Θεατρικό Μουσείο: Χιλιάδες αντικείμενα διασώζονται και αναδεικνύονται

Η φωτογραφία της σχεδόν παιδούλας Αλίκης, που κοιτάζει το φακό μ΄ ένα συγκρατημένο νάζι, μια σειρά από θεατρικά κοσμήματα της Σοφίας Βέμπο, το βαλιτσάκι –νεσεσέρ του ηθοποιού με τις πούδρες, τις κτένες, τις βούρτσες, ακόμη και τα κείμενα του ρόλου του, τα σανδάλια της Μπατερφλάι, η μάσκα από τις  «Ικέτιδες» κειμήλιο των «Δεσμών» της σπουδαίας Ασπασίας Παπαθανασίου, η πρωτότυπη μουσική από την παράσταση «Αγαμέμνων» της ίδιας…

Είναι ένα ελάχιστο  μέρος μόνον των συλλογών του πολύτιμου Αρχείου του Θεατρικού Μουσείου, που μαζί με τη Βιβλιοθήκη του θα εκτεθούν στην μόνιμη στέγη του, την Οικία Αλεξάνδρου Σούτσου επί της οδού  Σταδίου 47, η αποκατάσταση της οποίας ξεκινά άμεσα, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, με χρηματοδότηση άνω των 8.500.000 ευρώ από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Αττική 2021-2027». Πρόκειται για την ιδανική εξέλιξη της προστασίας και ανάδειξης των ιστορικών τεκμηρίων του ελληνικού θεάτρου που συγκέντρωνε επί πολλές δεκαετίες το Θεατρικό Μουσείο έχοντας οδηγηθεί τελικά όμως, σε αδιέξοδο. Καθοριστική έτσι, ήταν η απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού, το 2021 για την εξαγορά  του συνόλου των Συλλογών και του Αρχείου του, που έχουν χαρακτηρισθεί ως νεώτερα μνημεία, ανοίγοντας το δρόμο στη ανάδειξή τους.

Στο πλαίσιο αυτό σημαντική είναι η ανάληψη του έργου συντήρησης και  τεκμηρίωσης των 12.000 και πλέον αντικειμένων και αρχειακών τεκμηρίων του Θεατρικού Μουσείου από το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου αλλά και η εξαγορά της σημαντικής συλλογής και του αρχειακού υλικού των «Δεσμών» της Ασπασίας Παπαθανασίου από το υπουργείου Πολιτισμού, προκειμένου να εμπλουτισθούν οι συλλογές του Θεατρικού Μουσείου.

Τεκμήρια ιστορίας

Στις αποθήκες της Εθνικής Γλυπτοθήκης φυλάσσονται σήμερα και μελετώνται συστηματικά τα αντικείμενα του μουσείου, προκειμένου να εκτεθούν, με τρόπο πρότυπο και καινοτόμο στην Οικία Αλεξάνδρου Σούτσου αλλά κατά ένα μέρος, και στο βιομηχανικό συγκρότημα Τσαούσογλου στην Πειραιώς 260, τα κτήρια του οποίου βρίσκονται επίσης σε αποκατάσταση.  Σύμφωνα με την προγραμματική σύμβαση του ΥΠΠΟ με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, το έργο που αναλαμβάνει το δεύτερο σε βάθος τετραετίας αφορά για την ακρίβεια σε 12.014 αντικείμενα.

Από αυτά, τα 1.914 αποτελούν εκθέματα, όπως εικαστικά έργα, ενδυματολογικό υλικό, προσωπικά τεκμήρια, σκηνικά αντικείμενα, έντυπο υλικό, φωτογραφίες, θεατρικές κούκλες, φιγούρες θεάτρου σκιών, σχέδια και μοντέλα. Τα υπόλοιπα 10.100 συνιστούν αρχειακό υλικό, το οποίο περιλαμβάνει θεατρικά προγράμματα, αφίσες, φωτογραφικό αρχείο, έγγραφα, μουσικά τεκμήρια, οπτικοακουστικό αρχείο, βιβλία και χειρόγραφα τεκμήρια.

Οι εργασίες τεκμηρίωσης και ψηφιοποίησης προγραμματίζονται με προτεραιότητα για τα αντικείμενα που πρόκειται να παρουσιαστούν στην Οικία Σούτσου, επί της Σταδίου 47 και στο κτήριο της Πειραιώς 260. Συγκεκριμένα η  Προγραμματική Σύμβαση περιλαμβάνει την προληπτική συντήρηση των αντικειμένων και τεκμηρίων, την ψηφιοποίηση και καταχώρισή τους στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων, την εκπόνηση της μουσειολογικής μελέτης -για την Πειραιώς 260- και των ψηφιακών βάσεων -για τη Σταδίου 47. Με την σύμπραξη βεβαίως των αρμοδίων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού.

