Within the Earth: Ένα σπίτι χαραγμένο στη γη της Σίφνου

Αν κοιτάξεις μια κυκλαδίτικη πλαγιά από μακριά, οι οριζόντιες γραμμές που τη διασχίζουν μοιάζουν σχεδόν φυσικές. Δεν είναι. Χτίστηκαν πέτρα πέτρα, για να συγκρατούν το χώμα, να προστατεύουν τη γη από τη διάβρωση και να δημιουργούν εκείνες τις μικρές λωρίδες καλλιεργήσιμης γης όπου μπορούσαν να επιβιώσουν αμπέλια και ελιές. Είναι μια αρχιτεκτονική χωρίς αρχιτέκτονα, σχεδιασμένη από την ανάγκη και επαναλαμβανόμενη επί αιώνες.

Σε μία τέτοια πλαγιά της Σίφνου, ο Alexandre Pavlidis αποφάσισε ότι ο καλύτερος τρόπος να προσθέσει ένα σπίτι ήταν να μην προσθέσει σχεδόν τίποτε στην εικόνα της.

[Ο συγκεκριμένος αρχιτέκτονας, μας είναι ήδη ιδιαίτερα γνώριμος: το 2024 τιμήθηκε με το EUROPE 40under40® Design Award, ως ένας από τους πλέον υποσχόμενους νέους αρχιτέκτονες της Ευρώπης. Απόφοιτος της EPFL στη Λωζάνη, με θητεία δίπλα στον Rem Koolhaas στο OMA και τον David Chipperfield στο DCA, ίδρυσε το προσωπικό του γραφείο το 2018 με έδρα το Παρίσι, διατηρώντας παράλληλα ενεργή παρουσία στην Ελλάδα, την Ελβετία και την Ιταλία. Η σχέση του με την αρχιτεκτονική επεκτείνεται και στη θεωρία, δίδαξε επί τρία χρόνια στην ENSA Paris-Val de Seine, ενώ σήμερα γράφει το βιβλίο Architecture, the Art of Permanence.]

Το “Within the Earth” δεν τοποθετείται επάνω στο έδαφος, αλλά μέσα σε αυτό, ακολουθώντας τη γεωμετρία των υφιστάμενων αναβαθμίδων και μετατρέποντας τους πέτρινους τοίχους αντιστήριξης σε βασικό αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο. Από τη θάλασσα, η κατοικία γίνεται δύσκολο να διακριθεί ως αυτόνομο κτίσμα. Οι γραμμές της μοιάζουν να αποτελούν συνέχεια εκείνων που ήδη χάραζαν την πλαγιά.

Για τον Παρισινό αρχιτέκτονα, οι ξερολιθιές του τόπου δεν αποτελούν αισθητική αναφορά. Είναι κατασκευές που δημιουργήθηκαν για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο: συγκρατούν το χώμα, επιτρέπουν την καλλιέργεια και προστατεύουν ένα βραχώδες, εκτεθειμένο έδαφος από τη διάβρωση. Ακριβώς αυτή η λογική έγινε η αφετηρία της κατοικίας.

Αντί να εμφανιστεί ένα νέο αρχιτεκτονικό αντικείμενο απέναντι στο κυκλαδίτικο τοπίο, ο Pavlidis επέλεξε να συνεχίσει την υπάρχουσα ανθρώπινη γεωμετρία του. Οι διαδοχικές πέτρινες ζώνες κατεβαίνουν μαζί με την πλαγιά και μέσα τους οργανώνονται οι χώροι του σπιτιού.Η αρχιτεκτονική γίνεται έτσι περισσότερο τομή, παρά όγκος. Ένα σύστημα χώρων που αφαιρέθηκαν από τη γη αντί να προστεθούν επάνω της.

Η είσοδος βρίσκεται στο επάνω τμήμα του οικοπέδου, στη βάση ενός υφιστάμενου παλιού ποιμενικού κτίσματος. Από εκεί, μια σκάλα οδηγεί προς τα κάτω. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς πρακτική. Οργανώνει ολόκληρη την εμπειρία της κατοικίας. Ο επισκέπτης εγκαταλείπει σταδιακά το εκτεθειμένο κυκλαδίτικο έδαφος και κατεβαίνει σε έναν κόσμο πιο προστατευμένο, πιο σκιερό και δροσερό. Στο τέλος της σκάλας βρίσκεται ένα αίθριο που φωτίζεται από ψηλά.

Μια ρηχή επιφάνεια νερού παρεμβάλλεται ανάμεσα στις ιδιωτικές και τις κοινόχρηστες λειτουργίες και αντανακλά το φως που εισχωρεί από τον ουρανό. Το σπίτι δεν αποκαλύπτεται με μία κίνηση. Εμφανίζεται σταδιακά μέσα από την πέτρα, τις σκιές, τα αίθρια και τα ανοίγματα προς τη θάλασσα. Το καθιστικό, η τραπεζαρία και η κουζίνα αναπτύσσονται γραμμικά κατά μήκος της πλαγιάς, επαναλαμβάνοντας ουσιαστικά τη γεωμετρία των αγροτικών αναβαθμίδων. Μπροστά τους, μια μεγάλη βεράντα ανοίγει ανεμπόδιστα προς το Αιγαίο. Εδώ η αντίθεση είναι σχεδόν απόλυτη.

