Οι πόλεμοι του μέλλοντος δεν θα αρχίζουν απαραίτητα με την πρώτη κανονιά. Μπορεί να αρχίζουν με ένα ερευνητικό πλοίο που δεν αποπλέει. Με ένα καλώδιο που δεν τοποθετείται. Με μια διπλωματική διατύπωση που φαίνεται ασήμαντη, αλλά αύριο θα χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Και το πιο επικίνδυνο; Μια χώρα μπορεί να υποχωρεί στρατηγικά χωρίς ποτέ να έχει ανακοινώσει ότι υποχωρεί.

Στην Ανατολική Μεσόγειο συντελείται ένας βαθύτερος γεωπολιτικός μετασχηματισμός. Η θάλασσα δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά χώρο ναυσιπλοΐας, εμπορίου και στρατιωτικής παρουσίας. Μετατρέπεται σε πεδίο ελέγχου της ενέργειας, των ψηφιακών δικτύων και των γεωστρατηγικών εξαρτήσεων.

Το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι δοκιμασία πολιτικής βούλησης, διπλωματικής συνέπειας και στρατηγικής αξιοπιστίας.

Διότι όταν ένα νόμιμο έργο αντιμετωπίζει απειλές παρεμπόδισης, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα ολοκληρωθεί. Είναι ποιος τελικά θα κατορθώσει να επιβάλει τους πραγματικούς κανόνες στην περιοχή.

Η νέα γεωπολιτική δεν χαράσσεται μόνο στους χάρτες. Ποντίζεται στον βυθό.

Επί δεκαετίες αντιλαμβανόμασταν τη θαλάσσια ισχύ μέσα από πολεμικά πλοία, ναυτικές βάσεις και στρατιωτικούς συσχετισμούς.

Σήμερα, όμως, ένα υποθαλάσσιο καλώδιο μπορεί να αποκτήσει τεράστια στρατηγική σημασία. Μεταφέρει ενέργεια, πληροφορίες, οικονομική δραστηριότητα και πολιτική επιρροή.

Όποιος μπορεί να επηρεάζει τη δημιουργία ή την ασφάλεια αυτών των υποδομών αποκτά ένα νέο εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης.

Η Ευρώπη αναγνωρίζει πλέον τη σοβαρότητα αυτής της απειλής, αναδεικνύοντας την προστασία των υποθαλάσσιων υποδομών και την αντιμετώπιση υβριδικών ενεργειών σε προτεραιότητες θαλάσσιας ασφάλειας.

Η Ελλάδα, ως κατεξοχήν ναυτική χώρα, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει αυτές τις εξελίξεις ως περιστασιακά διπλωματικά επεισόδια.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσα πλοία διαθέτουμε, αλλά εάν διαθέτουμε ολοκληρωμένη στρατηγική για όσα συμβαίνουν ανάμεσα στα πλοία και κάτω από αυτά.

Η παγίδα της «σιωπηρής κανονικότητας»

Η Τουρκία γνωρίζει να αξιοποιεί τον χρόνο ως στρατηγικό εργαλείο.

Δεν χρειάζεται κάθε διεκδίκηση να συνοδεύεται από στρατιωτική σύγκρουση. Αρκεί η συστηματική επανάληψη μιας αξίωσης, η δημιουργία αβεβαιότητας ή η επίκληση μιας αμφισβητούμενης αρμοδιότητας.

Όταν τέτοιες πρακτικές επηρεάζουν επανειλημμένα νόμιμες δραστηριότητες, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπούν σταδιακά σε μια ανεπίσημη πραγματικότητα, την οποία όλοι θα αναγκάζονται να συνυπολογίζουν.

Η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας είναι αναγκαία. Η αποκλιμάκωση αποτελεί επιδίωξη κάθε υπεύθυνης εξωτερικής πολιτικής. Δεν μπορεί, όμως, να ταυτίζεται με τη διαρκή αναβολή άσκησης νόμιμων δικαιωμάτων.

