Έρση Σωτηροπούλου: «Πέρασε σαν σαΐτα από το μυαλό μου»

«Το πρόβλημα είναι οι γιατροί, όχι ο καρκίνος». Καταπληκτική φράση, ειδικά για την εισαγωγή της νέας της νουβέλας Σενιορίτα (εκδ. Πατάκη, 2026). Υπάρχει μια σχολή που θεωρεί μείζον ζήτημα τις εισαγωγικές φράσεις στα πεζογραφήματα. Αλλά εύλογα αναρωτιέται κανείς αν μία συγγραφέας τόσο πρωτοποριακή και αναρχική (με τη δημιουργική έννοια του όρου) όσο η Έρση Σωτηροπούλου μπορεί να ακολουθεί τέτοιες αρχές.

Η σύντομη και περιεκτική συνέντευξή της αποτέλεσε αφορμή για να ερωτηθεί αν συμμερίζεται αυτή την άποψη.

«Ναι και όχι. Μια εντυπωσιακή φράση στην αρχή του βιβλίου μπορεί να είναι δίκοπο μαχαίρι. Μπορεί να χαντακώσει τις φράσεις που ακολουθούν, να τις θάψει», διευκρίνισε.

«Για μένα μετράει περισσότερο η ροή, το πέρασμα από τη μια φράση στην άλλη, γι’ αυτό γράφω και ξαναγράφω την ίδια παράγραφο. Η αρχή της Σενιορίτας είναι απλή, λιτή, σχεδόν γυμνή. “Το πρόβλημα είναι οι γιατροί, όχι ο καρκίνος” πέρασε σαν σαΐτα από το μυαλό μου σε ανύποπτο χρόνο. Δεν κάθισα να σκεφτώ για να την γράψω».

Ελευθερία ή θάνατος

Η ηρωίδα που τοποθετεί στο κέντρο της νουβέλας της η Έρση Σωτηροπούλου, μοιάζει ανυπάκουη. Βγαίνει το βράδυ ενώ την έχουν συμβουλεύσει να το αποφεύγει. Ανυπάκουη φαίνεται ακόμη και στην ίδια της τη βούληση. Εισβάλει παρορμητικά σε αποκρουστικό εστιατόριο (μια τακερία στο Μεξικό) χωρίς καν να θέλει. Αποδεικνύεται άραγε ανυπάκουη τόσο στη ζωή όσο και στο θάνατο; Διεκδικεί ελευθερία;

«Όχι γιατί έχει την ελευθερία μέσα της», απαντά η Έρση Σωτηροπούλου.

«Ο τρόπος που σκέφτεται είναι αντισυμβατικός, δεν καταλήγει σε εύκολα συμπεράσματα. Είναι μια γυναίκα ταυτόχρονα ευάλωτη και δυνατή, ανυπότακτη και ευαίσθητη. Τα γεγονότα την έχουν τσακίσει, αλλά δεν καταφεύγει στη αυτολύπηση. Αποφασίζει να βγει έξω γιατί ασφυκτιά τρεις μέρες κλεισμένη. Δεν νομίζει ότι κάνει κάτι επικινδυνο, ούτε φοβάται. Θεωρεί τις οδηγίες της φίλης της υπερβολικές. Συμβαίνει συχνά, οι φίλοι που μας φιλοξενούν σε μια ξένη χώρα να γίνονται υπερπροστατευτικοί.

Όσο για την τακερία, εκεί λειτουργεί ένας άλλος μηχανισμός. Το μέρος είναι απαίσιο, θέλει να φύγει από την αρχή αλλά έχει κολλήσει. Κάτι την κρατάει εκεί μέσα. Από τη στιγμή που κάθεται σ’ εκείνο το τραπέζι στην άκρη του δρόμου, το μυαλό της βρίσκεται σε συνεχή υπερδιέγερση, σκέψεις ασύνδετες μεταξύ τους την κατακλύζουν, μερικά γεγονότα φωτίζονται, προσπαθεί να βρει την άκρη του μίτου. Αν φύγει από την τακερία, υπάρχει κίνδυνος το νήμα να κοπεί, όλα να σβήσουν».

Η συγγραφέας αναφέρει ότι η Σενιορίτα της βρίσκεται στην κακή πλευρά του δρόμου. Και μοιάζει αυτή η αναφορά να λειτουργεί συμβολικά.

