Η δεκαετία του 2020 αποτελεί σημείο καμπής για τη μόδα. Σε ελάχιστα χρόνια, η τεχνητή νοημοσύνη πέρασε από την περιέργεια των γιγάντων της τεχνολογίας στον πυρήνα της δημιουργικότητας. Οι σχεδιαστές, οι εταιρείες και οι καταναλωτές βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με ένα θεμελιώδες ερώτημα: τι σημαίνει δημιουργικότητα σε έναν κόσμο όπου ο αλγόριθμος μπορεί να σχεδιάζει, να προβλέπει τάσεις και να παράγει εικόνες;

Το ζήτημα αυτό δεν είναι μόνο τεχνολογικό· είναι βαθιά πολιτισμικό. Η μόδα της δεκαετίας διαμορφώνεται ταυτόχρονα από την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, την πανδημία, την κλιματική κρίση και την έκρηξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

1

Από τα ψηφιακά ατελιέ και τα εικονικά μοντέλα μέχρι την άνοδο της μεταχειρισμένης μόδας και την επιστροφή της χειροτεχνίας, η βιομηχανία βιώνει μια έντονη αντίφαση: όσο περισσότερο εξελίσσονται οι αλγόριθμοι, τόσο πιο έντονη γίνεται η επιθυμία για το ανθρώπινο.

Όταν ο αλγόριθμος σχεδιάζει: Μια νέα δημιουργική πραγματικότητα

Η επίδειξη μόδας του Alexander McQueen Άνοιξη/Καλοκαίρι 1999, με τίτλο «No. 13», έμεινε στην ιστορία για το δραματικό της φινάλε, κατά το οποίο, το μοντέλο Shalom Harlow φορούσε ένα λευκό στράπλες φόρεμα που έβαψαν με σπρέι δύο βιομηχανικά ρομπότ.

Η επίδειξη, που πραγματοποιήθηκε σε αποθήκη του Λονδίνου, συνδύασε τη μόδα με την τέχνη, αναδεικνύοντας τη συνάντηση της ανθρώπινης δημιουργικότητας με τη βιομηχανική τεχνολογία. Ο McQueen όμως τότε, δεν ζήτησε από το ρομπότ να δημιουργήσει για αυτόν. Έκανε το ρομπότ σύμμαχο στη διαδικασία της δημιουργίας.

Χρόνια μετά, το 2022 αποτέλεσε ένα καθοριστικό σημείο. Με την εμφάνιση εργαλείων γενετικής τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT και τις πρώτες εκδόσεις πλατφορμών δημιουργίας εικόνας, όπως το Midjourney, η δημιουργική κοινότητα βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπη με μια τεχνολογία που μπορούσε να παράγει ιδέες, εικόνες και ολόκληρα οπτικά σύμπαντα μέσα σε δευτερόλεπτα. Στη μόδα, αυτό μεταφράστηκε σε μια νέα διαδικασία σχεδιασμού.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Junya Watanabe (@junyawatanabe)

Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να δημιουργούν χιλιάδες παραλλαγές ενός ρούχου σε ελάχιστο χρόνο, να αναλύουν ιστορικά δεδομένα τάσεων και να προβλέπουν τι θα φορέσουν οι καταναλωτές την επόμενη σεζόν. Για πολλές εταιρείες, τα εργαλεία αυτά έγιναν ένα νέο είδος δημιουργικού συνεργάτη με τα δεδομένα να έχουν γίνει το νέο νόμισμα.

Ωστόσο, η τεχνολογία αυτή δημιουργεί και μια βαθιά ανησυχία: τι συμβαίνει όταν οι αλγόριθμοι αρχίσουν να παράγουν αυτόνομα αισθητική;

Η σχεδιάστρια Mary Katrantzou απάντησε στο ερώτημα με χαρακτηριστική σαφήνεια στο συνέδριο του Vogue στην Αθήνα: «αν όλοι ζητούσαν από την τεχνητή νοημοσύνη να σχεδιάσει, τότε όλα τα ρούχα θα ήταν τα ίδια».

Η παρατήρηση αυτή αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος. Οι περισσότερες μηχανές μαθαίνουν από υπάρχοντα δεδομένα. Δημιουργούν συνδυάζοντας όσα ήδη υπάρχουν, όχι ανακαλύπτοντας κάτι πραγματικά καινοτόμο.

Η μόδα, όμως, ιστορικά βασίζεται στην απόκλιση, στην προσωπική ματιά και στην πολιτισμική σύγκρουση. Όταν η δημιουργία γίνεται προϊόν στατιστικής βελτιστοποίησης, η πρωτοτυπία κινδυνεύει να μετατραπεί σε παραλλαγή.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Luxurious (@luxuriousbymm)

Η ΤΝ ως στυλίστας: Η τεχνολογία αποφασίζει τι θα φορέσουμε

«Hey Siri! Τι να φορέσω σήμερα;»

Πέρα από τον σχεδιασμό, η τεχνητή νοημοσύνη εισβάλλει και στον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε τη μόδα. Σήμερα, οι αλγόριθμοι λειτουργούν ήδη ως προσωπικοί στυλίστες.

Πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου αναλύουν τα δεδομένα αγορών και τις προτιμήσεις των χρηστών για να προτείνουν συνδυασμούς ρούχων ή ολόκληρες εμφανίσεις. Ορισμένες μάρκες, όπως η Ralph Lauren, έχουν ήδη ενσωματώσει εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης (Ask Ralph), με την υποστήριξη του Microsoft Azure, που λειτουργούν ως ψηφιακοί στυλίστες, προτείνοντας outfits και αγορές με βάση το σώμα, το προσωπικό στυλ και την περίσταση.

Αυτό το νέο σύστημα προτάσεων δημιουργεί μια μορφή υπερ-εξατομίκευσης, όπου κάθε χρήστης βλέπει μια διαφορετική εκδοχή της μόδας. Ταυτόχρονα, όμως, ενισχύει το φαινόμενο της «φούσκας φίλτρου», μια έννοια που εισήγαγε ο κοινωνιολόγος Eli Pariser ήδη από τη δεκαετία του 2010.

Οι αλγόριθμοι μάς δείχνουν μόνο ό,τι ταιριάζει στα προηγούμενα ενδιαφέροντά μας και αυτό συνεχίζει να εμβαθύνει τα κοινωνικά χάσματα με τους ανθρώπους να ζουν απομονωμένα στην πραγματικότητα του αλγόριθμού τους.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι παγκόσμιες τάσεις διαλύονται σε μικρο-τάσεις. Οι καταναλωτές μετακινούνται γρήγορα από τη μία αισθητική στην άλλη: cottagecore, Barbiecore, coastalcore, tenniscore. Κάθε τάση γεννιέται, κορυφώνεται και εξαφανίζεται μέσα σε εβδομάδες, συχνά τροφοδοτούμενη από τον αλγόριθμο του TikTok και όλα αναλώνονται ραγδαία, — όπως, συχνά, και οι ανθρώπινες σχέσεις.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Valentino (@maisonvalentino)

Η εικονική ομορφιά: Η επιθυμία να αποκτήσουμε αυτό που δεν υπάρχει

Η πιο ορατή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη μόδα είναι ίσως η παραγωγή εικόνων. Σήμερα, πολλές εκστρατείες μάρκετινγκ δημιουργούνται εν μέρει ή εξ ολοκλήρου με γενετική τεχνητή νοημοσύνη. Εικονικά μοντέλα μπορούν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σκηνικό, με οποιοδήποτε σώμα ή εθνικότητα, χωρίς φωτογράφους, στούντιο ή ταξίδια.

Πρόσφατα παραδείγματα αποτελούν η εκστρατεία της Gucci για την επίδειξη Primavera και οι αναρτήσεις του Valentino στο Instagram για την προώθηση της τσάντας Valentino Garavani DeVain. Και οι δύο δίχασαν το διαδίκτυο, προκαλώντας σχόλια για το ανθρώπινο, δημιουργικό ταλέντο που μένει ανεκμετάλλευτο.

Παρομοίως, η εταιρεία Lalaland ανέπτυξε ψηφιακά μοντέλα που μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικούς σωματότυπους και χαρακτηριστικά. Ο ιδρυτής της εταιρείας, Michael Musandu, υποστήριξε ότι στόχος είναι να αντικατοπτρίζεται καλύτερα η κοινωνική ποικιλομορφία.

Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη. Όταν η Levi’s συνεργάστηκε με τη Lalaland για να χρησιμοποιήσει ψηφιακά μοντέλα, πολλοί επαγγελματίες του χώρου εξέφρασαν φόβους ότι οι πραγματικοί άνθρωποι θα χάσουν τη δουλειά τους.

Το πιο βαθύ ψυχολογικό και κοινωνικό ζήτημα έγκειται στην προσωπική ταύτιση του καταναλωτή με κάτι που στην ουσία δεν υπάρχει. Το κυνήγι της άπιαστης τελειότητας, ειδικά από ευάλωτους καταναλωτές περιεχομένου, όπως οι έφηβοι και οι νέες γυναίκες, μπορεί να γίνει επικίνδυνο.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by GUCCI (@gucci)

Η Guess έγινε πρωτοσέλιδο όταν παρουσίασε διαφήμιση στο American Vogue με μοντέλο που δημιουργήθηκε από αλγόριθμο. Η εικόνα —μια ξανθιά, ψηλή, εικοσάχρονη γυναίκα που έμοιαζε με μείγμα της Miranda Kerr, της Rosie Huntington-Whiteley και της Bar Refaeli— έδειξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη συχνά αναπαράγει τα πιο συμβατικά πρότυπα ομορφιάς αντί να τα αμφισβητεί, έχοντας το αντίθετο αποτέλεσμα από τον στόχο του Musandu.

