Στο τέλος του βιβλίου του The General Theory of Employment, Interest and Money ο John Maynard Keynes έγραφε πως «Practical men, who believe themselves to be quite exempt from any intellectual influences, are usually the slaves of some defunct economist.” Και αμέσως μετά ακολουθεί η φράση «Madmen in authority, who hear voices in the air, are distilling their frenzy from some academic scribbler of a few years back.”
Σε ελεύθερη μετάφραση μας λέει πως «Οι πρακτικοί άνθρωποι, που πιστεύουν ότι είναι εντελώς απαλλαγμένοι από κάθε πνευματική επιρροή, είναι συνήθως δούλοι κάποιου πεθαμένου οικονομολόγου. Οι παράφρονες που βρίσκονται στην εξουσία και ακούν φωνές στον αέρα αντλούν την παραφροσύνη τους από κάποιον ακαδημαϊκό γραφιά περασμένων χρόνων.»
Είναι σίγουρο πως η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η Commission που την περιστοιχίζει δεν έχουν υπόψη τους αυτή την φράση του Keynes. Αν την γνώριζαν ίσως τουλάχιστον να είχαν συνειδητοποιήσει, έστω και τώρα, περίπου την ύστατη στιγμή, ότι η δογματική εμμονή στην άκαμπτη δημοσιονομική πειθαρχία μπορεί να αποτελεί… φόρο τιμής στους John Muth και Robert Lucas σε συνδυασμό με τον Milton Friedman – για να αναφέρω τους «πατέρες» του καπιταλισμού-καζίνο και όλων των κρίσεων που μας έχει φέρει από το 1990 και μετά – αλλά, παρεμπιπτόντως, καταστρέφει την Ευρώπη των Monnet, Schuman, Gasperi, ακόμη και των Adenauer, Spaak και De Gaul και μαζί της την δημοκρατία.
Η ιστορία θα κρίνει αυστηρά την ίδια και την ομάδα της που δεν μπόρεσαν καν να κατανοήσουν την ριζικά κρίσιμη καμπή στην οποία βρίσκεται όλη η ανθρωπότητα. Την περιέγραψε με εκπληκτική απλότητα και σαφήνεια ο Tom Friedman των New York Times σε μία ομιλία του μόλις 8 λεπτών στο Athens Democracy Forum, την Τετάρτη 30/9 και ειδικά στην Ακαδημία Αθηνών με την προεδρία του Νικηφόρου Διαμαντούρου. Ένα σημείο και μόνο αρκεί για να γίνει κατανοητό αυτό ακριβώς που η ηγεσία της Ε.Ε. αδυνατεί να συλλάβει: το ανθρώπινο είδος κατάφερε να αποδεσμεύσει την νοημοσύνη (intelligence) από την βιολογία και να δημιουργήσει ένα σύνολο όπου τα πάντα είναι πλέον αλληλοσυνδεόμενα (fused).
Το «συμβάν» με το γράμμα του Έλληνα πρωθυπουργού προς την der Leyen στις 30/9 είναι απόλυτα χαρακτηριστικό της «πνευματικής αιχμαλωσίας» της αποκαλούμενης ηγεσίας της Ε.Ε.
Με την κρίση να έχει ξεσπάσει και ορθά φοβούμενος την εξάπλωση της από τα ομόλογα σε όλους τους τομείς του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρότεινε να μπορούν, μέχρι ενός ορίου, τα προσωρινά μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων να εξαιρούνται από τον υπολογισμό των καθαρών δαπανών, και να λαμβάνονται υπόψη τα πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ που δημιουργεί η άνοδος των τιμών. Η κρίση, εξάλλου, έχει ήδη περάσει στην πραγματική οικονομία με την απώλεια της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών κι αυτήν ακριβώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει ο Πρωθυπουργός.
Την επόμενη ο Balazs Ujvari, ο αρμόδιος εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για οικονομικά/δημοσιονομικά θέματα, προφανώς διατυπώνοντας την επίσημη θέση της Επιτροπής, δήλωσε ότι έχει ήδη προταθεί ένα εργαλείο δημοσιονομικής ευελιξίας για την ενέργεια, που επιτρέπει απόκλιση από την πορεία των καθαρών δαπανών μέχρι 0,6% του ΑΕΠ συνολικά για την περίοδο 2026–2028, και ότι Ελλάδα και Ιταλία έχουν ζητήσει την ενεργοποίησή του.
Ο δογματισμός που εμποδίζει την σύλληψη της συνολικής εικόνας, ήρθε με την αμέσως επόμενη φράση του Ujvari πως «αυτή η ευελιξία δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της συνολικής δημοσιονομικής πειθαρχίας και βιωσιμότητας.