«Για πρώτη φορά, παρέχεται ουσιαστική μέριμνα για την ολοκληρωμένη προστασία της θεατρικής μας κληρονομιάς, την οποία καθιστούμε προσβάσιμη στους ερευνητές και στο ευρύτερο κοινό», όπως σημειώνει εξάλλου, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Οι «Δεσμοί» και η απόκτησή τους

Σημαντική πρωτοβουλία για τη διαφύλαξη και την ανάδειξη της νεότερης  ελληνικής θεατρικής κληρονομιάς αποτελεί εξάλλου, η απόκτηση της συλλογής και του αρχειακού υλικού της Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας  «Δεσμοί» και η ένταξή τους στο Θεατρικό Μουσείο. «Ο συγκεκριμένος φορέας, τον οποίο ίδρυσαν σημαντικοί εκπρόσωποι των τεχνών της χώρας μας με προεξάρχουσα την Ασπασία Παπαθανασίου, έχει υπηρετήσει με απόλυτη συνέπεια και επιστημονική αφοσίωση, τη μελέτη, την έρευνα και τη διάδοση του αρχαίου ελληνικού δράματος», αναφέρει η κυρία Μενδώνη. «Γεφύρωσε, με τρόπο μοναδικό, τη θεωρητική έρευνα με τη σύγχρονη θεατρική πράξη, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Το πολύτιμο υλικό των «Δεσμών» αποτυπώνει ανάγλυφα τη σκηνοθετική, την αισθητική και την ερευνητική εξέλιξη στην προσέγγιση του αρχαίου δράματος, τα τελευταία χρόνια».

Η συλλογή έτσι, που αποκτήθηκε, συνιστά ένα ενιαίο και μοναδικό σύνολο, το οποίο αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη πρόσληψη του αρχαίου δράματος και αποτελεί πρωτογενή ιστορική πηγή για τη θεατρική δημιουργία.

Προσφορά στο αρχαίο ελληνικό δράμα

Να σημειωθεί ότι μόνιμη έκθεση με θέμα  «Όψεις της αναβίωσης του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη Ελλάδα» προγραμματίζεται για τη στέγη του Θεατρικού Μουσείου στην Οικία Σούτσου, αποτελώντας προπομπό της κεντρικής έκθεσης που θα λειτουργήσει στην Πειραιώς 260.  «Με αυτόν τον τρόπο, το σπάνιο υλικό των “Δεσμών”, σε άμεσο πλέον διάλογο με τις ιστορικές συλλογές που καλύπτουν τη θεατρική δραστηριότητα, από τον 19ο αιώνα έως σήμερα, διασώζεται οριστικά», σημειώνει η κυρία Μενδώνη. «Μετά τη συντήρησή του από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού και με τις κατάλληλες συνθήκες φύλαξης, αξιοποιείται και αποδίδεται στην επιστημονική κοινότητα, τους ερευνητές και το ευρύ κοινό. Διασφαλίζουμε έτσι, τη δημιουργική συνομιλία του παρελθόντος με τις επόμενες γενιές, καθιστώντας τον τεράστιο θησαυρό του ελληνικού θεάτρου προστατευμένο, ζωντανό και απολύτως προσβάσιμο σε όλους».

Εξαιρετική υπήρξε άλλωστε,  η συνεργασία με την πρόεδρο και διευθύνουσα σύμβουλο των «Δεσμών» Λυδία Κονιόρδου στη διαδικασία ολοκλήρωσης της εξαγοράς. Όπως αναφέρει η ίδια με τις ευχαριστίες της προς το υπουργείο Πολιτισμού, ευελπιστεί ότι θα αποτελέσει «την αφετηρία ενός κέντρου έρευνας και μελέτης για το αρχαίο ελληνικό δράμα, μια πολύτιμη προσφορά προς τους ανθρώπους του θεάτρου, τους επιστήμονες ερευνητές και εθνική παρακαταθήκη για τους νέους».

Το υλικό των «Δεσμών»

Για την ιστορία οι «Δεσμοί» είχαν δημιουργηθεί το 1975 ως πρωτοβουλία της Ασπασίας Παπαθανασίου, του Κώστα Γεωργουσόπουλου και των σημαντικότερων εκπροσώπων των γραμμάτων και των τεχνών της χώρας και πήραν την τελική τους μορφή το 1991 για να καλύψουν το κενό, όσον αφορά στην έρευνα, στην εκπαίδευση και τις πρακτικές εφαρμογές στη μεγάλη παράδοση της σύγχρονης ερμηνείας του αρχαίου ελληνικού δράματος. Μετά το 2008 ωστόσο, διέκοψαν τη λειτουργία τους, λόγω οικονομικών δυσκολιών και με τη συσσώρευση πολλών χρεών, αν και παρ΄όλα αυτά μέριμνα υπήρξε πάντα για την διαφύλαξη του πολύτιμου αρχείου, ώσπου να βρεθεί -όπως και έγινε – ο φορέας που θα το αναλάμβανε.

Το υλικό που περιέρχεται τώρα στη συλλογή του Θεατρικού Μουσείου περιλαμβάνει: Κοστούμια από παραστάσεις που ανέβασαν οι «Δεσμοί» με τα προσωπεία τους – δημιουργίες του Θάνου Βόβολη, αναγνωρισμένου σκηνογράφου- ενδυματολόγου. Πλούσιο φωτογραφικό αρχείο από παραστάσεις του φορέα αλλά και τα θεατρικά δρώμενα της περιόδου δράσης του. Οπτικοακουστικό υλικό με βιντεοσκοπημένες παραστάσεις, αποσπάσματα συνεντεύξεων σημαντικών προσωπικοτήτων του χώρου (όπως  Κουν, Ροντήρης), μαγνητοφωνήσεις διεθνών συναντήσεων, βιντεοσκοπήσεις σεμιναρίων και ημερίδων κ.ά. Επίσης δημοσιεύματα και κριτικογραφία, αφίσες διαφόρων παραστάσεων και το υλικό βάσης δεδομένων που είχε σε λειτουργία ο φορέας.

Διαβάστε επίσης

Η κόσμηση και το κόσμημα στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Η κόσμηση και το κόσμημα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Μπερνάρ Αρνό: «Ερωτευμένος με τις τέχνες και τις φοροαπαλλαγές»