Άλμπερτ Αϊνστάιν: «Εκπληκτικά όμορφο και εκπληκτικά απλό» – Η μεγάλη ανακάλυψη σε δημοπρασία

Τον Φεβρουάριο του 1912, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ήταν ένα μήνα πριν από τα 33α γενέθλιά του. Καθηγητής θεωρητικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα για λιγότερο από ένα χρόνο, έχαιρε όμως ήδη, μεγάλης εκτίμησης από τους συναδέλφους του, λόγω των τεσσάρων εργασιών του, που είχαν δημοσιευθεί από το 1905.

Ήταν η χρονιά, που έμεινε γνωστή ως το annus mirabilis του Αϊνστάιν, καθώς οι δημοσιεύσεις αυτές έφεραν επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο κατανοείται ο χώρος, ο χρόνος, η μάζα και η ενέργεια. Με τον τρίτο όρο της σειράς να καθιερώνει, ότι η ταχύτητα του φωτός είναι σταθερή για όλους τους παρατηρητές, μια θεωρία που ονομάζεται «ειδική σχετικότητα». Και τον τέταρτο να επεκτείνει αυτήν την θεωρία ορίζοντας, ότι η μάζα και η ενέργεια είναι εναλλάξιμες, εισάγοντας έτσι, την πλέον διάσημη εξίσωση στον κόσμο: E = mc².

Αύριο, 8 Ιουλίου επιστολές του Αϊνστάιν, του σημαντικότερου επιστήμονα του 20ού αιώνα, που αποτυπώνουν την ακριβή στιγμή της κρίσιμης ανακάλυψης της Θεωρίας της Σχετικότητας προσφέρονται στο Λονδίνο από τον οίκο Christie’s, μαζί μάλιστα, με χειρόγραφα άλλων μεγάλων φυσικών, όπως ο Μισέλ Μπέσο, ο Μαξ Πλανκ, ο Λουί ντε Μπρολί και ο Έρβιν Σρέντιγκερ.

Μία από αυτές τις επιστολές με ημερομηνία 20 Φεβρουαρίου 1912 περιλαμβάνει την παλαιότερη γνωστή περιγραφή της «εκπληκτικά όμορφης και εκπληκτικά απλής» ανακάλυψης, που ενσωματώνει τη βαρύτητα και οδήγησε τον Αϊνστάιν να διατυπώσει τη θεωρία της γενικής σχετικότητας. Και πράγματι τον Φεβρουάριο του 1912 είχε φθάσει για τον Αϊνστάιν η στιγμή του «εύρηκα». Έστειλε τότε μια επιστολή στον πρώην βοηθό του, Λούντβιχ Χοπφ, όπου με την κομψή καλλιγραφική γραφή του, περιέγραφε αυτήν την «εκπληκτικά όμορφη και εκπληκτικά απλή» ανακάλυψή του, που είναι και η παλαιότερη σωζόμενη απόδειξη για τη διατύπωση της θεωρίας της γενικής σχετικότητας. (Εκτίμηση: 100.000-120.000 λίρες)

«Δούλευα με μανιώδη τρόπο»

Πέντε εβδομάδες αργότερα, ο Αϊνστάιν στέλνει μία ακόμη επιστολή, αυτή τη φορά στον στενό του φίλο και επιστημονικό συνομιλητή του, τον ιταλοελβετό μηχανικό Μισέλ Μπέσο (1873-1955). Σε επτά σελίδες καθοδηγεί τον Μπέσο στη νέα του ιδέα με μεγάλη λεπτομέρεια και με έναν έκδηλο ενθουσιασμό. «Δούλευα με μανιώδη τρόπο», γράφει, προσθέτοντας ότι ενώ «κάθε βήμα είναι διαβολικά δύσκολο», τα αποτελέσματα είναι «εκπληκτικά». (Η επιστολή με την οποία ανακοινώνει την ανακάλυψη που τον οδήγησε στη θεωρία της γενικής σχετικότητας προσφέρεται με εκτίμηση 150.000-200.000 λίρες). Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του πάντως, ο Αϊνστάιν κράτησε κρυφές τις λεπτομέρειες της προέλευσης των ιδεών του, γι΄αυτό και η αλληλογραφία που περιγράφει την ανάπτυξη της θεωρίας της σχετικότητας είναι εξαιρετικά σπάνια.

Τον Ιούνιο του 1913, ο Αϊνστάιν και ο ελβετός μαθηματικός Μαρσέλ Γκρόσμαν δημοσίευσαν από κοινού μια εργασία που περιέγραφε εκτενώς τη γενική σχετικότητα για πρώτη φορά. Και τον ίδιο μήνα, ο Μισέλ Μπέσο επισκέφθηκε τον Αϊνστάιν στη Ζυρίχη, με τους δυο τους να δουλεύουν καθημερινά μαζί εξετάζοντας τη θεωρία του και παράγοντας έτσι περισσότερες από 50 σελίδες πυκνών υπολογισμών. Συγκεκριμένα, ήθελαν να διαπιστώσουν εάν μπορούσε να εξηγήσει το γνωστό ελάττωμα στη Νευτώνεια φυσική, η οποία δεν προέβλεπε με ακρίβεια την κίνηση του πλανήτη Ερμή. Μόνον που τα αποτελέσματά τους ήταν ακόμη, ασαφή.