Διότι η ειρήνη δεν εξασφαλίζεται όταν συνηθίζεις την αμφισβήτηση. Εξασφαλίζεται όταν καθιστάς σαφή τα όρια που δεν επιτρέπεις να παραβιαστούν.

Από το Καστελόριζο μέχρι την Κύπρο: Η γεωγραφία δεν αλλάζει επειδή ενοχλεί

Υπάρχει μία θεμελιώδης αλήθεια: η γεωγραφική θέση των νησιών μας δεν αποτελεί διαπραγματευτικό ελάττωμα.

Το Καστελόριζο δεν είναι ένα ενοχλητικό σημείο στον χάρτη. Είναι κατοικημένος ελληνικός νησιωτικός χώρος, με ιστορική συνέχεια και δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Αντίστοιχα, η Κύπρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απομονωμένο ενεργειακό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διασύνδεσή της με την ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά αποτελεί επιλογή με οικονομική και στρατηγική σημασία.

Οι εκκρεμείς θαλάσσιες οριοθετήσεις απαιτούν ασφαλώς σεβασμό στο διεθνές δίκαιο. Όμως άλλο πράγμα η νόμιμη διαχείριση μιας διαφοράς και άλλο η αποδοχή ότι μια μονομερής διεκδίκηση παρέχει σε τρίτο κράτος γενικό δικαίωμα ελέγχου των θαλάσσιων δραστηριοτήτων.

Η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική παρουσίας, όχι στρατηγική αναμονής

Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε πρόκληση ως μεμονωμένο γεγονός.

Ένα καλώδιο σήμερα. Μια έρευνα αύριο. Ένα τουρκολιβυκό επιχείρημα μεθαύριο. Μια νέα αμφισβήτηση την επόμενη εβδομάδα.

Όλα συνδέονται στο ίδιο στρατηγικό περιβάλλον.

Η Ελλάδα χρειάζεται ενιαίο εθνικό σχεδιασμό θαλάσσιας ασφάλειας, με ουσιαστική επιχειρησιακή διασύνδεση της διπλωματίας, του Πολεμικού Ναυτικού, του Λιμενικού Σώματος, των ενεργειακών φορέων και των ευρωπαϊκών μηχανισμών επιτήρησης.

Χρειάζεται δυνατότητα έγκαιρης αναγνώρισης απειλών, προστασίας κρίσιμων υποδομών και τεκμηριωμένης άσκησης δικαιωμάτων.

Κυρίως, χρειάζεται πολιτική συνέχεια.

Δεν αρκεί να επικαλούμαστε το διεθνές δίκαιο. Πρέπει να δημιουργούμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτό εφαρμόζεται αποτελεσματικά.

Το μεγαλύτερο ναυάγιο θα ήταν να συνηθίσουμε τη στασιμότητα

Ως άνθρωπος που υπηρέτησε επί δεκαετίες τη θάλασσα και τη ναυτική ασφάλεια, θεωρώ ότι η πραγματική ισχύς ενός κράτους δεν αποδεικνύεται από την ένταση των δηλώσεών του.

Αποδεικνύεται από τη συνέπεια με την οποία υπερασπίζεται τις θέσεις του και από την ικανότητά του να προλαμβάνει τις κρίσεις αντί να τις ακολουθεί.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται πολεμική ρητορική. Χρειάζεται στρατηγική αυτοπεποίθηση.

Δεν χρειάζεται να επιδιώξει την ένταση. Χρειάζεται να μην αφήσει τον φόβο της έντασης να καθορίζει μονίμως τις επιλογές της.

Τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν χάνονται μόνο όταν κάποιος τα παραβιάζει. Κινδυνεύουν και όταν η άσκησή τους μετατίθεται διαρκώς σε ένα αόριστο αύριο.

Η Ελλάδα οφείλει να μην επιτρέψει αυτό το αύριο να γίνει η μόνιμη γεωπολιτική της πραγματικότητα.

Διότι ένα έθνος που γεννήθηκε και μεγαλούργησε κοιτάζοντας προς τη θάλασσα δεν επιτρέπεται να καταλήξει να κοιτάζει απλώς τις εξελίξεις από την ακτή.