Το πρόβλημα είναι βαθύτερο από την τεχνολογία και την ποικιλομορφία. Όταν οι εικόνες μπορούν να δημιουργηθούν τόσο εύκολα, απεικονίζοντας στην ουσία ένα παράλληλο σύμπαν, η γραμμή ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό γίνεται όλο και πιο θολή. Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, συχνά καταλήγουμε να επιθυμούμε κάτι που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καν.

Από μηχανής μόδα: Και οι άνθρωποι γίνονται ρομπότ

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν επηρεάζει μόνο τις εικόνες αλλά και την αισθητική της πασαρέλας. Καθώς οι μηχανές γίνονται πιο παρούσες στη δημιουργική διαδικασία, ορισμένοι σχεδιαστές αντιδρούν ενσωματώνοντας την ίδια την ιδέα της μηχανής στα ρούχα. Η φορέσιμη ρομποτική —η ένωση τεχνολογίας και ενδύματος— αρχίζει να εμφανίζεται ως αισθητική τάση.

Σε ορισμένες συλλογές, τα ρούχα μοιάζουν να ντύνουν τον άνθρωπο σαν να ήταν μηχανή. Σε άλλες, μοιάζει σαν να ντύνουμε το ίδιο το ρομπότ. Η σχέση ανάμεσα στο σώμα και την τεχνολογία γίνεται όλο και πιο αμφίσημη.

Ορισμένοι σχεδιαστές σχεδιάζουν για τα ρομπότ και τα ρομπότ σχεδιάζουν για τους σχεδιαστές. Η σχέση μόδας-τεχνολογίας γίνεται έτσι αμφίδρομη. Η τεχνολογία εμπνέει το σχέδιο, και αυτή με τη σειρά της, σε μερικές περιπτώσεις, το δημιουργεί.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Junya Watanabe (@junyawatanabe)

Στις πρόσφατες επιδείξεις του μήνα μόδας που μόλις ολοκληρώθηκε, σχεδιαστές, όπως ο Junya Watanabe, παρουσίασαν δημιουργίες που θυμίζουν τεχνολογική πανοπλία: φορέματα κατασκευασμένα από αντικείμενα όπως προστατευτικό εξοπλισμό μοτοσικλέτας, κουβέρτες έκτακτης ανάγκης ή μεταλλικές δομές.

Η συλλογή του με τίτλο The Art of Assemblage Couture έμοιαζε με μια φουτουριστική εκδοχή υψηλής ραπτικής, όπου το σώμα γίνεται μέρος μιας μηχανικής κατασκευής. Φαίνεται ότι το δυστοπικό μέλλον της ταινίας Dune δεν εκτυλίσσεται σε διαγαλαξιακό πλανήτη, αλλά στην πασαρέλα του σήμερα της Γης.

Παράλληλα, ο οίκος Jean Paul Gaultier —υπό τη δημιουργική καθοδήγηση του Duran Lantink— επανεξέτασε την έννοια του σώματος και της ταυτότητας μέσα από πειραματικές σιλουέτες και ανασύνθεση ιστορικών κομματιών με κάποια look να θυμίζουν ξεκάθαρα με ρομπότ.

Η αισθητική αυτή μοιάζει να θέτει ένα συμβολικό ερώτημα: καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, ντύνουμε τα ρομπότ ή γινόμαστε εμείς οι ίδιοι μηχανικοί;

 

View this post on Instagram

 

A post shared by McQueen (@alexandermcqueen)

Φόβοι και αντιδράσεις: Η δημιουργική κοινότητα σε αβεβαιότητα

Η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο της μόδας έχει δημιουργήσει έντονες ανησυχίες. Μοντέλα φοβούνται ότι τα ψηφιακά τους αντίγραφα θα χρησιμοποιηθούν χωρίς συγκατάθεση. Επαγγελματίες του δημιουργικού κλάδου αναρωτιούνται αν η εργασία τους θα αντικατασταθεί από αλγοριθμικά εργαλεία.

Παρόμοιες εντάσεις έχουν εμφανιστεί και σε άλλους δημιουργικούς κλάδους, όπως στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, όπου σεναριογράφοι και ηθοποιοί έχουν διαμαρτυρηθεί για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, ειδικά χωρίς σήμανση.

