Το Ηρώδειο από την αρχή: Οι επεμβάσεις που θα το επαναφέρουν στην αυθεντική του μορφή αρχίζουν

«Το εσωτερικό του Ηρωδείου διέθετε ασύλληπτο πλούτο. Τα έδρανα -συμπαγή μαρμάρινα-, η ορχήστρα, στρωμένη με λευκές και μαύρες πλάκες μαρμάρου και οι τοίχοι με τις πολύχρωμες ορθομαρμαρώσεις αποτελούσαν ένα σύνολο απερίγραπτης ομορφιάς. Η  σκηνή διέθετε την τυπική για ένα ρωμαϊκό θέατρο πρόσοψη. Μικρές συνθέσεις πάνω στο αρχιτεκτονικό θέμα του δίστυλου ναΐσκου, αποτελούμενες από κορινθιακούς κίονες, παραστάδες και θριγκούς, ανεδείκνυαν αγάλματα στημένα σε κόγχες, όλα από πολυτελή μάρμαρα. Εξαιρετικά μωσαϊκά σε γεωμετρικά και φυτικά σχέδια κάλυπταν τα δάπεδα των κλειστών χώρων. Ακόμη και η αρχικά αφανής τοιχοποιία ήταν ιδιαίτερα επιμελημένη, καθώς ήταν δομημένη με πώρινους ορθογώνιους λαξευμένους λίθους με ενδιάμεση πλήρωση από χυτό λιθόδεμα, που, σε ορισμένα σημεία, φτάνει το πάχος των 2,70 μέτρων».

Αυτά γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Μανόλης Κορρές, εξέχων μελετητής του Ωδείου Ηρώδου του Αττικού,  ο οποίος χάρις στην εμπεριστατωμένη έρευνά του έχει αποδείξει επίσης, την ύπαρξης ξύλινης στέγης, ένα θαύμα της αρχιτεκτονικής  στο περικαλλές θέατρο της αρχαίας Αθήνας. Αλλά και όλες οι αρχαίες μαρτυρίες  μιλούν για ένα πραγματικό αριστούργημα όσον αφορά στην αρχιτεκτονική του, την κατασκευή και την κόσμησή του με τα χρωματιστά μάρμαρα, τα μωσαϊκά, τους κίονες και τα αγάλματα από τα οποία ελάχιστα πραγματικά έχουν διασωθεί.  Λεηλασίες, πυρκαγιά, καταστροφές και εγκατάλειψη το παρέδωσαν στον 19ο αιώνα, και μετά την απελευθέρωση, σε μορφή ερειπίου.

Μνημείο και όχι «σκηνικό»

Σήμερα εβδομήντα περίπου χρόνια μετά την έναρξη των εργασιών αναστήλωσης στο θέατρο, επιτρέποντας σιγά σιγά την καθολική χρήση του –έως και κατάχρηση μπορεί να υποστηριχθεί από τους αυστηρότερους- νέες επεμβάσεις  είναι πλέον  επιβεβλημένες, προκειμένου να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά οι φθορές που έχουν προκληθεί στο μεταξύ αλλά και να αποκατασταθούν παλαιότερες αστοχίες ή παραλείψεις και ασφαλώς να ενισχυθεί δομικά η ευστάθεια του. Ενώ παράλληλα,  ο στόχος πλέον είναι, να καταστεί το μνημείο πλήρως ευανάγνωστο αρχιτεκτονικά για το κοινό αλλά και επισκέψιμο, πέραν των εκδηλώσεων, χωρίς να αντιμετωπίζεται  ως «σκηνικό», όπως συμβαίνει συχνά. Γεγονός είναι άλλωστε, ότι η υπερβολική χρήση του, αυξανόμενη διαρκώς κατά την τελευταία εικοσαετία τουλάχιστον,  έχει οδηγήσει σε μία υποβάθμιση της εικόνας και της σημασίας του, έτσι είναι μονόδρομος η αντικατάσταση- βελτίωση των εγκαταστάσεων που προκαλούν οχλήσεις, οπτικές και ακουστικές.

