Το αίνιγμα της εικόνας στην Άνδρο – Ποιος αντιστέκεται στην εικονοθηρία;

Ο «άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται», αναφέρει ο 73ος στίχος του Δαυίδ αλλά ποια απήχηση έχει αυτό στον σύγχρονο άνθρωπο; Διαμορφώνει εικόνες; Αναλώνει εικόνες; Αντιστέκεται άραγε στην εικονοθηρία; Οι πτυχές του θέματος είναι πολλές και η συζήτηση μεγάλη, ειδικά μάλιστα στην εποχή μας, μέσω και της εξάπλωσης των κοινωνικών δικτύων στα οποία η χρήση της εικόνας πρωτοστατεί.

Απαντήσεις εύκολες δεν υπάρχουν, όμως υπάρχει η εικαστική προσέγγιση σ΄αυτό «Το Αίνιγμα της Εικόνας», όπως είναι το θέμα της έκθεσης, που παρουσιάζεται φέτος το καλοκαίρι στην Χώρα της Άνδρου από το ΄Ιδρυμα Π. & Μ. Κυδωνιέως στο πλαίσιο του ετήσιου θεσμού «Πλόες», που φιλοξενεί από τις 25 Ιουλίου στο κτήριό του τα έργα 24 νεώτερων και συγχρόνων καλλιτεχνών.

Πρόκειται για έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, χαρακτικής, φωτογραφίας, ψηφιδωτού και εγκαταστάσεις δημιουργών, που έχουν ασχοληθεί με πτυχές αυτού του «Αινίγματος» εκφράζοντάς το ο καθένας με τον δικό του αλληλοσυμπληρωματικό τρόπο και διαμορφώνοντας έτσι, μια ενδιαφέρουσα εικαστική συμπαράθεση.

Υπεύθυνη για την οποία είναι η ιστορικός τέχνης και πολιτισμού Αθηνά Σχινά, που όπως σημειώνει «Η γλώσσα της τέχνης μέσα από την εκφραστική της επικοινωνιακή παράμετρο αρθρώνει τον εικονιστικό της λόγο – με λιγότερη ή περισσότερη παραστατικότητα, είτε αφαιρετικότητα- χρησιμοποιώντας συμβολισμούς, αλληγορίες, μεταφορές και αναγωγικότητες. Επομένως πρόκειται για μια σύνθετη και πολυεπίπεδη πραγματικότητα, όπως αυτή στην οποία ζούμε κι όπως εκείνη, αντίστοιχα, που μεταφέρουμε εντός μας».

Ο ετήσιος θεσμός

Τον 32ο χρόνο τους διανύουν φέτος οι «Πλόες» του Ιδρύματος Π. & Μ. Κυδωνιέως, που όπως επισημαίνει η πρόεδρός του κυρία Βιβή Παλαιοκρασσά, πρόκειται για ιδιαίτερα επιτυχημένο, ιδιωτικό εικαστικό θεσμό με ευρύτερη αναγνώριση. Διαφορετικό το θέμα του, που προτάσσεται κάθε χρόνο από την επιμελήτρια κυρία Σχινά στοχεύει πάντα σε ένα κοινωνικό και ιδεολογικό ζήτημα, που απασχολεί έντονα την καθημερινότητα, όπως είναι αυτό των κοινωνικών δικτύων.

Ο θεσμός «Πλόες» σ΄αυτή τη διαδρομή έχει ήδη παρουσιάσει σε μια σειρά εκθέσεων την συμβολή κι αλληλεπενέργεια συνείδησης και υποσυνειδήτου, του συλλογικού ασυνειδήτου και της επισυνείδησης, όπως αναφέρει η κυρία Σχινά. Ενώ «Έχει επισημανθεί επίσης εκφραστικά, ο ρόλος των συσχετισμών και των συνειρμών στις πάντοτε ρευστές, παρεμβατικές και μεταμορφωτικές καταστάσεις που ζούμε και μάλιστα έχουμε παρουσιάσει, πώς αυτές εξωτερικεύονται.

