Όπως έγραψα χθες (3/10, «Η Ευρώπη πεινά και η Κομισιόν ψάχνει ελλείμματα»), η μικρόνοια χαρακτηρίζει τη σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία. Για παράδειγμα, η πρόεδρος της Επιτροπής πραγματοποιεί περιοδεία στα Βαλκάνια για να εκτιμήσει τον βαθμό προόδου των υποψήφιων για ένταξη στην Ε.Ε. χωρών. Κλασική περίπτωση του «εδώ ο κόσμος καίγεται και το @@@@@ χτενίζεται».

Εδώ και χρόνια, τα άμεσα πολιτικά συμφέροντα καθόρισαν την πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αγνοώντας τους κινδύνους από την έλλειψη εμβάθυνσης, με αποτέλεσμα η Ευρώπη να διοικείται από μία ομάδα τεχνοκρατών με βάση τον άμεσο χρονικό ορίζοντα και με κύριο στόχο την αυτοσυντήρηση της γραφειοκρατίας που φέρνει προνόμια κάθε μορφής.

Για αποτελεσματικότητα διοίκησης, για ευρωπαϊκό όραμα, για προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα παγκόσμια προβλήματα, ούτε λόγος να γίνεται. Ανερμάτιστη και διασπασμένη, η Ευρώπη ισχυρίζεται πως θα επιβιώσει και —περίπου— θα μεγαλουργήσει σ’ έναν κόσμο που έχει γίνει «ένα».

Στην ομιλία του στο Athens Democracy Forum, ο Tom Friedman τόνισε ότι ο κόσμος μας είναι σήμερα fused. Η επίσημη μετάφραση είναι «συντηγμένος», αλλά αυτό που θέλει να τονίσει ο Friedman αποδίδεται ίσως καλύτερα από τις λέξεις «συγχωνευμένος» και «ενωμένος».

Το αποσαφηνίζει, εξάλλου, λίγο αργότερα στην ομιλία του, όταν υπογραμμίζει πως «…η αλληλεξάρτηση ήταν επιλογή μας. Τώρα είναι η δεδομένη συνθήκη».

Το λέει διότι επισημαίνει πως, ως ανθρώπινο είδος, αντιμετωπίζουμε έξι παγκόσμια προβλήματα που αναγκαστικά επιδέχονται μόνο παγκόσμιες λύσεις: τη διαχείριση της τεχνητής νοημοσύνης, της κλιματικής κρίσης, των πανδημιών, των πυρηνικών και βιολογικών όπλων, της μετανάστευσης και των χρηματοπιστωτικών κινδύνων.

Δεν «μασά» τα λόγια του. Και προειδοποιεί: είτε το επιτυγχάνουμε μαζί είτε αποτυγχάνουμε μαζί. Μαζί, όμως, θέλουμε δεν θέλουμε.

Ο Friedman μίλησε για το περιβάλλον μέσα στο οποίο η δημοκρατία είτε θα επιβιώσει είτε θα πέσει. Και η Ελλάδα, μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον, καλείται είτε να επιβιώσει είτε να υποστεί άλλη μία πτώση. Ο ρεαλισμός που αναπηδά από αυτά τα εννέα λεπτά της ομιλίας είναι συγκλονιστικά ανησυχητικός. Ρεαλισμός που απουσιάζει εντελώς από τις παρατάξεις που συνθέτουν την αντιπολίτευση και, ευτυχώς, υπάρχει μερικώς στην παράταξη της Ν.Δ.

Διότι, είτε μας αρέσει είτε όχι αυτή η κυβέρνηση, παρά τα λάθη της και τις ελλείψεις της έχει έργο να επιδείξει και, ιδιαίτερα, έχει φροντίσει να είναι η χώρα μας όσο ο δυνατόν πιο καλά προετοιμασμένη για την πολύμορφη σε κάθε επίπεδο κρίση που έρχεται: πολιτικό και οικονομικό, περιφερειακό και εθνικό, και πάντως πλανητικό. Στην αντιπολίτευση κυριαρχεί η μικρόνοια.

Κυριαρχούν τα «Γαλάζια σου Γράμματα» του Νίκου Ανδρουλάκη, αντί για ρεαλιστικές προτάσεις επιβράδυνσης του πληθωρισμού και στήριξης των ελληνικών θέσεων απέναντι σε μία ευρωπαϊκή ηγεσία που κωφεύει. Πότε νομίζει ο κ. Ανδρουλάκης πως θα κέρδιζε πόντους ως αντιπολίτευση; Όταν καταφεύγει στην ειρωνεία μέσω της μουσικής ή όταν θα πάρει απόσταση από τη μικροπολιτική και θα δείξει την υπευθυνότητα της εθνικής σύμπνοιας; Όταν θα λέει τυφλά και αυτόματα «όχι» σε καθετί που λέει και κάνει η κυβέρνηση ή όταν θα πει «σωστό αυτό, ελάτε να το κάνουμε καλύτερο με αυτόν τον άλφα ή βήτα τρόπο που προτείνει το ΠΑΣΟΚ»;

Στην αντιπολίτευση κυριαρχεί η μικρόνοια.

Ο Αλέξης Τσίπρας έχει ένα κόμμα ουσιαστικά μόνο στα χαρτιά, συμπεριφέρεται αυταρχικά και ονειρεύεται την πρώτη θέση στον δεύτερο γύρο των εκλογών, μέσα από πολιτική αναταραχή, κοινωνική σύγκρουση και κομματικό δούναι και λαβείν. Το γεγονός πως η Τουρκία μπορεί να εκμεταλλευτεί την κατάσταση δεν φαίνεται να τον απασχολεί. Το πρόβλημα της έλλειψης ηγεσίας στην Ευρώπη δεν τον ενδιαφέρει. Το πώς η χώρα μας θα αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση που έρχεται δεν τον πιέζει. Οι τρομακτικές επιλογές που είναι πλέον υποχρεωμένο να κάνει το ανθρώπινο είδος δεν εμπίπτουν στην κοσμοθεωρία του.

Στην αντιπολίτευση κυριαρχεί η μικρόνοια.

Δεν θα κάνω τον κόπο να αναφερθώ ξεχωριστά στο κάθε μικρό, υπάρχον ή ιδεατό κόμμα που εμφανίζεται στην πολιτική σκηνή. Σημασία έχει πως κανένα δεν ξεφεύγει από το πλαίσιο της προσωπικής φιλοδοξίας. Κανένα δεν πιστεύει πως μπορεί να κυβερνήσει. Όλα, όμως, αναζητούν την προσωπική τους μοίρα στον ήλιο, τη φευγαλέα στιγμή της προσωπικής αναγνωρισιμότητας, της προσωπικής εκδίκησης, της προσωπικής προβολής, του προσωπικού παραγοντισμού. Ούτε η χώρα ούτε η Ευρώπη —πολύ περισσότερο ούτε η δημοκρατία ούτε τα διλήμματα της ανθρωπότητας— τα απασχολούν.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος. Ο κόσμος έχει πάψει να μας επιτρέπει την πολυτέλεια της μικρόνοιας, αλλά το ελληνικό πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να διαθέτει άπειρο χρόνο και απεριόριστα περιθώρια λάθους. Δεν διαθέτει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Όταν τα προβλήματα έχουν γίνει πλανητικά, όταν η Ευρώπη αναζητεί ακόμη τον ρόλο της και όταν η Ελλάδα βρίσκεται στην πιο ασταθή γεωπολιτικά περιοχή της ηπείρου, η μικροπολιτική δεν είναι απλώς ανεπαρκής—είναι επικίνδυνη.