Aν μας περίσσευε μία ελάχιστη ικμάδα ειλικρίνειας και αυτοκριτικής θα ξεπερνούσαμε την κομματική αντιπαράθεση (που αποβλέπει σε κομματικά οφέλη) και θα αντιμετωπίζαμε το θέμα ως την απόλυτη εκδήλωση του κομματικού κράτους. Θα ήταν, δηλαδή, θέμα πολιτικό και όχι κομματικό, αντιμετωπίσιμο από τον πολιτικό σώμα συνολικά. Διότι είναι σίγουρο πως αν το 2019 στην κυβέρνηση ήταν το ΠΑΣΟΚ, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ σήμερα θα έγραφε «πράσινο» και όχι «μπλε».

Όλα αυτά είναι βέβαια ουτοπία. Η εθελοτυφλία (ή το συμφέρον) της Ν.Δ. απέναντι στο βαθύ κομματικό κράτος θα αφαιρέσει από την θετική κληρονομιά που θα αφήσει. Το αίτιο είναι ταυτόχρονο πολύπλοκο και απλό—η επιλογή πρώτα του Κώστα Τσιάρα και μετά του Μαργαρίτη Σχοινά υποδεικνύει την κατεύθυνση στην αναζήτηση απάντησης. Απλά, το Μ.Μ. δεν κατάφερνε να βρει την επιθυμητή για τον πολίτη ισορροπία ανάμεσα στον κόσμο της τεχνοκρατίας και της πολιτικής οικονομίας.

Τώρα, όμως, κρίσιμο είναι το ερώτημα πως θα πορευτεί η χώρα όταν σε περίοδο παγκόσμιας ριζικής γεωπολιτικής αλλαγής και επερχόμενης βαθιάς οικονομικής κρίσης προστίθεται η εθνική πολιτική αναταραχή με τις εκλογές ορατές στο μικρό βάθος των 12 μηνών; Δυστυχώς, η επιλογή είναι διχοτομική (binary).

Υπέρ των άμεσων εκλογών συνηγορούν η ανάγκη ανανέωσης της κλονισμένης εντολής κυβερνησιμότητας προς τη Ν.Δ., επιτακτικά επείγουσα και εν όψει της παγκόσμιας κρίσης που θα διαρκέσει, καθώς όποια στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο με το Ιράν κι αν επιλέξουν, οι ΗΠΑ του Τραμπ θα καταβάλουν άμεσα και έμμεσα, βραχυχρόνια και μεσοπρόθεσμα, υψηλό πολιτικό και οικονομικό κόστος που θα διαχυθεί σε παγκόσμια κλίμακα. Στο περιβάλλον αυτό, η ετοιμότητα ή μη των εκκολαπτόμενων κομμάτων Καρυστιανού, Σαμαρά, Τσίπρα, είναι επίσης θέμα.

Κατά των εκλογών τίθεται το θέμα της θεσμικότητας της εξάντλησης της τετραετίας, συνεπικουρούμενο από την προσωπική τοποθέτηση του Πρωθυπουργού, οικονομικά θέματα όπως η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και η ανάγκη τήρησης της εκ της Ε.Ε. επιβαλλόμενης δημοσιονομικής πειθαρχίας – που δική μας ευαισθησία επαυξάνεται από την εμπειρία της ελληνικής χρεωκοπίας—και η πολιτική αστάθεια που θα φέρουν οι εκλογές εν μέσω πολέμου.

Οι δημοσκοπικές τάσεις, όμως, δείχνουν πως το πρόβλημα δεν είναι το δίλημμα εκλογές τώρα ή μετά, αλλά η κυβερνησιμότητα της χώρας όποτε κι αν γίνουν εκλογές. Με το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ να έχει σχεδόν αυτοεγκλωβιστεί στην ήττα, τη Ν.Δ. να μην μπορεί να διασφαλίσει σταθερή πορεία ανάκαμψης και τα άλλα κόμματα να συνθέτουν ένα μακράν μη πιστευτό και απόλυτα μη εφικτό αφήγημα εξουσίας, η αδυναμία να μην μπορεί να κυβερνηθεί αυτή η χώρα πλανάται ως ο χειρότερος εφιάλτης. Θα χρειαστούν, ίσως, τότε τριπλές διαδοχικές εθνικές εκλογές, χωρίς και θεωρητικά να αποκλείεται η πιθανότητα κάποιας μορφής πολιτικής τερατογένεσης.

