Υπάρχει μια επικίνδυνη σύγχυση που επανέρχεται συχνά στον δημόσιο διάλογο: η αντίληψη ότι, επειδή ένα κόμμα δικαιούται να προτείνει ένα πρόσωπο για ένα κοινοβουλευτικό αξίωμα, οι υπόλοιποι περίπου υποχρεούνται να το αποδεχθούν.

Όμως άλλο πράγμα είναι το δικαίωμα της πρότασης και άλλο το δικαίωμα της εκλογής.

Το πρώτο ανήκει στο κόμμα που, κατά τον Κανονισμό και την κοινοβουλευτική πρακτική, υποδεικνύει έναν υποψήφιο. Το δεύτερο ανήκει στη Βουλή.

Και αυτή η διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η ουσία του κοινοβουλευτισμού.

Αν κάθε κομματική υπόδειξη δημιουργούσε αυτομάτως υποχρέωση υπερψήφισης, τότε για ποιον λόγο πραγματοποιείται ψηφοφορία; Θα αρκούσε μια ανακοίνωση του κόμματος, μια τυπική γνωστοποίηση προς το Προεδρείο και το θέμα θα είχε λήξει.

Δεν συμβαίνει αυτό. Και ευτυχώς.

Διότι η Βουλή δεν είναι συμβολαιογράφος των κομματικών αποφάσεων. Είναι το κορυφαίο αντιπροσωπευτικό σώμα της Δημοκρατίας και κάθε βουλευτής έχει όχι μόνο δικαίωμα αλλά και ευθύνη να κρίνει τα πρόσωπα που καλείται να εκλέξει.

Το Προεδρείο δεν είναι κομματικό λάφυρο

Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν πρόκειται για το Προεδρείο της Βουλής.

Ο Αντιπρόεδρος δεν είναι απλώς ένας βουλευτής στον οποίο απονέμεται ένας τιμητικός τίτλος επειδή το κόμμα του διαθέτει συγκεκριμένη κοινοβουλευτική δύναμη. Από τη στιγμή που αναλαμβάνει καθήκοντα, καλείται εφαρμόζοντας τον Κανονισμό της Βουλής  να υπηρετήσει ολόκληρο το Σώμα.

Θα καθίσει στην έδρα. Θα διευθύνει συνεδριάσεις. Θα εφαρμόσει στο ακέραιο τον Κανονισμό. Θα κληθεί να επιβάλει την τάξη ακόμη και απέναντι σε συναδέλφους του ίδιου κόμματος. Θα πρέπει να διαχειριστεί εντάσεις και να προστατεύσει την κοινοβουλευτική διαδικασία ανεξάρτητα από παραταξιακές συμπάθειες.

Επομένως, το πρόσωπο έχει σημασία.

Έχει σημασία η πολιτική του διαδρομή. Έχει σημασία η δημόσια συμπεριφορά του. Έχει σημασία το ύφος με το οποίο πολιτεύεται. Έχει σημασία αν έχει επιδείξει μέτρο, αυτοσυγκράτηση και σεβασμό στους θεσμούς και στους πολιτικούς αντιπάλους.

Δεν μπορεί να απαιτούμε θεσμική ουδετερότητα από κάποιον αφού καθίσει στην έδρα, αλλά να θεωρούμε περίπου απαγορευμένο να εξετάσουμε πριν από την εκλογή του αν διαθέτει τα χαρακτηριστικά που απαιτεί η θέση.

Το αξίωμα του Αντιπροέδρου δεν αποτελεί βραβείο κομματικής μαχητικότητας ούτε παράσημο αντιπολιτευτικής έντασης.

Είναι θεσμική ευθύνη.

Και οι θεσμικές ευθύνες απαιτούν κάτι περισσότερο από την κομματική νομιμοποίηση ενός προσώπου.

Από πότε η παρουσία των βουλευτών θεωρείται «επιστράτευση»;

Ακόμη πιο παράδοξο είναι το επιχείρημα ότι η συμμετοχή βουλευτών σε μια τέτοια ψηφοφορία μπορεί να θεωρηθεί περίπου «επιστράτευση» για να αποτραπεί ένα αποτέλεσμα.

Μα οι βουλευτές γι’ αυτό ακριβώς εξελέγησαν: για να βρίσκονται στη Βουλή και να ψηφίζουν.

Η παρουσία τους στην Ολομέλεια δεν αποτελεί θεσμικό τέχνασμα. Η απουσία τους, αντιθέτως, δεν μπορεί να απαιτείται προκειμένου να διαμορφωθούν ευνοϊκότεροι αριθμητικοί συσχετισμοί για έναν υποψήφιο.

Τι ακριβώς θα ήταν περισσότερο δημοκρατικό; Να προσέλθουν οι βουλευτές, να ακούσουν, να κρίνουν και να ψηφίσουν ή να τους ζητείται εμμέσως να μην εμφανιστούν ώστε να διευκολυνθεί μια συγκεκριμένη εκλογή;

Η απάντηση είναι αυτονόητη.