Επεμβάσεις στον προαύλιο χώρο του εξάλλου, αποσκοπούν στην καλύτερη διευθέτηση και την επέκτασή του ενώ για πρώτη φορά επιχειρείται και η αποκατάσταση του Περιπάτου, της αρχαίας κυκλοφοριακής σύνδεσης του Ηρωδείου με τα γύρω μέρη της Ακρόπολης αλλά και της Στοάς του Ευμένους.

Από τον προσεχή Ιούλιο έτσι, που το Ηρώδειο θα μείνει κλειστό  –κάποιες εκδηλώσεις πάντως θα γίνουν ως τότε- και για τρία χρόνια μάλιστα, οι εργασίες που εγκρίθηκαν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο θεωρείται ότι θα αποκαταστήσουν όλα τα ανωτέρω.

Η παθολογία                            

Μια σειρά από μελέτες – Αρχιτεκτονική, Στατικής επάρκειας,  Δομοστατικός σχεδιασμός,  Μηχανολογική, Ακουστική- αντιμετωπίζουν τα επιμέρους ζητήματα του μνημείου, παρ΄ότι η σημερινή κατάσταση διατήρησής του κρίνεται  «εκ πρώτης όψεως ικανοποιητική, χωρίς μείζονα δομικά προβλήματα αστάθειας, ετοιμορροπίας ή παραμόρφωσης», όπως αναφέρεται σχετικά από τους μελετητές που ανέλαβαν το έργο. Τότε όμως, γιατί απαιτούνται  τόσες δραστικές επεμβάσεις; Οι λεπτομέρειες  δίνουν την απάντηση, καθώς μέσα από αυτές γίνεται σαφές, ότι ο μνημείο πάσχει σε πολλά σημεία του.

Κατ΄αρχάς οι τοίχοι του, παρ΄ότι έχουν στερεωθεί, συντηρηθεί και αποκατασταθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος τους αντιμετωπίζουν δομοστατικά προβλήματα, τα οποία επιβάλλεται να επιλυθούν οριστικά. Επίσης απώλεια τόξων παρατηρείται  στην άνω τοξοστοιχία της πρόσοψης, γεγονός που την καθιστά τρωτή. Η απώλεια μάζας είναι εκτενής, δεδομένου ότι το κτίσμα  έχει χάσει τον αρχικό του όγκο αλλά και την στέγη του. Ετοιμορροπίες εμφανίζονται στο πρόσωπο όλων των λίθων σε όλες τις όψεις του μνημείου. Ρωγμές επίσης, καταγράφονται στους λίθους ενώ συχνές είναι οι περιπτώσεις διαμπερών ρηγμάτων. Παραμορφώσεις  εντοπίζονται σε ορισμένα μέλη της άνω τοξοστοιχίας της πρόσοψης, αποσάθρωση του κονιάματος  παρατηρείται σε πολλές περιπτώσεις, όπως φυσικά και ανεπιθύμητη βλάστηση, ιδίως στις ρωγμές και στους ανοιχτούς αρμούς.

Ακόμη όμως, καταγράφονται: Προβλήματα στο οπλισμένο σκυρόδεμα του ανατολικού και του δυτικού κλιμακοστασίου όπου τα οξειδωμένα σίδερα είναι πλέον εμφανή ενώ γενικότερα τα σιδηρά στοιχεία των παλαιότερων επεμβάσεων, καθώς έχουν οξειδωθεί, καταστρέφουν τους λίθους. Ενώ τα σοβαρότερα ζητήματα φθορών παρουσιάζει ίσως ο καμπύλος τοίχος οριοθέτησης του κοίλου, δεδομένου ότι δεν έχει συντηρηθεί ποτέ συστηματικά από τη δεκαετία του 1950 και μετά. Αντίθετα μάλιστα, η λειτουργία του φεστιβάλ τον έχει επιβαρύνει με τοπικές διατρήσεις για τη στερέωση ικριωμάτων, πέρασμα καλωδιώσεων και εν γένει τη συνεχή δράση τεχνικών στη διάρκεια παραστάσεων και προβών.

 Αισθητική όχληση

 Πέρα από αυτά, η εκτεταμένη λιθολόγηση του μνημείου, όταν έπαψε πια να λειτουργεί, και σε διάστημα πολλών αιώνων ασφαλώς, με αποτέλεσμα την ερείπωσή του έχει οδηγήσει

στην απώλεια βασικών στοιχείων της αρχιτεκτονικής του ή σε κάποιες περιπτώσεις στην δημιουργία εντελώς εσφαλμένης μορφολογικά εικόνας. Κάτι που εντείνουν οι διάφορες απλές συμπληρώσεις με αργολιθοδομή στις αρχές του 20ού  αιώνα.