Η αστραπιαία λύση

Την επόμενη χρονιά ο Αϊνστάιν μετακόμισε στη Γερμανία για να αναλάβει ακαδημαϊκές θέσεις υψηλού κύρους στο Πανεπιστήμιο Friedrich Wilhelm του Βερολίνου, στην Πρωσική Ακαδημία Επιστημών και στο σχεδιαζόμενο Ινστιτούτο Φυσικής Kaiser Wilhelm, χωρίς ωστόσο αυτοί οι νέοι ρόλοι να του στερούν ελεύθερο χρόνο, έτσι μπορούσε να διπλασιάσει τις προσπάθειές του για να διορθώσει τη θεωρία του.

Τον Νοέμβριο του 1915 πράγματι, η απάντηση στο πρόβλημα ήρθε αστραπιαία. Μέσα από τέσσερις δημοσιεύσεις σε ισάριθμες εβδομάδες, σκιαγράφησε ενημερωμένες εξισώσεις για τη θεωρία της γενικής σχετικότητας, χρησιμοποιώντας τους προηγούμενους υπολογισμούς που είχε κάνει με τον Μπέσο για να προβλέψει σωστά την τροχιά του Ερμή. Να σημειωθεί μάλιστα, ότι αυτό το χειρόγραφο Αϊνστάιν – Μπέσο πουλήθηκε στον οίκο Christie’s στο Παρίσι το 2021, αποφέροντας περισσότερα από 11,6 εκατομμύρια ευρώ.

Τώρα οι 16 σελίδες σημειώσεων που προσφέρονται στη δημοπρασία – μερικές βιαστικά καταγεγραμμένες σε χαρτί γραφικών παραστάσεων, επαναχρησιμοποιημένους φακέλους και παλιές επιστολές – είναι τα προσχέδια της συμβολής του Μπέσο σε ένα έγγραφο, που οδήγησε σε μια από τις πιο θεμελιώδεις ανακαλύψεις στη σύγχρονη φυσική. (Εκτίμηση: 50.000-60.000 λίρες.)

Οι έπαινοι του Μαξ Πλανκ

«Τι γνώμη έχω για τη θεωρία της βαρύτητας του Αϊνστάιν;» έγραφε ο νομπελίστας φυσικός Μαξ Πλανκ το 1919 στον Λούντβικ Σίλμπερσταϊν, έναν αμερικανο-πολωνό φυσικό που είχε δημοσιεύσει τη δική του θεωρία της σχετικότητας πέντε χρόνια νωρίτερα. «Δυστυχώς, δεν μπορώ να το πω με μία λέξη. Αρχικά, βρήκα αυτή τη θεωρία πολύ μη ελκυστική, ειδικά λόγω των οριακών συνθηκών στο άπειρο, παρ’ όλο που δεν βρήκα καμία λογική αντίφαση σε αυτήν. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, συνήθισα στην οπτική γωνία αυτής της θεωρίας και έγινα όλο και πιο δεκτικός στην ομορφιά της στρογγυλότητας που προσφέρει. Ακόμη και οι ανησυχίες μου σχετικά με τις οριακές συνθήκες στο άπειρο εξανεμίστηκαν όταν ο Αϊνστάιν εισήγαγε την υπόθεση ότι ο χώρος είναι κλειστός από μόνος του και επομένως δεν έχει καθόλου όρια…».

( Η επαινετική επιστολή του για την τελειότητα της θεωρίας της γενικής σχετικότητας, προσφέρεται στη δημοπρασία με εκτίμηση από 20.000-25.000 λίρες.)

Στη δημοπρασία εμφανίζεται επίσης, ένα χειρόγραφο του νομπελίστα Λουί Βικτόρ Πιερ Ρεϊμόν, 7ου δούκα ντε Μπρολί, που βασίστηκε στο έργο του Αϊνστάιν και του Πλανκ για το φως, προκειμένου να υποδείξει ότι όλη η ύλη μπορεί να κινείται με κυματικές ιδιότητες (30.000-40.000 λίρες). Ακόμη ένα χειρόγραφο του αυστριακού νομπελίστα φυσικού Έρβιν Σρέντιγκερ, ο οποίος ανακάλυψε την περίφημη κυματική εξίσωση αν και στην προκειμένη περίπτωση αφορά τη διατύπωση μιας ενοποιημένης θεωρίας πεδίου για την οποία ο Αϊνστάιν είχε εκφράσει σοβαρές αντιρρήσεις (εκτίμηση: 30.000-40.000 λίρες).

Διαβάστε επίσης:

Πνοή Φωτός: Μια αρχαϊκή κόρη θυμάται χορεύοντας στο Ιερό του Απόλλωνα

«Ξενία»: Ένα μικρό κόσμημα των Μυκηνών πάλι σε χρήση

Στο Ουζμπεκιστάν: Ένα αρχαίο ελληνικό στρατόπεδο 2.000 ετών στα βάθη της Ασίας