Η Δημοκρατία λειτουργεί με παρουσίες και ψήφους, όχι με προσχεδιασμένες απουσίες.

Το «ό,τι κι αν γίνει, κερδίσαμε» δεν είναι πολιτικό επιχείρημα

Υπάρχει όμως και μια άλλη πρακτική, αρκετά γνώριμη στην πολιτική επικοινωνία.

Αν ο υποψήφιος εκλεγεί, η εκλογή παρουσιάζεται ως μεγάλη πολιτική και θεσμική δικαίωση.

Αν δεν εκλεγεί, η απόρριψή του παρουσιάζεται επίσης ως δικαίωση, επειδή δήθεν «αποκαλύφθηκαν» όσοι τον καταψήφισαν.

Έτσι κατασκευάζεται ένα βολικό πολιτικό σχήμα στο οποίο ο προτείνων δεν μπορεί ποτέ να χάσει.

Μόνο που στη Δημοκρατία υπάρχει και η ήττα.

Και αποτελεί ένδειξη πολιτικής ωριμότητας να μπορεί κανείς να την αναγνωρίζει χωρίς να μετατρέπει αυτομάτως εκείνους που ψήφισαν διαφορετικά σε εχθρούς των θεσμών.

Η αρνητική ψήφος δεν είναι πραξικόπημα. Είναι ψήφος.

Το «παρών» δεν είναι εκτροπή. Είναι κοινοβουλευτική επιλογή.

Και η θετική ψήφος ασφαλώς δεν αποτελεί υποχρέωση επειδή κάποιος άλλος θεωρεί την υποψηφιότητά του αυτονόητη.

Οι αριθμοί δεν απονέμουν πιστοποιητικά θεσμικότητας.

Ούτε, βέβαια, η συγκυριακή υποστήριξη ενός προσώπου από διαφορετικά κόμματα αποτελεί από μόνη της πιστοποιητικό καταλληλότητας.

Στην πολιτική μπορούν να συμπέσουν πέντε διαφορετικές παρατάξεις για πέντε εντελώς διαφορετικούς λόγους.

Ο ένας μπορεί να συμφωνεί με το πρόσωπο. Ο δεύτερος να θέλει να πλήξει την κυβέρνηση. Ο τρίτος να επιδιώκει πολιτικό μήνυμα. Ο τέταρτος να υπηρετεί μια ευρύτερη στρατηγική. Ο πέμπτος να επιδιώκει απλώς να καταγράψει παρουσία απέναντι στην πλειοψηφία.

Αυτό είναι απολύτως θεμιτό.

Αλλά ας το ονομάσουμε σωστά: πολιτική και κοινοβουλευτική αριθμητική.

Η πρόσθεση των ψήφων αποδεικνύει πόσες ψήφοι συγκεντρώθηκαν. Δεν μετατρέπει αυτομάτως μια υποψηφιότητα σε θεσμικά υπεράνω κριτικής επιλογή.

Κανείς δεν έχει ιδιοκτησιακό δικαίωμα πάνω στην ψήφο της Βουλής

Εδώ βρίσκεται τελικά η ουσία.

Ένα κόμμα έχει κάθε δικαίωμα να προτείνει τον υποψήφιο που θεωρεί κατάλληλο.

Να υπερασπιστεί την επιλογή του.

Να επιχειρηματολογήσει.

Να ζητήσει τη στήριξη των άλλων κομμάτων.

Να επιδιώξει ακόμη και ευρύτερες συναινέσεις.

Ένα πράγμα όμως δεν μπορεί να απαιτήσει: να θεωρήσει την ψήφο των υπολοίπων προεξοφλημένη.

Γιατί τότε καταργείται στην πράξη η ίδια η έννοια της ψηφοφορίας.

Η Δημοκρατία δεν δοκιμάζεται όταν όλοι συμφωνούν. Δοκιμάζεται όταν διαφωνούν και, παρ’ όλα αυτά, αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον το δικαίωμα της διαφορετικής κρίσης.

Αυτό είναι το δύσκολο μάθημα του κοινοβουλευτισμού: να υπερασπίζεσαι με πάθος το δικαίωμά σου να προτείνεις, αλλά με την ίδια συνέπεια να υπερασπίζεσαι και το δικαίωμα του άλλου να σε καταψηφίσει.

Οι θεσμοί δεν είναι διακοσμητικοί.
Η Βουλή δεν είναι διεκπεραιωτής κομματικών αποφάσεων.
Και τα αξιώματά της δεν απονέμονται με κομματικό «τίτλο ιδιοκτησίας».

Προτείνεις. Κρίνεσαι. Ψηφίζεσαι. Και αποδέχεσαι το αποτέλεσμα.

Αυτό δεν υπονομεύει τη Δημοκρατία.

Αυτό ακριβώς είναι Δημοκρατία.

* Ο Σωτήρης Μ. Τζούμας είναι Επικοινωνιολόγος/Αναλυτής