ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Βασικό χαρακτηριστικό των νομοσχεδίων που έρχονται είναι η ψηφιοποίηση και η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου.
Το 2026 αναμένεται μια κρίσιμη χρονιά σε νομοθετικό επίπεδο, με μεταρρυθμίσεις που θα επηρεάσουν άμεσα τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, τη διαχείριση της περιουσίας, την επιχειρηματική δραστηριότητα, το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις σχέσεις κράτους-πολίτη.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης θα είναι ιδιαίτερα ενεργό με σημαντικές τομές, ενώ σε τροχιά ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο έχουν μπει και καίρια ενωσιακά νομοθετήματα.
Ενίσχυση των επιλογών εκτός από τα δικαστήρια: Ο Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών
Στο πρώτο τρίμηνο του 2026 αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση από το Υπουργείο Δικαιοσύνης και να ψηφιστεί ο Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, μια παρέμβαση που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επιλύονται οι ιδιωτικές διαφορές στην Ελλάδα. Η φιλοσοφία του νέου Κώδικα δεν περιορίζεται σε μια ακόμη διαδικαστική επιλογή, αλλά στοχεύει στη μετατόπιση σημαντικού όγκου υποθέσεων εκτός των παραδοσιακών δικαστικών αιθουσών.
Η εξωδικαστική επίλυση διαφορών προβλέπεται να λειτουργεί τόσο με καθαρά εξωδικαστικές διαδικασίες όσο και με υβριδικά σχήματα, στα οποία θα παρεμβαίνει και δικαστικό όργανο. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται να αντιμετωπιστεί το χρόνιο πρόβλημα των καθυστερήσεων στη Δικαιοσύνη, δίνοντας στους πολίτες τη δυνατότητα να λαμβάνουν αμετάκλητες αποφάσεις μέσα σε λίγους μήνες, αντί για πολυετείς δικαστικούς αγώνες που συχνά ξεπερνούν τη δεκαετία.
Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί, ωστόσο, όχι μόνο από το νομοθετικό κείμενο, αλλά και από την εμπιστοσύνη των διαδίκων και των δικηγόρων σε έναν εναλλακτικό, ταχύτερο και λιγότερο συγκρουσιακό τρόπο απονομής δικαιοσύνης.
Κληρονομικό δίκαιο: Μια συνολική αναδιάρθρωση με κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα
Η επικείμενη μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου έχει μεν ανακοινωθεί, όμως ακόμη το νομοσχέδιο δεν έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, ώστε να διαπιστωθεί με λεπτομέρεια πώς θα εφαρμοστούν οι διατάξεις του. Πρόκειται, πάντως, για μία από τις βαθύτερες θεσμικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών, με τις κυριότερες αλλαγές να αφορούν:
- Αναβάθμιση της θέσης του επιζώντος συζύγου στην εξ αδιαθέτου διαδοχή: Όταν ο σύζυγος συντρέχει με τέκνα, το μερίδιό του αυξάνεται, ενώ σε περιπτώσεις απουσίας στενών συγγενών καλείται πλέον ως μόνος κληρονόμος πριν από πιο απομακρυσμένους συγγενείς.
- Κληρονομικό δικαίωμα στον σύντροφο: Για πρώτη φορά θα αναγνωριστεί δικαίωμα κληρονομίας και στον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση, ο οποίος εντάσσεται στην πέμπτη τάξη εξ αδιαθέτου κληρονομίας, καλύπτοντας ένα υπαρκτό κοινωνικό κενό.
- Μεταρρύθμιση της νόμιμης μοίρας: Θα παύσει πλέον να έχει κατ’ αρχήν εμπράγματο χαρακτήρα και θα μετατραπεί σε ενοχική αξίωση χρηματικής φύσεως, ώστε να διευκολυνθεί η αξιοποίηση της περιουσίας, ιδίως σε επιχειρήσεις και ακίνητα.
- Υπερχρεωμένη κληρονομία: Δεν θα ευθύνεται πλέον ο κληρονόμος με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας.
- Κληρονομικές συμβάσεις: Πλέον δεν θα απαγορεύονται, αλλά θα μπορεί ο κληρονομούμενος να ρυθμίζει τη διανομή της περιουσίας του εν ζωή.
Ανακοπές κατά της εκτέλεσης: Ταχύτερη διαδικασία με αυστηρούς κανόνες
Μια πιο τεχνική αλλά εξαιρετικά κρίσιμη αλλαγή αφορά τον επαναπροσδιορισμό των ανακοπών κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης που είχαν προσδιοριστεί με μακρινές δικασίμους (ακόμη και για το 2037). Από το νέο έτος εισάγεται νέα διαδικασία που στοχεύει στη δραστική μείωση του χρόνου από την κατάθεση έως την εκδίκαση.
Η διαδικασία θα γίνει ηλεκτρονικά και με πρωτοβουλία του ίδιου του οφειλέτη, μέσω υποχρεωτικής συνδρομής δικηγόρου και η εκδίκαση θα βασίζεται σε κατάθεση πλήρους φακέλου, κατά τα πρότυπα προηγούμενων επαναπροσδιορισμών, χωρίς παραδοσιακή ακροαματική διαδικασία.
