Πείτε μου, όχι πείτε μου, ποια σειρά από το Νέτφλιξ έχει τόσο ενδιαφέρον όσο τα ελληνικά φορολογικά;

Μιλάμε εδώ για τρελό σενάριο, θα μπορούσε να αναπτυχθεί σε πολλές σεζόν, με τον Στάνλεϊ Τούτσι να παίζει τον αδέκαστο διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων. Για να μην γίνει βαρετό το σενάριο κάποια στιγμή θα πρέπει να πέσει μπόλικη αμφιβολία στον ρόλο του, να μην ξέρουμε αν είναι ο καλός ή ο κακός. Εκεί βρισκόμαστε τώρα, στη φάση που υπάρχει αβεβαιότητα: την έκανε την κουτσικέλα; Είναι άραγε εκείνος που έδωσε όλα τα στοιχεία σε μέσο ενημέρωσης και μετά διαμαρτύρεται στον εισαγγελέα για διαρροή πληροφοριών;

Για να δούμε όμως τις παραμέτρους της ιστορίας μας. Έχουμε τεράστια σκάνδαλα: πολλά εκατομμύρια ευρώ και χίλιοι τόσοι εμπλεκόμενοι. Εδώ λοιπόν, στον κόντρα ρόλο, έχουμε τον καλό διοικητή, ο οποίος, εκεί που κάνει τη δουλειά του κανονικά, φαίνεται σαν να μην δούλευε, σαν να μην έκανε επαρκείς ελέγχους. Ενώ ο ίδιος είναι αρμόδιος να κάνει ελέγχους στις εταιρείες, προκύπτει άλλη υπηρεσία που παίρνει τη δόξα και αποκαλύπτει δίκτυο με περισσότερες από 2.000 επιχειρήσεις, κυρίως στην εστίαση και τη νυχτερινή διασκέδαση. Οι πονηροί άλλαζαν διαδοχικά φορολογικά μητρώα για να αφήνουν απλήρωτους φόρους και εισφορές.

Το ελληνικό FBI, δηλαδή η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, δεν έκανε φορολογικό έλεγχο. Έκανε αστυνομική έρευνα, αναζήτησε τους πραγματικούς πρωταγωνιστές πίσω από τους αχυρανθρώπους, συνέλεξε στοιχεία και πήγε να βρει τους εγκληματίες από κοντά για να τους βάλει χειροπέδες. Η φορολογική έρευνα είχε ξεκινήσει από το 2024 και είχε διενεργηθεί από ειδική ομάδα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, με τη συμμετοχή 60 ελεγκτών και επτά εισαγγελικών λειτουργών. Η τελική επιχείρηση έγινε σε συνεργασία με την Αστυνομία.

Με άλλα λόγια, η Αρχή είχε αναλάβει τη φορολογική έρευνα και η Αστυνομία συνέδραμε στο αστυνομικό σκέλος της υπόθεσης. Επομένως έχουμε μια υπόθεση που αναδεικνύει τη συνεργασία των υπηρεσιών, αλλά και θέτει εύλογα ερωτήματα για το πώς ένα τέτοιο δίκτυο κατάφερε να λειτουργεί επί χρόνια.

Και πάνω που γίνονται οι αποκαλύψεις και παίζει τρέιλερ «προσεχώς συλλαμβάνεται ο Τάδε και ο Δείνα», ο Πιτσιλής προσέφυγε στον εισαγγελέα ζητώντας να διερευνηθεί ποιος άφησε να διαρρεύσουν στοιχεία για δύο επιχειρηματίες που αναζητούνταν, αλλά και για τα στελέχη που συντόνιζαν την επιχείρηση. Και εδώ αρχίζει η παράλληλη αφήγηση που ανατρέπει μια ιδέα που υπήρχε. Αφού ο διοικητής επέλεξε τα στελέχη του, έπρεπε να γνωρίζει και να ελέγχει κάθε τους κίνηση. Αυτή είναι η προσέγγιση των πολλών, αν ένας υπάλληλος παραβιάσει το υπηρεσιακό απόρρητο, η ευθύνη μεταφέρεται αυτομάτως στον προϊστάμενό του. Δηλαδή, ο διοικητής είναι και γκουβερνάντα.

Ασφαλώς ένας επικεφαλής έχει ευθύνη για τις επιλογές του. Δεν επιλέγει όμως συνεργάτες με κριτήριο να μπορεί να προβλέψει κάθε μελλοντική τους πράξη. Κοιτάζει τα προσόντα, την εμπειρία, το βιογραφικό και τον πρότερο επαγγελματικό τους βίο. Αν κάποιος από αυτούς αποδειχθεί ότι παραβίασε το υπηρεσιακό απόρρητο, θα λογοδοτήσει ο ίδιος. Αν προκύψουν παραλείψεις στη διοίκηση ή στην οργάνωση της υπηρεσίας, θα εξεταστούν και αυτές. Αλλά δεν γίνεται να απαιτούμε από έναν διοικητή να βρίσκεται πίσω από κάθε υπάλληλο, να παρακολουθεί κάθε τηλεφώνημα και να ελέγχει κάθε συνομιλία. Αυτό δεν είναι διοίκηση. Είναι επιτήρηση ανηλίκων.

Το πιο παράδοξο είναι ότι η προσφυγή του στη Δικαιοσύνη αντιμετωπίζεται περίπου ως ομολογία ενοχής. Αν δεν προσέφευγε, θα μπορούσε να κατηγορηθεί ότι συγκαλύπτει τη διαρροή. Τώρα που προσέφυγε, πρέπει να απολογηθεί επειδή δεν απέτρεψε κάτι που ο ίδιος ζητά να διερευνηθεί.

Υπάρχει μια ευρύτερη παθογένεια. Συγχέουμε την πολιτική και διοικητική ευθύνη με την προσωπική ευθύνη για κάθε πράξη υφισταμένου. Θεωρούμε ότι όποιος αναλαμβάνει μια δημόσια θέση οφείλει να εγγυάται όχι μόνο τη δική του συμπεριφορά, αλλά και την αψεγάδιαστη συμπεριφορά όσων εργάζονται κάτω από αυτόν. Κάπως έτσι, κάθε επικεφαλής είναι εκ προοιμίου ένοχος μέχρι να αποδειχθεί ότι όλοι οι συνεργάτες του είναι αθώοι.

Το αποτέλεσμα είναι μάλλον αποτρεπτικό για όσους θα μπορούσαν να προσφέρουν στη δημόσια διοίκηση. Γιατί να αναλάβει ένας ικανός επαγγελματίας μια θέση ευθύνης, αν γνωρίζει ότι μπορεί να βρεθεί απολογούμενος για μια πράξη που δεν έκανε, δεν γνώριζε και ενδεχομένως δεν είχε καν τη δυνατότητα να αποτρέψει; Αν θέλουμε ανθρώπους με προσόντα και επαγγελματική διαδρομή σε δημόσιες θέσεις, θα πρέπει κάποια στιγμή να αποφασίσουμε ότι η ευθύνη έχει και όρια. Διαφορετικά, στο τέλος θα ψάχνουμε διοικητές που θα είναι ταυτόχρονα ελεγκτές, ανακριτές, ψυχολόγοι και γκουβερνάντες. Και, φυσικά, θα πρέπει να είναι και αλάνθαστοι. Καλή τύχη στο casting.