Είναι σαφές ότι η Τουρκία εγκαταλείπει τα «ήρεμα νερά», στηρίζει με πράξεις πλέον το δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας» και δοκιμάζει τα ελληνικά αντανακλαστικά στο πεδίο. Αυτά ήταν αναμενόμενα. Το ερώτημα εστιάζεται έτσι στην χρονική επιλογή, που συνδέεται ηθελημένα – γιατί και ιστορικά και επί Ερντογκάν η Μεγάλη Πύλη πάντα κινείται βάση στρατηγικής—με το γεγονός πως η Ελλάδα εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο.

Στην ουσία, η γείτονα οδηγεί την κυβέρνηση Μητσοτάκη σε μία δυαδική (binary) θέση που επηρεάζει άμεσα τις εκλογές: αν δείξει υποχωρητικότητα – ακόμη και με την μορφή της απραξίας– όπου η ένταση της απάντησης περιορίζεται στις άνευ πρακτικής αξίας  δηλώσεις του Γιώργου Γεραπετρίτη, θα θεριέψει η δεξιά της Ν.Δ. και όχι μόνο. Αν, με πρωταρχική αφορμή την αλιεία, η κυβέρνηση απαντήσει αποτελεσματικά υπερασπιζόμενη κυριαρχικά δικαιώματα, τότε η πιθανότητα ενός θερμού επεισοδίου αυξάνεται κατακόρυφα, κι αυτό αναπόφευκτα ευνοεί την κυβέρνηση. Και οι δύο επιλογές επηρεάζουν τι εκλογές, και οι δύο ενέχουν υψηλό ρίσκο. Η μία να οδηγηθεί η χώρα σε πολιτική αστάθεια, η άλλη να ξεπεραστούν τα όρια του θερμού επεισοδίου, οπότε όλα τα θέματα που έχει εγείρει η Τουρκία θα τεθούν στην συνέχεια επί τάπητος.

Και οι δύο εξελίξεις ευνοούν τον Ερντογκάν, υπό δύο προϋποθέσεις, όμως. Πρώτον, πως η ευθύνη για το θερμό επεισόδιο θα βαρύνει την χώρα μας, Και, δεύτερον, πως η Ελλάς δεν θα εξέλθει νικήτρια από την σύγκρουση.  Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το κλειδί. Η άφιξη της «Νέαρχος» τοποθετείται το αργότερο στις αρχές Νοεμβρίου, της «Κίμων» τέλος Δεκεμβρίου. Μαζί με τα υποβρύχια 214, τα Rafale και τα Viper F-16, η εικόνα αλλάζει, καθώς η Ελλάδα θα μπορεί πλέον να  δημιουργήσει μία αξιόπιστη ζώνη άρνησης πρόσβασης στο Αιγαίο και στον άξονα Κρήτης- Ν.Α. Μεσογείου. Το αντίπαλο δέος των αντιμέτρων με επιχειρήσεις  κορεσμού με drones και πυραύλους υπάρχει, βέβαια, αλλά αυτό θα σημαίνει πως έχουμε φτάσει σε φάση πλήρους πολεμικής σύγκρουσης, που ουδείς επιθυμεί και πολλοί θα αποτρέψουν.

Ορισμένοι αναλυτές συνδυάζουν την επιθετική στροφή της Τουρκίας με το λεγόμενο Σύμφωνο της Μέκκας. Η σχέση είναι οριακή στην καλύτερη περίπτωση και ανύπαρκτη στην πραγματικότητα – κι αυτό επειδή το ίδιο το Σύμφωνο είναι «ρηχό», αν όχι χωρίς πραγματική ουσία. Εμφανίζει πολύ μεγαλύτερο πολιτικό και σημασιολογικό  βάρος από ό,τι πραγματικό επιχειρησιακό βάθος.

Από αμιγώς στρατιωτική άποψη, το πρώτο ερώτημα είναι στοιχειώδες αλλά καθοριστικό: ποιος είναι ο κοινός αντίπαλος; Καταρχήν  ας μην παραβλέπεται πως στην παρούσα σύγκρουση όπου το Ιράν επιτέθηκε στο Βασίλειο, το Πακιστάν δεν αντέδρασε μολονότι έχει υπογραφεί αμυντική συμφωνία με την Σαουδική Αραβία από το 2025. Το Ιράν αποτελεί προφανή παράγοντα κινδύνου για το Ριάντ, αλλά όχι αντίστοιχης φύσεως απειλή για την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ. Το Πακιστάν, άλλωστε, έχει κάθε λόγο να αποφεύγει μια μετωπική σύγκρουση με το Ιράν, με το οποίο μοιράζεται εκτεταμένα σύνορα και σύνθετες σχέσεις ασφαλείας. Το Ισραήλ αποτελεί πιθανό αντικείμενο στρατηγικής εξισορρόπησης, αλλά δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί ο αντίπαλος γύρω από τον οποίο τα τρία κράτη θα οικοδομούσαν κοινό πολεμικό σχεδιασμό. Αντίστοιχα, η Ινδία αποτελεί υπαρξιακής σημασίας στρατηγικό ανταγωνιστή για το Πακιστάν, όχι όμως για τη Σαουδική Αραβία, η οποία έχει ισχυρότατα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα στις σχέσεις της με το Νέο Δελχί.

Το ίδιο ισχύει αντιστρόφως για την Ελλάδα. Μια ελληνοτουρκική κρίση αφορά ζωτικά συμφέροντα της Άγκυρας, όχι όμως του Πακιστάν ή της Σαουδικής Αραβίας. Η ιδέα ότι το Ριάντ ή το Ισλαμαμπάντ θα εμπλέκονταν στρατιωτικά σε μια ελληνοτουρκική αναμέτρηση είναι εξαιρετικά δύσκολο να στηριχθεί επιχειρησιακά και πολιτικά — ακόμη περισσότερο όταν μια τέτοια κρίση θα ενεργοποιούσε άμεσα τους μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων του ΝΑΤΟ και την αμερικανική διπλωματική και στρατηγική παρέμβαση.

