα φορολογικής συμμόρφωσης, ανεξάρτητα από το αν η δραστηριότητα λαμβάνει χώρα σε δημόσιο ή ιδιωτικό χώρο.

Εξίσου σημαντικό είναι το θέμα των ηχητικών εγκαταστάσεων. Η χρήση μουσικής σε υπαίθρια μαθήματα γυμναστικής έχει πλέον γίνει σχεδόν κανόνας. Ωστόσο, πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι το μόνο νομικό όριο είναι η τήρηση των ωρών κοινής ησυχίας ή η μη υπέρβαση συγκεκριμένων ντεσιμπέλ.

Στην πραγματικότητα, το ζήτημα είναι πολύ ευρύτερο. Οι ηχητικές εγκαταστάσεις σε κοινόχρηστους χώρους δεν επηρεάζουν μόνο τους περιοίκους αλλά και όλους τους υπόλοιπους χρήστες του χώρου. Ένας πολίτης που επιθυμεί να περπατήσει σε ένα πάρκο ή να απολαύσει μια παιδική χαρά δεν είναι υποχρεωμένος να συμμετέχει ακουστικά σε ένα εμπορικό μάθημα ή πάρτυ.

Γι’ αυτόν τον λόγο, πολλοί κανονισμοί δήμων αντιμετωπίζουν τη χρήση ηχητικών συστημάτων ως ζήτημα διαχείρισης του κοινόχρηστου χώρου και όχι αποκλειστικά ως θέμα ηχορύπανσης. Ακόμη και όταν η ένταση της μουσικής δεν είναι τέτοια ώστε να παραβιάζει τις διατάξεις περί κοινής ησυχίας, η χρήση ηχείων μπορεί να απαιτεί προηγούμενη άδεια ή να απαγορεύεται πλήρως σε συγκεκριμένους χώρους.

Η δημοφιλία της υπαίθριας άσκησης μετά την πανδημία είναι απολύτως κατανοητή και, σε πολλές περιπτώσεις, ευεργετική. Όμως η γραμμή που χωρίζει την ελεύθερη χρήση ενός δημόσιου χώρου από την επαγγελματική εκμετάλλευσή του παραμένει υπαρκτή, οπότε είναι ζήτημα διαχείρισης των τοπικών αρχών και δεν εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του κάθε συμμετέχοντα.