Το πνεύμα της Σοφίας Ζαχαράκη το καταλαβαίνουμε. Δεν μπορεί να μένει ατιμώρητος ο φοιτητής που χτίζει με τούβλα και τσιμέντο τις πόρτες ώστε να μην μπαίνουν οι καθηγητές στα γραφεία τους. Δεν μπορεί να αποθηκεύει πυρομαχικά, να καταστρέφει εξοπλισμό, να παρεμποδίζει τις εξετάσεις. Έχουμε γίνει μάρτυρες απίστευτων καταστάσεων τις τελευταίες δεκαετίες.

Το ξεκαθάρισμα της υπουργού Παιδείας παίρνει σβάρνα και τους λεγόμενους «αιώνιους φοιτητές». Ο όρος παραπέμπει συνειρμικά σε τεμπελχανά σαραντάρη, με αρχή φαλάκρας και αλογοουρά, μαύρο μακό Demolition Hammer και στριφτό τσιγάρο. Ο όρος παραπέμπει άδικα σε άτομο που συλλαμβάνεται ως ταραξίας κάθε φορά που καίγονται τα πανεπιστήμια. Δεν είναι όμως έτσι οι 250.000 φοιτητές που καθυστερούν στην απόκτηση πτυχίου.

Κάποιοι εργάζονται για να καλύψουν βασικά έξοδα ή να στηρίξουν την οικογένειά τους. Η καθυστέρηση δεν είναι δείγμα αμέλειας αλλά αποτέλεσμα της προσπάθειας επιβίωσης. Άλλοι αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, ψυχικής ή σωματικής, αναλαμβάνουν τη φροντίδα συγγενών ή αποκτούν παιδί. Χρειάζονται ίσως μια δεκαετία ή παραπάνω για να σταθούν στα πόδια τους και να βρουν τον χρόνο για διάβασμα. Η καθολική απειλή διαγραφής αγνοεί αυτές τις πραγματικές συνθήκες ζωής και ενισχύει τις κοινωνικές ανισότητες.

Από διοικητική σκοπιά, το μέτρο των διαγραφών δεν έχει λογική βάση. Οι ανενεργοί φοιτητές δεν επιβαρύνουν οικονομικά τα πανεπιστήμια, αφού δεν παρακολουθούν μαθήματα ούτε χρησιμοποιούν υποδομές. Η διαδικασία των διαγραφών, αντίθετα, απαιτεί ελέγχους και οδηγεί σε ενστάσεις και νομικές διεκδικήσεις που σπαταλούν πολύτιμο διοικητικό χρόνο χωρίς ουσιαστικό όφελος. Επιπλέον, η απειλή της διαγραφής δημιουργεί κλίμα ανασφάλειας και απογοήτευσης, πλήττοντας τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στο πανεπιστήμιο και τον φοιτητή του, μια σχέση που θα έπρεπε να στηρίζεται στην ενθάρρυνση και όχι στον φόβο.

Το πανεπιστήμιο δεν είναι εργοστάσιο παραγωγής πτυχίων αλλά θεσμός γνώσης και πολιτισμού. Η διαγραφή φοιτητών λοιπόν μετατρέπει ένα δημόσιο αγαθό σε προνόμιο, υπονομεύοντας την ιδέα ότι η μόρφωση αποτελεί δικαίωμα όλων ανεξαιρέτως των πολιτών. Σε μια χώρα όπου η πολιτεία δεν παρέχει επαρκή στήριξη στους νέους, η επιβολή χρονικών ορίων στις σπουδές ισοδυναμεί με τιμωρία. Και το συμβολικό μήνυμα που εκπέμπεται είναι εξίσου προβληματικό, ότι ο φοιτητής που καθυστερεί είναι βάρος και όχι μέλος μιας κοινότητας που οφείλει να τον στηρίζει.

Αντί για διαγραφές, τα πανεπιστήμια και η Σοφία Ζαχαράκη θα μπορούσαν να προτείνουν τρόπους επανένταξης αυτών των φοιτητών. Προγράμματα μερικής φοίτησης, συμβουλευτική υποστήριξη, ευέλικτες εξετάσεις ή ειδικά σεμινάρια για όσους επιστρέφουν ύστερα από χρόνια θα έδιναν νόημα στον ρόλο του πανεπιστημίου ως θεσμού κοινωνικής ένταξης και δια βίου μάθησης. Τα κίνητρα και η ενθάρρυνση είναι πάντοτε πιο αποτελεσματικά από τις ποινές. Άλλωστε το δικαίωμα στη γνώση δεν έχει ημερομηνία λήξης.