Πώς ιχνηλατούμε αυτούς τους δρόμους, πώς τους αντιλαμβανόμαστε και τους διαισθανόμαστε, μέσα από διαλεκτικά σχήματα τα οποία αποκαλύπτει, -ανάλογα με τις «αναγνώσεις» που επιχειρούμε- το έργο της τέχνης, με στόχο πάντα την διεύρυνση των οριζόντων της αυτοσυνειδησίας μας».

Τα έργα τέχνης βέβαια, δεν λύνουν αινίγματα, παραδέχεται η ίδια. Για να σημειώσει όμως, ότι «Ο ανθρώπινος στοχασμός μέσω των αισθήσεων, της φαντασίας και της εκφραστικής επινοητικότητας προσπαθεί να τα λύσει θέτοντας τουλάχιστον ερωτήματα στη θέση των λύσεων. Με άλλα λόγια, το κάθε εικονιστικό αίνιγμα αίρει κάθε βεβαιότητα. Ανοίγει δρόμους για απορίες, με τους τρόπους που διαμορφώνεται κι εξελίσσεται -ανά εποχές και εικαστικά ιδιώματα- η ίδια η καλλιτεχνική δημιουργία, ως υπαρξιακή ανάγκη».

Οι παράμετροι της εικόνας

Εκτός όλων αυτών, στην φετινή έκθεση «Το Αίνιγμα της Εικόνας / Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται» θα επισημανθούν, θα «φωτιστούν» και θα τονιστούν κι άλλες παράμετροι της εικόνας, όπως είναι το εφήμερο στοιχείο της, οι εναλλακτικότητες μέσω των οποίων παρουσιάζεται η παρομοίωση αλλά και η «διάκριση» της εικόνας, τα παλίμψηστα επίπεδά της, η αντανακλαστικότητα και αναγωγιμότητά της, οι μεταλλαγές και οι μεταβάσεις της, η ανθεκτικότητά της και οι επαναφορές της μέσω της μνήμης, οι γόνιμές της αλλοιώσεις και οι μεταμορφώσεις της, οι ψευδαισθητικές λειτουργίες της και οι επαναπροσδιορισμοί της παρουσίας της μέσω των τελετουργικών μηχανισμών της κατασκευαστικής χειροπραξίας (που την αποτυπώνουν στην μορφοδομή της εικόνας), οι δημιουργοί της.

«Μια εικόνα», όπως σημειώνει η επιμελήτρια «δεν εκφράζει μόνον τις δονήσεις που προκαλούν οι εντάσεις και οι υφέσεις της, οι πυκνώσεις και οι αραιώσεις των σχηματισμών της, αλλά και των μεταισθήσεων που προκαλούν οι τονικότητες των χρωμάτων της. Εκφράζει επίσης τον βουβό πόνο και την περιγελαστικότητα της ζωής, τα αποσιωπητικά και τα θαυμαστικά της, τις συναιρέσεις και τις κρυφές οδύνες της, τις ακυρώσεις των χειρονομιών που αφανίζει ο χρόνος και τα χαμένα της αλλοτινά φωνήεντα, τις μάταιες ακόμη επικλήσεις της κάθε φόρμας της, μέσα από τα λησμονημένα της νοήματα».

Η αναγωγή στην αρχαιότητα

Στην εισαγωγή του κειμένου εξάλλου, που αφορά τον συνοδευτικό Κατάλογο της έκθεσης υπάρχει μια αναδρομή στην αρχαιότητα, μέσα από τις ομοιότητες και τις διαφορές του βλέμματος του Νάρκισσου, σχετικά με το βλέμμα της Μέδουσας. Ενώ στη συνέχεια γίνεται αναφορά στο εφήμερο της εικόνας και στον «γνόφο», δηλαδή στη συνύπαρξη της «αντιθετικότητας» μέσα από το φωταυγές της σκοτάδι, όπου εκεί άλλωστε έγκειται και η αινιγματική της παραδοξότητα.