Από πλευράς δημιουργίας ενός αμυντικοβιομηχανικού συμπλέγματος, οι δυνατότητες είναι περιορισμένες: η πυρηνική ισχύς του Πακιστάν δεν μπαίνει καν στην εξίσωση, ενώ η κατά πάνω από 80% οπλική εξάρτηση του από την Κίνα, αποδυναμώνει δραματικά την δυνατότητα ανάπτυξης και συμπαραγωγής ενός μεγάλου φάσματος πολεμικού υλικού που βασίζεται ήδη στην τεχνολογία των  ΗΠΑ, τόσο για την Σαουδική Αραβία όσο και για την Τουρκία. Η ασυμβατότητα αυτή δεν αποκλείει τη συνεργασία, αλλά περιορίζει σημαντικά το εύρος της. Η διαλειτουργικότητα δεν δημιουργείται με πολιτικές διακηρύξεις: απαιτεί κοινές αρχιτεκτονικές διοίκησης και ελέγχου, ασφαλείς ζεύξεις δεδομένων, συμβατά συστήματα αναγνώρισης φίλου ή εχθρού, κοινές προδιαγραφές πυρομαχικών, κοινή εφοδιαστική υποστήριξη και, τελικά, κοινό επιχειρησιακό δόγμα. Αυτά δεν υπάρχουν σήμερα σε επίπεδο που να δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό ενός ενοποιημένου στρατιωτικού συνασπισμού.

Κατά συνέπεια, η βιομηχανική συνεργασία είναι πιθανότερο, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να επικεντρωθεί σε επιλεγμένους τομείς: UAV και UCAV, πυραυλικά συστήματα, ηλεκτρονικός πόλεμος, περιφερόμενα πυρομαχικά, πυρομαχικά ακριβείας και ενδεχομένως επιμέρους ναυτικά συστήματα. Σε αυτά τα πεδία η Τουρκία διαθέτει σημαντικό τεχνολογικό και παραγωγικό προβάδισμα, ενώ η Σαουδική Αραβία μπορεί να προσφέρει το απαραίτητο χρηματοδοτικό βάθος.

Από στρατηγικής πλευράς, μία άποψη είναι πως επιχειρείται να καλυφθεί το κενό ασφαλείας που αφήνει η Αμερική. Το Ριάντ ανησυχεί  για την σταδιακή μείωση της προθυμίας των ΗΠΑ να λειτουργούν ως άνευ όρων εγγυητής της περιφερειακής τάξης, χωρίς αυτό να σημαίνει πως επιδιώκει την αντικατάσταση των ΗΠΑ από την Τουρκία και το Πακιστάν.

Υπό αυτή την έννοια, το Σύμφωνο της Μέκκας πρέπει να αναγνωσθεί περισσότερο ως μηχανισμός στρατηγικής αντιστάθμισης (hedging) παρά ως συγκρότηση ενός «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Αποτελεί ασφαλιστική δικλίδα απέναντι σε ένα περιφερειακό σύστημα αυξανόμενης αβεβαιότητας: απέναντι στην αμφισημία της αμερικανικής δέσμευσης, στην απρόβλεπτη μελλοντική συμπεριφορά του Ιράν, στην ισραηλινή στρατιωτική υπεροχή και στη γενικότερη αποσύνθεση της παλαιάς αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Σ’ αυτή την κατεύθυνση κινείται και η ανάλυση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS).

Για την Ελλάδα, συνεπώς, ο κίνδυνος θα ήταν να υπερεκτιμήσει το Σύμφωνο της Μέκκας και ταυτόχρονα να υποτιμήσει τη μεταβολή που βρίσκεται ακριβώς απέναντί της. Το κρίσιμο μέγεθος για την Αθήνα δεν είναι εάν το Πακιστάν ή η Σαουδική Αραβία θα πολεμήσουν κάποτε στο πλευρό της Τουρκίας — σενάριο εξαιρετικά χαμηλής πιθανότητας. Είναι κατά πόσον η Άγκυρα θα αξιοποιήσει το νέο πλέγμα σχέσεων για να αυξήσει τη στρατηγική της αυτονομία, να χρηματοδοτήσει και να διευρύνει την αμυντική της παραγωγή και να αποκτήσει μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάθος. Η ελληνική απάντηση, επομένως, πρέπει να είναι η συνέχιση της ταχείας ανασυγκρότησης της αμυντικής της ισχύος μέσω της ολοκληρωμένης  αρχιτεκτονικής αποτροπής που ήδη θέτει σε εφαρμογή.  Και η  αποτροπή δεν κρίνεται από το ποιος διαθέτει την εντυπωσιακότερη πλατφόρμα, αλλά από το ποιος μπορεί να πείσει τον αντίπαλο, πριν από την κρίση, ότι κανένα ρεαλιστικό σενάριο κλιμάκωσης δεν του προσφέρει αποδεκτό λόγο κόστους προς όφελος.

Ότι και να λέει και να γράφει η υπάρχουσα και η δυνητική αντιπολίτευση το αναμφισβήτητο γεγονός είναι πως μόνο η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει υιοθετήσει αυτήν την πολιτική κι αυτή είναι η μόνη που μπορεί να την συνεχίσει μέχρι την τελική ολοκλήρωση της.

Διαβάστε επίσης

Τα νεύρα μου, τα χάπια μου κι ένα ταξί να φύγω

Η ανάπτυξη που δεν μένει στην Ελλάδα

Το ελληνικό αδιέξοδο της ανάπτυξης