Θα κάνει θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο η Τουρκία; – Συρίγος, Δεσποτόπουλος, Σταθακόπουλος απαντούν

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάζονται εκ νέου, με την ένταση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο να παραμένει στο επίκεντρο και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να μιλά από τη ΔΕΘ για «ταραγμένα νερά», το mononews ζήτησε από τρεις ειδικούς να χαρτογραφήσουν την επόμενη ημέρα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν μπορεί να διατηρηθεί ο ελληνοτουρκικός διάλογος, αλλά εάν μπορεί να συνυπάρξει με μια νέα περίοδο αυξημένης επιχειρησιακής και διπλωματικής πίεσης. Από το GSI και τις θαλάσσιες ζώνες έως την αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, οι κινήσεις των δύο πλευρών διαμορφώνουν ένα σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο η διαχείριση μιας νέας κρίσης θα δοκιμάσει τους διαύλους αποκλιμάκωσης.

Ο διεθνολόγος Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος, ο διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου, οθωμανολόγος-τουρκολόγος και νομικός Δημήτρης Σταθακόπουλος και ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α΄ Αθηνών και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Άγγελος Συρίγος μιλούν για την ελληνική στρατηγική, τις τουρκικές επιδιώξεις, την επόμενη διετία και το ενδεχόμενο ενός θερμού επεισοδίου.

Δεσποτόπουλος: «Χρειαζόμαστε αποτουρκοποίηση της στρατηγικής μας» – Η λογική «δερβέναγα» της Τουρκίας

Πώς επηρεάζει την άσκηση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής η αναφορά του πρωθυπουργού σε «ταραγμένα νερά»;

Δεν αλλάζει ο βασικός προσανατολισμός μας, αλλά ο βαθμός επαγρύπνησης που απαιτείται. Η επισήμανση του πρωθυπουργού ότι η θάλασσα «αγριεύει» αναγνωρίζει την επιδείνωση του κλίματος, αλλά δεν αποτελεί ούτε προαναγγελία σύγκρουσης ούτε εγκατάλειψη του διαλόγου. Οφείλουμε να συνομιλούμε με αυτοπεποίθηση, χωρίς να παρασυρόμαστε σε ανταγωνισμό δηλώσεων αλλά και χωρίς να υποχωρούμε από την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα.

Πρακτικά, χρειάζονται ισχυρή αποτροπή και διαρκής διπλωματική κινητικότητα. Το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: πρέπει να προστατευθούν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και να αποφευχθεί θερμό επεισόδιο. Αυτοί οι στόχοι πρέπει να επιδιωχθούν ταυτόχρονα. Η ενημέρωση της Τουρκίας για μία δραστηριότητα από τη γαλλική εταιρεία, για παράδειγμα, και όχι από την Ελλάδα δεν είναι το ίδιο πράγμα με την αναζήτηση τουρκικής άδειας. Το έργο, πάντως, πρέπει να προχωρήσει, διότι η ματαίωσή του υπό τουρκική πίεση θα συνιστούσε στρατηγική νίκη της Άγκυρας, καθώς θα της επέτρεπε να εμφανίζει τη συγκατάθεσή της ως αναγκαία προϋπόθεση για την υλοποίησή του.

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να πάψουμε να διαμορφώνουμε ολόκληρη την εξωτερική μας πολιτική ως απάντηση στην Άγκυρα. Χρειαζόμαστε δική μας ατζέντα στην Ανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στη Μαύρη Θάλασσα, ώστε να συνομιλούμε με τις μεγάλες δυνάμεις για το μέλλον της περιοχής. Χρειαζόμαστε «αποτουρκοποίηση» της στρατηγικής μας.