Αλλά σημαντική χαρακτηρίζεται και η  αισθητική όχληση, που προκαλείται από τις βοηθητικές κατασκευές και τα ευτελή υλικά, που χρησιμοποιούνται για την διοργάνωση εκδηλώσεων και έρχονται όμως, σε πλήρη αντίθεση με το ίδιο το μνημείο και την στιβαρότητα των αρχαίων λιθοδομών.

Η σκηνή του Ηρωδείου εξάλλου, θεωρείται ως το λιγότερο κατανοητό τμήμα του κτίσματος, και όχι μόνον, λόγω της ερείπωσής του αλλά και εξ αιτίας των σύγχρονων αλλοιώσεων που έχει υποστεί. Σ΄ αυτές συμπεριλαμβάνεται και το προσωρινό δάπεδο, που τοποθετείται κάθε χρόνο για τις ανάγκες του φεστιβάλ στο προσκήνιο, με επέκταση μάλιστα στην ορχήστρα.

Το κρυμμένο ψηφιδωτό δάπεδο 

 Σκηνική αίθουσα, προσκήνιο, οι πάροδοι, ο κεντρικός μετωπικός τοίχος, ο ανατολικός και ο δυτικός, το ανατολικό κλιμακοστάσιο, ο καμπύλος τοίχος και εν τέλει το κοίλο αντιμετωπίζονται ένα προς ένα:

Κύρια στοιχεία, η αποκατάσταση του περιγράμματος της σκηνικής αίθουσας σε ύψος ικανό να αναδείξει την τρίτη διάσταση του μνημείου, αλλά και να  εξυπηρετήσει την εγκατάσταση των περιοδικών κατασκευών κατά τη διάρκεια λειτουργίας του Φεστιβάλ. Σημαντική εδώ η αποκάλυψη του ψηφιδωτού δαπέδου σε όλη του την έκταση, ώστε τους μήνες που δεν είναι εγκατεστημένο το φεστιβάλ να είναι ορατό για το κοινό.  Στο προσκήνιο εξάλλου, θα γίνει μόνιμη εγκατάσταση δαπέδου με αποκατάσταση του ξύλινου σανιδώματος και όλης της υποδομής στήριξης, όπως συνέβαινε  στην αρχαιότητα.  Ομοίως αποκαθίσταται η αυλαία ώστε να είναι λειτουργική, όπως επίσης,  συνέβαινε στην αρχαιότητα.  Ενώ νέες μαρμάρινες πλάκες θα τοποθετηθούν στα σημεία που απουσιάζουν μπροστά από τις θύρες.  Αποκατάσταση των παρόδων επίσης, με συμπλήρωση  με νέο μάρμαρο και με την χρήση οπλισμού τιτανίου και συμπληρώσεις, ανακατασκευές και διορθωτικές εργασίες στις παλαιότερες αναστηλώσεις  στον κεντρικό τοίχο του κτηρίου, όπως και στον ανατολικό και δυτικό για την προστασία τους.

Η σύνδεση με τον αρχαίο Περίπατο

Σημαντικές οι  αναστηλωτικές επεμβάσεις στο ανατολικό κλιμακοστάσιο, καθώς στοχεύουν στην αποκατάσταση της κίνησης από το Ηρώδειο και τη Στοά του Ευμένους προς την ανιούσα οδό προς τον Περίπατο, όπως αυτή είχε μελετηθεί και επιτευχθεί από τον αρχαίο αρχιτέκτονα του Ηρωδείου.  Το αρχικό  περίγραμμα του καμπύλου τοίχου και την γεωμετρία του γενικά, θα αποκαταστήσει επίσης, η αναστήλωση, αναδεικνύοντας έτσι τα αυθεντικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής και της οικοδομικής του διάρθρωσης και συμβάλλοντας στην αναβίωση της κίνησης κατά μήκος του Περιπάτου  ενώ θα εξυπηρετεί φυσικά και την λειτουργία του Φεστιβάλ.