Ωστόσο, πολλές μελέτες δείχνουν ότι η τεχνολογία αυτή δεν αντικαθιστά απαραίτητα τους ανθρώπους αλλά μετασχηματίζει τους ρόλους τους. Η έρευνα του MIT Sloan και της McKinsey υποδεικνύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη συχνά αυτοματοποιεί συγκεκριμένες εργασίες και διαδικασίες, όχι ολόκληρα επαγγέλματα.

Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν οι δημιουργοί θα εξαφανιστούν, αλλά πώς θα συνεργαστούν με τις μηχανές.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Junya Watanabe (@junyawatanabe)

Το αντίθετο ρεύμα: Η «Αναγέννηση του Πραγματικού»

Παράλληλα με την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης, οι πασαρέλες των τελευταίων σεζόν δείχνουν και μια αντίθετη τάση.

Η εταιρεία προβλέψεων και αναλύσεων, WGSN, περιγράφει αυτή την αλλαγή ως «αναγέννηση του πραγματικού». Σε έναν κόσμο γεμάτο ψηφιακή τελειότητα, οι σχεδιαστές αρχίζουν να τονίζουν την ατέλεια. Τα ρούχα εμφανίζουν σκόπιμα ακατέργαστες ραφές, φθαρμένα φινιρίσματα, ορατά σημάδια κατασκευής, μέχρι και λεκέδες.

Η τάση #WorkInProgress, που εμφανίστηκε στις επιδείξεις Φθινόπωρο/Χειμώνας 2026-27, δείχνει τη διαδικασία αντί να την κρύβει. Prints που μοιάζουν με σκίτσα μολυβιού, ζωγραφικά λουλούδια και ακανόνιστα μοτίβα δημιουργούν την αίσθηση ότι το ρούχο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, όπως και ο άνθρωπος που το φοράει.

Η Miu Miu, υπό την καθοδήγηση της Miuccia Prada, προώθησε την ιδέα του «μη τέλειου». Η φιλοσοφία «enough as we are» υποστηρίζει ότι η αυθεντικότητα και η ατομικότητα έχουν μεγαλύτερη αξία από την ψηφιακή τελειότητα.

Σε έναν κόσμο όπου οι εικόνες που δημιουργούνται από αλγορίθμους πλημμυρίζουν τα κοινωνικά δίκτυα, η χειροτεχνία γίνεται ξανά σύμβολο πολυτέλειας, παράγοντας διαφοροποίησης αλλά και δήλωσης αξίας.

Νέοι, συνειδητοποιημένοι καταναλωτές: Βιωσιμότητα και μεταχειρισμένη μόδα

Η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει επίσης την παραγωγή και τη βιωσιμότητα. Μέσω της πρόβλεψης ζήτησης και της βελτιστοποίησης της εφοδιαστικής αλυσίδας, μπορεί να μειώσει τα απόβλητα υφασμάτων και τα αδιάθετα προϊόντα.

Την ίδια στιγμή, οι καταναλωτές γίνονται όλο και πιο συνειδητοποιημένοι. Η οικονομική αβεβαιότητα και η κλιματική κρίση έχουν οδηγήσει στην άνοδο της μεταχειρισμένης μόδας. Πλατφόρμες όπως το Depop και το Vinted έχουν κάνει την αγορά μεταχειρισμένων ρούχων μέρος της καθημερινότητας.

Η μόδα της δεκαετίας του 2020 δεν αφορά πλέον μόνο την καινοτομία. Αφορά και την ευθύνη. Και στον τομέα της βιωσιμότητας η ΤΝ μπορεί να γίνει σύμμαχος.

Το μεγάλο παράδοξο

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δύναμη να επιταχύνει τη δημιουργία, να βελτιώσει τη βιωσιμότητα και να μεταμορφώσει την εμπειρία του καταναλωτή. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί έναν κόσμο εικόνων που συχνά μοιάζουν υπερβολικά τέλειες για να είναι αληθινές.

Σε αυτή την εποχή των αλγορίθμων, οι καταναλωτές φαίνεται να αναζητούν κάτι διαφορετικό: την ανθρώπινη πινελιά. Ρούχα που δείχνουν τη διαδικασία, αντικείμενα με ιστορία, δημιουργίες που φέρουν τα ίχνη του ανθρώπινου χεριού.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στη μόδα να μην είναι η αντικατάσταση της δημιουργικότητας, αλλά η υπενθύμιση του πόσο πολύτιμη είναι.

Διαβάστε επίσης: 

YSL: 60 χρόνια Le Smoking κι ο σεξισμός είναι βαθιά κεντημένος στο ύφασμα που τυλίγει το σώμα μας

Burberry: Aγκαλιάζει το σκοτάδι και ο Daniel Lee γίνεται ο νέος ιππότης της ασφάλτου 

Ο έκπτωτος πρίγκιπας, ο βασιλιάς θεατής και τα μοντέλα-βάζα: Η εβδομάδα μόδας του Λονδίνου δεν απογοήτευσε