Ο πολίτης, δηλαδή, μπορεί να πεινάει και να κρυώνει στο όνομα της άκαμπτης δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Και μετά η Πρόεδρος και η Commission αναρωτιούνται για την άνοδο του λαϊκισμού, δεξιού και αριστερού, για την αρνητική στάση πολλών πολιτών απέναντι στην Ε.Ε. και την ελκυστικότητα του Κινέζικου προτύπου. Η με ιερό μένος λεκτική καταδίκη του συλλήβδην από τις ευρωπαϊκές ηγεσίες δεν απαλύνει, πολύ περισσότερο δεν λύνει, του πολίτη το υπαρξιακό πρόβλημα. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαία η διαρκής διεύρυνση του δημοκρατικού ελλείμματος στην Ευρώπη.
Έχοντας πάρει 1-2 ποσοστιαίες μονάδες στις δημοσκοπήσεις ο Νίκος Ανδρουλάκης θεωρεί πως μπορεί να χαριτολογεί με τα «Γαλάζια σου Γράμματα». Η μουσική στην θέση της ουσίας, η εντύπωση στην θέση του ρεαλισμού.
Είναι βέβαιο, όμως, πως αν ήταν αυτός που θα είχε στείλει το γράμμα, τότε δεν θα υπήρχε καν η μερική διόρθωση που επιχείρησε την επομένη η εκπρόσωπος της Επιτροπής Paula Pinho, δηλώνοντας ότι, ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σε δύο εβδομάδες, η Επιτροπή αναμένει «ιδέες και προτάσεις» από τα κράτη-μέλη και ότι η συζήτηση θα συνεχιστεί.
Ως υπουργός άμυνας της χώρας της η Ursula von der Leyen πέρασε μάλλον απαρατήρητη. Ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει μεταφέρει στον Ευρωπαϊκό χώρο της Γερμανική ιδεοληψία της ουσιαστικά απόλυτης δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Πρόκειται για την ίδια οικονομική αντίληψη που επέτρεψε στη Γερμανία, μέσα στην αρχιτεκτονική του ευρώ, να αποκτήσει μία οικονομική πρωτοκαθεδρία που δεν μπορούσε να αποκτήσει πολιτικά: με ένα κοινό νόμισμα προσαρμοσμένο στη δική της κουλτούρα σταθερότητας, μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα και την ασύμμετρη προσαρμογή που επιβλήθηκε στον ευρωπαϊκό Νότο.»
Ευτυχώς απέτυχαν.
Ούτε ο δογματισμός τους ούτε η εμμονή τους, όμως, έχουν καμφθεί, μολονότι η ενεργειακή και εξαγωγική τους πολιτική κείται σε ερείπια, η ανάπτυξη τους είναι ανύπαρκτη, η ανεργία αυξάνεται και ο πολιτικός εξτρεμισμός εξαπλώνεται.
Το αυγό του φιδιού επωάζεται.
Και η Ευρώπη με την Γερμανική ηγεσία υπερασπίζεται μέχρι θανάτου την άκαμπτη δημοσιονομική πειθαρχία.
Οι άνθρωποι, όμως, δεν είναι μηχανές. Η σημερινή Επιτροπή λειτουργεί σαν να θεωρεί πως οι οικονομικοί παράγοντες χρησιμοποιούν όλη τη διαθέσιμη πληροφόρηση, κατανοούν τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας και συνεπώς δεν κάνουν συστηματικά το ίδιο προβλέψιμο λάθος.
Η πραγματική ζωή είναι διαφορετική. Οι άνθρωποι σχηματίζουν τις προσδοκίες τους μέσα από την εμπειρία, κοιτάζοντας κυρίως το παρελθόν και διορθώνοντας σταδιακά τα λάθη τους. Δεν αντιδρούν πάντοτε «ορθολογικά», δεν διαθέτουν όλη την πληροφόρηση και, κυρίως, δεν ζουν μέσα σε οικονομικά υποδείγματα. Ζουν με τον λογαριασμό του ηλεκτρικού, το ενοίκιο, το κόστος του σουπερμάρκετ και τον φόβο για το αύριο.
Όταν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αντιμετωπίζουν αυτή την πραγματικότητα ως τεχνοκρατική μεταβλητή μπροστά στην άκαμπτη τήρηση ενός δημοσιονομικού κανόνα, δεν κάνουν απλώς οικονομικό λάθος. Κάνουν πολιτικό και δημοκρατικό λάθος.
Εκεί βρίσκεται και η προειδοποίηση του Keynes. Οι ηγεσίες που πιστεύουν ότι εφαρμόζουν απλώς «ορθολογικούς» κανόνες μπορεί τελικά να παραμένουν αιχμάλωτες θεωριών ενός άλλου κόσμου. Μόνο που σήμερα το κόστος δεν μετριέται μόνο σε ανάπτυξη, εισόδημα ή επενδύσεις. Μετριέται σε εμπιστοσύνη, κοινωνική συνοχή και δημοκρατία.
Κι όταν αυτά χαθούν, δεν επανέρχονται με μία νέα δημοσιονομική ρήτρα. Το αυγό του φιδιού επωάζεται πολύ πριν σπάσει το κέλυφος.
Διαβάστε επίσης
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