Με αυτόν τον τρόπο, το Υπουργείο Δικαιοσύνης φιλοδοξεί να εκδικαστούν άμεσα και μαζικά χιλιάδες ανακοπές κατά κατασχέσεων και πλειστηριασμού, ώστε να ξεμπλοκάρουν ακίνητα που αυτή τη στιγμή είναι παγωμένα, καθώς εμφανίζουν σημαντικό νομικό ρίσκο για τους ενδεχόμενους ενδιαφερόμενους.
Ο Ηλεκτρονικός Φάκελος Δικαιοσύνης
Με το νέο έτος θα ολοκληρωθούν και κρίσιμες τομές ως προς την ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης. Ο Ηλεκτρονικός Φάκελος φιλοδοξεί να συγκεντρώσει όλες τις διαδικαστικές πράξεις σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον: από την κατάθεση αγωγής και προτάσεων μέχρι την έκδοση απόφασης και την άσκηση ενδίκων μέσων.
Η πλήρης ανάπτυξη του συστήματος, μαζί με τη β’ φάση της ψηφιακής μετάβασης, αναμένεται έως το καλοκαίρι του 2026 και θα συνοδεύεται από πιλοτικές εφαρμογές τηλεδικών και απομακρυσμένων ανακριτικών πράξεων, ιδίως στα διοικητικά δικαστήρια.
Κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας είναι η αποδοχή και η εκπαίδευση των εμπλεκομένων. Δικηγόροι, δικαστές και δικαστικοί υπάλληλοι καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα μοντέλο που υπόσχεται τεράστια εξοικονόμηση χρόνου και πόρων, αλλά προϋποθέτει ψηφιακή ωριμότητα και διαλειτουργικότητα.
Δημόσιες συμβάσεις και καθυστερήσεις πληρωμών
Το ζήτημα των καθυστερήσεων πληρωμών του Δημοσίου προς ιδιώτες επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, με τη χώρα μας να έχει καταδικαστεί ουκ ολίγες φορές από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια και τις οφειλές του Δημοσίου προς τους ιδιώτες να αγγίζουν τα 4 δισ. ευρώ, με μεγαλύτερους κακοπληρωτές τα νοσοκομεία.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, προωθείται σε εθνικό επίπεδο η δημιουργία ψηφιακού μητρώου οφειλών και η πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών πληρωμής, ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα των υποχρεώσεων κάθε δημόσιου φορέα.
Επειδή, όμως, πρόκειται για ένα πανευρωπαϊκό ζήτημα, θα προχωρήσει μέσα στο 2026 και η υιοθέτηση Κανονισμού που θα ρυθμίζει με αυστηρότητα το καθεστώς πληρωμών των δημοσίων φορέων προς τους ιδιώτες με μηδενική ανοχή στις καθυστερήσεις, αναγνωρίζοντας ότι η μέχρι σήμερα κανονιστική ευελιξία δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα με έντονα δομικά χαρακτηριστικά.
Νέοι κανόνες για την καταναλωτική πίστη στην ψηφιακή αγορά
Τους πρώτους μήνες του 2026 θα ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για την καταναλωτική πίστη, που αντανακλά τη βαθιά μεταβολή της χρηματοπιστωτικής αγοράς. Η ψηφιοποίηση, η εμφάνιση νέων παρόχων και προϊόντων, αλλά και η ανάγκη ενίσχυσης του υπεύθυνου δανεισμού βρίσκονται στον πυρήνα της μεταρρύθμισης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής και σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, για πιστώσεις έως 100.000 ευρώ, καθώς και η εισαγωγή νέου, πιο κατανοητού τυποποιημένου εντύπου πληροφόρησης. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη καλούνται να λάβουν μέτρα κατά της υπερβολικής επιβάρυνσης των δανειζόμενων από επιτόκια, χωρίς να επιβάλλεται ενιαία λύση, οπότε το νομοσχέδιο αναμένεται με ενδιαφέρον για να δούμε ποια λύση θα υιοθετηθεί από τον εθνικό νομοθέτη.
Ευρωπαϊκό πλαίσιο κατά του ξεπλύματος χρήματος με ενιαία εποπτεία, αυξημένες απαιτήσεις
Το 2026 αναμένεται να σηματοδοτήσει τη μετάβαση σε ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, με κεντρικό πυλώνα τη λειτουργία της European Anti-Money Laundering Authority (AMLA). Η νέα αρχή φιλοδοξεί να αντικαταστήσει το κατακερματισμένο εθνικό μοντέλο με κοινές μεθοδολογίες, ενιαία δεδομένα και αυξημένες εποπτικές αρμοδιότητες.
Η εναρμόνιση συνοδεύεται από αυξημένες υποχρεώσεις για τα υπόχρεα πρόσωπα, ενίσχυση της risk-based approach και ευρεία αξιοποίηση τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης. Ταυτόχρονα, η εφαρμογή του νέου Κανονισμού θα επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στο ισχύον ελληνικό πλαίσιο, με βαθιές τροποποιήσεις στον Ν. 4557/2018.
Διαβάστε επίσης:
Έρχονται αυξήσεις μισθών από το 2026 σε 15 κλάδους – Οι κερδισμένοι με παραδείγματα
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