Ποιος είναι ο σημερινός στρατηγικός στόχος της Τουρκίας σε σχέση με την περιοχή μας;

Η Τουρκία δεν επιδιώκει απλώς μια ευνοϊκότερη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Επιδιώκει να καθιερωθεί ως περιφερειακός επικυρίαρχος: να εμπεδωθεί ότι καμία σημαντική κίνηση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συγκατάθεσή της. Πρόκειται για τη λογική του «δερβέναγα» και όχι για σχέση δύο ισότιμων γειτονικών κρατών.

Γι’ αυτό συνδέονται μεταξύ τους οι αντιδράσεις για το καλώδιο, τα θαλάσσια πάρκα, την αμυντική θωράκιση των νησιών, ακόμη και την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στο Καστελλόριζο. Δεν πρέπει να τα ερμηνεύουμε ως μεμονωμένα περιστατικά. Στην ανάγνωσή μου, δείχνουν ότι η Άγκυρα αισθάνεται αρκετά ισχυρή ώστε να αμφισβητήσει ευρύτερα τις περιφερειακές ισορροπίες.

Η εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ την ενοχλεί ακριβώς επειδή δυσκολεύει αυτή την επιδίωξη. Ειδικά η προοπτική ανάπτυξης της «Ασπίδας του Αχιλλέα» δημιουργεί στην Τουρκία την αντίληψη ότι περιβάλλεται από συστήματα ισραηλινής τεχνολογίας.

Η εκτίμησή μου είναι ότι σήμερα επιλέγει ελεγχόμενη ένταση, όχι κατ’ ανάγκην πολεμική αναμέτρηση. Αυτό, όμως, δεν αποκλείει επικίνδυνη κλιμάκωση, ιδίως όταν οι διεκδικήσεις της συναντούν την έμπρακτη άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.

Σταθακόπουλος: Υπαρκτός ο κίνδυνος θερμού επεισοδίου – Η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ παραμένει η βασική διαφορά

Τι θα καθορίσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις σε βάθος διετίας;

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έως τις τουρκικές εκλογές του 2028 θα καθοριστούν από την αλληλεπίδραση της στρατηγικής ανταγωνιστικότητας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, των περιφερειακών γεωπολιτικών εξελίξεων και των δυνατοτήτων πολιτικού ελέγχου μιας κρίσης. Η σχετική σταθερότητα δεν συνεπάγεται επίλυση των διαφορών, αλλά μπορεί να συνυπάρχει με αυξανόμενη στρατιωτική και διπλωματική πίεση.

Ο πρώτος και σημαντικότερος παράγοντας είναι η εξέλιξη των θαλάσσιων διεκδικήσεων και της ενεργειακής γεωπολιτικής. Η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ παραμένει η βασική ελληνοτουρκική διαφορά κατά την ελληνική επίσημη θέση, ενώ η Άγκυρα συνδέει τις απαιτήσεις της με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», την αποστρατιωτικοποίηση νησιών και τις λεγόμενες γκρίζες ζώνες. Οι πρόσφατες τουρκικές ανακοινώσεις για θαλάσσια πάρκα και η επαναφορά σχετικής ρητορικής αυξάνουν την πιθανότητα νέων κρίσεων.

Δεύτερος παράγοντας είναι η περιφερειακή συμμαχική αρχιτεκτονική. Η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία, η ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας και οι σχέσεις με την Κύπρο και την Αίγυπτο επηρεάζουν τον στρατηγικό υπολογισμό της Τουρκίας. Η Άγκυρα ενδέχεται να επιδιώξει να ανακόψει πρωτοβουλίες που θεωρεί ότι περιορίζουν τον περιφερειακό της ρόλο. Παράλληλα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στη Συρία και στις σχέσεις Τουρκίας–Δύσης θα επηρεάσουν τις επιλογές και των δύο κυβερνήσεων.

Τρίτος παράγοντας είναι η αντοχή των μηχανισμών διαλόγου και αποκλιμάκωσης. Η συνάντηση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας τον Φεβρουάριο του 2026 επιβεβαίωσε τη συνέχιση του πολιτικού διαλόγου, της θετικής ατζέντας και των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Ωστόσο, η συνεργασία σε οικονομία, τουρισμό και μεταναστευτικό δεν έχει εξαλείψει τις στρατηγικές διαφωνίες.

Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε θερμό επεισόδιο;

Η εκτίμησή μου είναι ότι ο κίνδυνος ενός θερμού επεισοδίου είναι υπαρκτός και έχει αυξηθεί, αλλά δεν μπορεί να μεταφραστεί αξιόπιστα σε συγκεκριμένη πιθανότητα ή χρονικό ορίζοντα. Δεν βρισκόμαστε κατ’ ανάγκην στο κατώφλι πολεμικής σύγκρουσης, όμως η δυναμική των τελευταίων εβδομάδων επιβάλλει αυξημένη προσοχή.Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προκύπτει από τον συνδυασμό στρατιωτικής δραστηριότητας, αμφισβητούμενων θαλάσσιων δικαιωμάτων και πολιτικής ρητορικής. Ένα ατύχημα, μια λανθασμένη εκτίμηση ή μια σκόπιμη περιορισμένη ενέργεια σε περιοχή αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας θα μπορούσε να δημιουργήσει δυναμική κλιμάκωσης.

Η πιθανότητα γενικευμένης σύρραξης, πάντως, δεν ταυτίζεται με την πιθανότητα ενός περιορισμένου επεισοδίου. Οι μηχανισμοί επικοινωνίας, το ΝΑΤΟ, το κόστος μιας σύγκρουσης και οι οικονομικές διασυνδέσεις λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες. Η κρίσιμη δοκιμασία της διετίας θα είναι εάν οι δύο πλευρές θα διαχειρίζονται τις εντάσεις μέσω ελεγχόμενων διαύλων ή θα επιτρέψουν στις επιχειρησιακές αντιπαραθέσεις να υπερκεράσουν την πολιτική αποκλιμάκωση.

Συρίγος: Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο

Τι να περιμένουμε από τις έρευνες για το GSI νότια της Κάσου; Υπάρχει ενδεχόμενο να επαναληφθεί το σκηνικό του 2024 ως προς τις τουρκικές αντιδράσεις;

Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο. Οι Τούρκοι αντέδρασαν πολύ έντονα την προηγούμενη φορά, οπότε είναι πολύ πιθανό να ακολουθήσουν και την ίδια τακτική και τώρα. Εμείς οφείλουμε να πάρουμε τα μέτρα μας.

Οπωσδήποτε η διπλωματία έχει τον κυρίαρχο ρόλο, αλλά επειδή δεν μπορείς να αποκλείσεις τίποτα, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για όλα, και, νομίζω, είμαστε προετοιμασμένοι για όλα.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας σε αυτή την αντιπαράθεση;

Οι περιοχές όπου έλαβαν χώρα όλα αυτά βρίσκονται λίγο έξω από τα ελληνικά χωρικά ύδατα της Κάσου και της Κρήτης. Αυτό αντικειμενικά είναι ένα πλεονέκτημα για εμάς.
Από εκεί και πέρα, όπως είπα, πρέπει να είσαι προετοιμασμένος για κάθε ενδεχόμενο. Δεν μπορείς να αποκλείσεις τίποτα. Ξεκινάς με τη λογική ότι επιθυμείς αποφυγή συγκρούσεως, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των κυριαρχικών σου δικαιωμάτων.

Διαβάστε επίσης:

Άγγελος Συρίγος στο mononews: 50 ερωτήματα για την Ελλάδα και την Τουρκία

Ερντογάν: H «Γαλάζια Πατρίδα» και το σχέδιο για πρόωρες εκλογές – Δεριζιώτης – Σταθακόπουλος αναλύουν στο mononews

Δημήτρης Σταθακόπουλος στο mononews: Τι κερδίζει και τι ρίσκα παίρνει η Τουρκία με τον πόλεμο στο Ιράν