Πίσω, η κατοικία βρίσκεται θαμμένη μέσα στη γη. Μπροστά, εξαφανίζεται κάθε εμπόδιο και ο χώρος παραδίδεται στον ορίζοντα. Τα υπνοδωμάτια, αντίθετα, υποχωρούν βαθύτερα στο κτίσμα. Ογκώδεις πέτρινες αντηρίδες δημιουργούν μεταξύ τους μικρότερες, ιδιωτικές αυλές, επιτρέποντας στο φως και στον αέρα να φτάνουν μέχρι τους χώρους, χωρίς να χάνεται η αίσθηση προστασίας.

Στα βαθύτερα σημεία της κάτοψης, μικρά υπαίθρια αίθρια με δέντρα λειτουργούν σαν κατακόρυφες τομές προς τον ουρανό. Ακόμη και στο μπάνιο, ένα κυλινδρικό ντους τοποθετείται ακριβώς κάτω από έναν βαθύ φεγγίτη. Το φυσικό φως εδώ δεν εισέρχεται μόνο από την πρόσοψη. Έρχεται από πάνω, αντανακλάται στο νερό, πέφτει επάνω στην πέτρα και αλλάζει μαζί με την πορεία του ήλιου.

Χαμηλότερα στην πλαγιά, η κατοικία αποκτά μια δεύτερη μεγάλη υπαίθρια ζώνη. Δίπλα στην πισίνα, ένα περίπτερο στηρίζεται σε κολώνες ξηρολιθιάς και δημιουργεί έναν προστατευμένο χώρο παραμονής. Και εδώ, αντί να σχεδιαστεί μια αυτόνομη κατασκευή, η αρχιτεκτονική ακολουθεί ξανά τη λογική της αναβαθμίδας. Η πισίνα και ο χώρος γύρω της μοιάζουν να καταλαμβάνουν ακόμη ένα από τα διαδοχικά επίπεδα της πλαγιάς. Από ψηλά, η κατοικία διαβάζεται περισσότερο ως μια σειρά επεμβάσεων στο ανάγλυφο παρά ως ένα συμβατικό κτίριο.

Πέτρα, νερό και φυτεύσεις οργανώνονται σε οριζόντιες ζώνες που ακολουθούν την κλίση μέχρι τη θάλασσα. Η υλικότητα παραμένει αυστηρά περιορισμένη. Οι αδρές ξερολιθιές συναντούν εμφανείς οροφές από σκυρόδεμα και γυαλισμένα πέτρινα δάπεδα, δημιουργώντας ένα εσωτερικό σχεδόν εξ ολοκλήρου ορυκτό.

Μέσα σε αυτή τη σκληρή παλέτα, η δρυς αναλαμβάνει έναν διαφορετικό ρόλο. Κουφώματα, ξυλουργικές κατασκευές και έπιπλα εισάγουν θερμότητα και κλίμακα στους χώρους, ώστε το εσωτερικό να μην αποκτήσει την αίσθηση μιας άψογης αλλά απρόσωπης εκσκαφής. Η επιλογή έχει σημασία. Γιατί ένα σπίτι που βρίσκεται τόσο βαθιά μέσα στη γη κινδυνεύει εύκολα να γίνει αρχιτεκτονική χειρονομία πριν γίνει κατοικία. Το ξύλο, τα έπιπλα και οι μικρές αυλές επαναφέρουν την ανθρώπινη παρουσία.

Κάπως έτσι, το περίφημο “Within the Earth” βασίζεται τελικά στην παράδοξη ιδέα πως για να σχεδιάσεις ένα σπίτι σε ένα τόσο ισχυρό τοπίο, ίσως χρειάζεται πρώτα να αποφασίσεις πόσο λίγο από αυτό θέλεις να φαίνεται.

Ο Pavlidis δεν επιχειρεί να μιμηθεί την παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Δεν σχεδιάζει λευκούς κυβικούς όγκους, ούτε χρησιμοποιεί την πέτρα ως εύκολο διαβατήριο «εντοπιότητας». Κοιτάζει ένα επίπεδο πιο πίσω, στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διαμόρφωναν τη γη πολύ πριν αρχίσουμε να συζητάμε για αρχιτεκτονική ένταξη και βιωσιμότητα. Ας το επαναλάβουμε ακόμη μια φορά για έμφαση: οι αναβαθμίδες της Σίφνου δημιουργήθηκαν, επειδή κάποτε έπρεπε να κρατηθεί λίγο χώμα πάνω σε μια απότομη πέτρινη πλαγιά. Εδώ, αιώνες αργότερα, η ίδια χειρονομία αποκτά μια εντελώς διαφορετική χρήση.

//

https://www.alexandrepavlidis.com/

Διαβάστε επίσης:

Bold Villa: Μια κορδέλα νερού αιωρείται πάνω από την Πελοπόννησο

Maison Cheval: Μια κατοικία σμιλεμένη στις καμπύλες της Σχοινούσας

Kalesma Chapel με τις υπογραφές των K-Studio και Studio Bonarchi: Το κομψότερο παρεκκλήσι έρχεται από το μέλλον