Στο κοίλο τέλος, προβλέπεται η συμπλήρωση των πέντε στρώσεων εδωλίων στο ανατολικό και το δυτικό άκρο του άνω κοίλου, ώστε να αρθεί η παρανόηση, ότι το σταματούσε στον περιμετρικό διάδρομο, ο οποίος έχει αποκατασταθεί συμβατικά και μόνο λόγω της λειτουργίας του φεστιβάλ. Ενώ φυσικά, συνεχίζεται η συντήρηση των αυθεντικών μαρμάρων, που καταπονούνται συστηματικά.

Όσον αφορά την αποκατάσταση του Περιπάτου έχει στόχο να απαλλάξει τα αρχαιολογικά κατάλοιπα που βρίσκονται δυτικά του Ασκληπιείου από την διέλευση επισκεπτών και έτσι θα αποκατασταθεί η αρχαία κυκλοφοριακή σύνδεση του Ηρωδείου με τα εκατέρωθεν και όπισθεν αυτού μέρη αλλά και το οδικό δίκτυο περί την Ακρόπολη. Ενώ η αναστήλωση του ανατολικού κλιμακοστασίου και της ανιούσας οδού προς τον Περίπατο επαναφέρει την αρχική λειτουργική σύνδεση του Ηρωδείου με τη Στοά του Ευμένους.

Αναβάθμιση των υπηρεσιών

Πλήρης  προβλέπεται εξάλλου, να είναι  η απελευθέρωση της επιφάνειας του προαυλίου του μνημείου από τις διάφορες υποστηρικτικές χρήσεις, μια ειδική ενότητα των αρχιτεκτονικών επεμβάσεων, που αποκοπούν στην διεύρυνση των δυνατοτήτων χρήσης του ως υπαίθριου, δημόσιου χώρου. Έτσι επέκταση προς νότο προβλέπεται για το προαύλιο, με διαστάσεις 3.50×30 μέτρα, ελαφρώς υπερυψωμένη ώστε κάτω από αυτήν  να στεγάζεται το κυλικείο και τα νέα εκδοτήρια εισιτηρίων,  που θα εκτίνονται σε μήκος 7.70 μέτρων.

Πλήρης και η ανακαίνιση των χώρων υγιεινής,  ενώ δημιουργείται ειδικός χώρος ταξιθετών για την φύλαξη προσωπικών αντικειμένων και την προετοιμασία του προσωπικού αποσυμφορώντας  έτσι τα παρασκήνια  και τα υπάρχοντα καμαρίνια, τα οποία θα αναβαθμιστούν.  Σημαντικές οι αλλαγές στον φωτισμό του μνημείου με την κατάργηση των ικριωμάτων φωτισμού που υφίστανται σήμερα και την αντικατάστασή τους από μια αυτοτελή, ημικυκλική μεταλλική δομή στοχεύοντας στην αισθητική εναρμόνιση με το μνημείο και την ορθολογική οργάνωση του φωτισμού.

Ειδική μελέτη καταρτίσθηκε τέλος, για την ηχητική προστασία του μνημείου –ιδίως του νότιου τοίχου- από τα ακουστικά φαινόμενα του φυσικού και του ενισχυμένου ήχου που παράγεται από τις εκδηλώσεις. Στο πλαίσιο αυτό ζητείται η κατάργηση των πύργων ηχείων (Flying Line Arrays) και αντίθετα προτείνεται μεγαφωνικός εξοπλισμός εδάφους ενώ επισημαίνεται, ότι σε  καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση ηχείων (ανεξαρτήτως τύπου), εντός των ανοιγμάτων, των παρόδων ή και επί του νοτίου τοίχου.

Διαβάστε επίσης:

Καλώς ήρθες και πάλι τρελό καρναβάλι – Οι γλύκες της Ζωής, τα ψίχουλα του Τσίπρα, τα κουλουράκια της Κίμπερλι και το μέλι του Νίκου

Οι φωτογραφίες της Καισαριανής αποκτώνται από το υπουργείο Πολιτισμού –Υπεγράφη το προσύμφωνo

Από τα πιστόλια του Βύρωνα στα τραπουλόχαρτα του Αγώνα- Σπάνιο υλικό για την Έξοδο του Μεσολογγίου