 «Η “κακή” πλευρά παίρνει πάντα μια συμβολική διάσταση γιατί το κακό διεγείρει τη φαντασία μας, καλλιεργεί ένα μυστήριο, μας έλκει. Ενώ το καλό το ξέρουμε, είναι στρωμένο, ανιαρό», απαντά ευθύβολα η Έρση Σωτηροπούλου.

Δημιουργείται νοερά αντίστιξη ανάμεσα στο φαντασμαγορικό πανηγύρι και τη ζωηρή (παρά το πεισιθάνατο πλαίσιό της) λειτουργία του προσωπικού μέσα στη ΜΕΘ; «Είναι δυο κόσμοι αποκομμένοι που τους χωρίζουν χιλιάδες χιλιόμετρα και συναντιούνται μόνο στο μυαλό της ηρωίδας», επισημαίνει η ίδια.

Η εξιδανίκευση

Άξονας στη νουβέλα αποτελεί η επίπονη προσπάθεια της ηρωίδας να θυμηθεί κάτι: Το είχε στο νου της πριν, και πιο πριν… μια αλυσιδωτή προσπάθεια δίχως ταβάνι. Κάτι άπιαστο ίσως, άφατο σαν το rosebud του Γουέλς;

«Το κοινό τους σημείο είναι αυτή η αναδρομή στο παρελθόν, η προσδοκία ότι το παρελθόν μπορεί να δώσει απαντήσεις για το σήμερα», επισημαίνει η Έρση Σωτηροπούλου.

«Το Rosebud στον “Πολίτη Κέιν” εκφράζει νοσταλγία, συμβολίζει τα ευτυχισμένα παιδικά χρόνια που χάθηκαν.

Αντίθετα στη Σενιορίτα, η καταβύθιση στο παρελθόν δεν στέκεται στις ευτυχισμένες στιγμές. Η ηρωίδα ζει ένα πένθος. Η πληγή είναι ακόμα ανοιχτή. Δεν προσπαθεί να το διαχειριστεί, θέλει να το καταλάβει.

Σε μια προσπάθεια να δώσει ένα νόημα σ’ αυτά που συμβαίνουν, κάνει μια αναδρομή προς τα πίσω πασχίζοντας να φέρει στην επιφάνεια γεγονότα που τη σημάδεψαν, στιγμές κρίσιμες, διαψεύσεις, καταστροφικούς έρωτες που έζησε στο παρελθόν με την ελπίδα ότι θα φωτίσουν την τρικυμία μέσα της».

Εμφανίζεται σε αυτή την αφαιρετικό σαν ποίημα χρονικό μιας ημέρας και κάποιος περαστικός ζητιάνος σαμάνος. Ταυτόχρονα στο πανηγύρι ξεπροβάλλουν μάσκες παραπέμποντας πάλι στη μαγική ποιότητα της ζωής; Κάτι μεταφυσικό αισθάνεται ο αναγνώστης ή τη διάθεση για μεταμόρφωση.

«Όλα μπορούν να μεταμορφωθούν όταν τα παρατηρείς για ώρα με ένταση. Η ηρωίδα παρατηρεί τα πάντα γύρω της με τρομακτική ακρίβεια σαν μέσα από μεγεθυντικό φακό. Οι λεπτομέρειες παίρνουν τερατώδεις διαστάσεις, τα χρώματα αποκτούν μια αλλόκοτη ένταση», παρατηρεί η Έρση Σωτηροπούλου.

Φαίνεται πως δεν έχει ακόμη κουραστεί να δοκιμάζει τα όρια της λογοτεχνικότητας.
«Αν δεν δοκίμαζα τα όρια, θα βαριόμουν να γράψω. Κάθε φορά είναι μια πρόκληση», τονίζει η πολυβραβευμένη συγγραφέας.