Εφ΄όσον μάλιστα δεν υπάρχει παρθενογένεση και υπάρχει αλληλοδιαδοχή, για την ανάδειξη και τον διαχρονικό εμπλουτισμό των βασικών αυτών εννοιών, κρίθηκε σκόπιμο να γίνει μια σύντομη αναδρομή: Η αρχή γίνεται με τον Σιμωνίδη τον Κείο και μέσω της τραγωδίας «Χοηφόροι» του Αισχύλου παρακολουθεί κανείς τις συγκεκριμένες έννοιες, όπως στη συνέχεια τροποποιήθηκαν και διαμορφώθηκαν από ορισμένους συγγραφείς του Βυζαντίου αλλά και από τους σημαντικότερους ευρωπαίους φιλοσόφους του 20ου αιώνα, οι περισσότεροι από τους οποίους ανάγονται φυσικά, στους Προσωκρατικούς.

Η έκθεση επενδύεται με μουσική υπόκρουση, προκειμένου ο θεατής να ζήσει την ατμόσφαιρα των έργων, για να μπορέσει να «διαβάσει» τις ιδιαιτερότητες και τα παραλειπόμενά τους. Άλλωστε, ως προς την βαθύτερη «ανάγνωση» και ενατένιση των παρουσιαζόμενων έργων, υποβοηθητικά είναι και τα επιτοίχια σύντομα κείμενα της επιμελήτριας.

Δεν πρόκειται όμως για απλώς «επεξηγηματικά» κείμενα αλλά αποσκοπούν στο να προσδώσουν στα εκτιθέμενα έργα, εκτός από την αναγνώριση της αισθητικής τους αξίας και ένα περισσότερο πνευματικό περιεχόμενο. Καθώς, με βάση το εκάστοτε πνευματικό περιεχόμενο, όπως είναι ευρύτερα γνωστή αυτή η διαπίστωση, τα έργα της τέχνης αποκτούν την «οργανική» βιωσιμότητά τους στον χρόνο.

Στην έκθεση συμμετέχουν οι καλλιτέχνες : Αχιλλέας Αϊβάζογλου, Απόστολος Βέττας, Μίλτος Γκολέμας, Βασίλης Γκούμας, Τζουλιάνο Καγκλής, Νίκος Κανόγλου, Νικόλας Κληρονόμος, Κατερίνα Κοντογιώργη, Μαρία Κτιστοπούλου, Σταυρούλα Μητσάκου, Κλειώ Παπαϊωάννου, Αιμιλία Παπαφιλίππου, Λίλα Παπούλα, Αργύρης Ραλλιάς, Κωνσταντίνος Ράμμος, Αλίκη Ρήγου, Νίκος Σαμαράς, Δήμητρα Σιατερλή, Γιώργος Σταματάκης, Μαρία Σχινά, Μάριος Φούρναρης, Νάσος Χαλκίδης, Γιώργος Χαρβαλιάς, Γιάννης Χρηστάκος.

Πληροφορίες

΄Ιδρυμα Π. & Μ. Κυδωνιέως: Χώρα της Άνδρου

Έκθεση: «Το Αίνιγμα της Εικόνας / Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται»

Διάρκεια έκθεσης : 25 Ιουλίου – 4 Οκτωβρίου

Διαβάστε επίσης:

Η Βασιλίσσης Όλγας, το Ζάππειο και τα μυστικά τους – Σπουδαία ευρήματα και αποκατάσταση

Stamna: Σίφνος και Τήνος σε γαστρονομική σύμπραξη με την υπογραφή του Γκίκα Ξενάκη

Ο άνθρωπος και τα ζώα – Μια πανάρχαια σχέση σε έκθεση