Σε όλα τα πεζογραφήματά της υπάρχει η αίσθηση ότι πρόκειται περισσότερο για όραμα, ότι τόσο λίγα παραμένουν χειροπιαστά και στον έλεγχό μας, ότι η όποια δράση πρόκειται για πρόσχημα παρά για γραμμική ή κλασική αφήγηση. Άραγε συμβαίνει αυτή η βόλτα στην Πόλη του Μεξικού όπως την περιγράφετε ή παραμένει όνειρο;

Όνειρα και πραγματικότητα

«Μα τι σχέση έχω με ονειροβατήματα και οράματα; Με πλήττουν θανάσιμα. Η βόλτα στην Πόλη του Μεξικού έγινε πολλές φορές και η τακερία υπάρχει. Τα βιβλία μου είναι αγκιστρωμένα στη ζωή. Επειδή οι περισσότεροι αναγνώστες έχουν συνηθίσει τη γραμμική αφήγηση, υπάρχει η τάση να θεωρούν τη γραφή μου ονειρική, φανταστική, παραληρηματική.

Όμως η ζωή μας δεν είναι γραμμική. Βλέπετε τίποτα να συμβαίνει γύρω μας που να έχει αρχή, μέση και τέλος; Ζούμε σε μια εποχή κλονισμένη από ανασφάλειες και με συνεχείς ανατροπές.

Ο ρεαλισμός είναι μια σύμβαση που έχουμε αποδεχθεί για να μπορέσουμε να λειτουργήσουμε ως κοινωνία. Ένα απλό παράδειγμα. Αν υποθέσουμε ότι δεν είχαμε περάσει πανδημία, ότι δεν ξέραμε καν τι είναι, ότι η λέξη Covid ήταν άγνωστη, και κάποιος έλεγε ότι μπορεί ξαφνικά να σταματήσουν τα πάντα, τα αεροπλάνα θα ακινητοποιηθούν, κανείς δεν θα κυκλοφορεί πια στους δρόμους και ολόκληρος ο πλανήτης θα παραλύσει, θα το θεωρούσαμε ρεαλιστικό; Θα τον παίρναμε στα σοβάρά; Μόνο ως σεναριο επιστημανικής φαντασίας θα μπορούσε να σταθεί. Κι όμως συνέβη, το ζήσαμε.

Το παράλογο είναι πολύ πιο υπαρκτό στη ζωή μας από όσο θέλουμε να πιστεύουμε».

Η θλίψη του αποχωρισμού

Αναντίρρητα η Έρση Σωτηροπούλου έχει εδραιώσει το δικό της ιδιότυπο στιλ, στη γεωγραφία και την ιστορία της λογοτεχνίας τυπικά ακατάταχτη. Φαίνεται ότι αυτό προκύπτει από την ερωτική της σχέση με το γράψιμο και τον Άλλον, που μοιάζει κάθε φορά μοναδικός.

«Υπάρχουν πολλοί συγγραφείς που μ’ αρέσουν, που επανέρχομαι και τους ξαναδιαβάζω. Βιβλία που μου έδωσαν ερεθίσματα, με ταρακούνησαν, που με στήριξαν σε εποχές ψυχικής καθίζησης. Θυμάμαι όταν διάβαζα τους «Άγριους Ντετέκτιβ» του Ρομπέρτο Μπολάνιο. Ήμουν στην Ταϋλάνδη εκείνο το διάστημα, έγραφα την «Εύα».

Από το πρωί μέχρι τις έξι το απόγευμα έγραφα, μόλις σταματούσε το γράψιμο, άρχιζε η ιεροτελεστία Μπολάνιο. Η λαχτάρα μου, η προσμονή για τη στιγμή που θα έπιανα το βιβλίο στα χέρια μου και θα συνέχιζα το διάβασμα, ήταν ανάλογη με την ένταση που νιώθει κανείς πριν από ερωτικό ραντεβού.

Το βιβλίο πλησίαζε το τέλος του και μ’ έπιασε πανικός. Έβαλα όριο στον εαυτό μου τρεις σελίδες την ημέρα. Ποτέ δεν το τήρησα. Αναγκάστηκα να παρακαλέσω τους φίλους μου να συναντιόμαστε νωρίτερα τα βράδια, να μένω λιγότερο στο σπίτι για να μην παρασυρθώ. Μ’ αυτό τον τρόπο κατάφερα να καθυστερήσω λίγες μέρες ακόμη εκείνη τη θλίψη του αποχωρισμού, τη στιγμή της τελευταίας σελίδας».

Πληροφορίες

ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ

Σενιορίτα

Σελ. 72

Εκδόσεις Πατάκη ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2026