Η ανάγκη, λοιπόν, της φυγής της Ν.Δ. προς τα εμπρός είναι αδήριτη ( αυτή η στήλη στις 3/4 «Μητσοτάκης-Ανδρουλάκης: κρίση χωρίς αντίπαλο») και το πως θα το πετύχει είναι μονόδρομος, με λίγες ελπίδες. Στα επτά χρόνια κυβέρνησης της το κόμμα και η κυβέρνηση λίγο κατανόησαν το θα πει και – πολύ περισσότερο—τι σημαίνει «καθημερινότητα». Χαρακτηριστικό της αποτυχίας αυτής είναι πρόσφατο (χθεσινό) άρθρο ανώτερου κυβερνητικού παράγοντα (τεχνοκράτη) που παραθέτει σωρεία μακροοικονομικών δεικτών για να στηρίξει το πόσο καλά τα έχει καταφέρει η κυβέρνηση! Η επαφή του με την πραγματικότητα είναι ανύπαρκτη.

Στο λίγο χρόνο που της απομένει αν αυτή η κυβέρνηση θέλει να δείξει ότι πήρε το μάθημα της, ότι αναγνωρίζει την σοβαρότητα της κρίσης και ότι θέλει να αποφύγει την πολιτική αστάθεια, τότε πρέπει να αποδείξει πως είναι σε θέση να διαχειριστεί την κρίση μέσα στο πλαίσιο της της «στο πετσί της» κατανόησης τι σημαίνει καθημερινότητα.

Το θέμα εστιάζεται στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης και στο Φόρο Προστιθέμενης Αξίας και αφορά δύο κατηγορίες που πονάνε τον πολίτη: καύσιμα και τρόφιμα. Ορθά η κυβέρνηση δεν θέλει να δημιουργηθεί δημοσιονομικό πρόβλημα με την Ε.Ε. — καθώς υπάρχει ο περιορισμός στην αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών.

Η κυβέρνηση περιμένει την εξέλιξη του πολέμου και τις αντιδράσεις της Ε.Ε. αναμένοντας διευθετήσεις της μορφής του RFF ή άδειας για κάποια παρέκκλιση από τον κανόνα της αύξησης των δαπανών. Η αβεβαιότητα, όμως, επικρατεί, οι αποφάσεις της Ε.Ε. έτσι κι αλλιώς καθυστερούν, το τσουνάμι που έρχεται δεν θα αφήσει την Ελλάδα ανέπαφη. Σ’ αυτές τις στιγμές η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να «εκμεταλλευτεί» το περίφημο «μαξιλάρι.»

Η Ε.Ε. έβαλε κανόνα στην αύξηση των πρωτογενών δαπανών πρώτο για να μπορεί να προσαρμοστεί η οικονομική πολιτική στις ειδικές ανάγκες κάθε χώρας (γι’ αυτό και ο κανόνας προσαρμόζεται επίσης) και, δεύτερο, για να διασφαλίσει πως δεν θα θίγεται η δυνατότητα εξυπηρέτησης του χρέους ανάλογα με την κάθε χώρα. Στην περίπτωση της Ελλάδος, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ, το «μαξιλάρι» ( Διαθέσιμα/Καταθέσεις) είναι 36,3 δισ. και φαίνεται πως έφτασε τα 40 δις. στο Α τρίμηνο του 2025 – ποσό αρκετό για να καλύψει τις ακαθάριστες ανάγκες δανεισμού της χώρας για 3 χρόνια.

Είναι κατανοητό πως η ύπαρξη αυτού του μαξιλαριού αυξάνει την αξιοπιστία της χώρας και διευκολύνει την συγκράτηση του κόστους δανεισμού στα σημερινά χαμηλά επίπεδα. Είναι επίσης κατανοητό πως αυτό το κόστος αναπόφευκτα θα αυξηθεί με την κρίση. Άλλο αυτό, όμως, και άλλο η μικροοικονομία του πολίτη.

Δεν είναι, λοιπόν, τόσο κατανοητό το επιχείρημα πως η μείωση π.χ. του ΕΦΚ στα καύσιμα ευνοεί τους εύπορους με την εξής έννοια: και βέβαια ο εύπορος θα πληρώσει λιγότερο ενώ έτσι κι αλλιώς δεν το ενδιαφέρει το ακριβότερο. Σημασία, όμως, έχει πόσοι θα ευνοηθούν σχετικά με την μείωση του ΕΦΚ και όχι αν μερικοί θα πληρώσουν λιγότερο ενώ δεν τους νοιάζει να πληρώσουν περισσότερο.

Τα σχετικά μεγέθη, εξάλλου, αν και όχι απολύτως ακριβή λόγω παλαιότητας, είναι ενδεικτικά. Σήμερα (2024) κυκλοφορούν συνολικά 6.027.946 αυτοκίνητα. Αυτά που κατά τεκμήριο ανήκουν στους εύπορους (που τους θέλουμε να πληρώνουν το ακριβό καύσιμο) είναι με πάνω από 2000 cc. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία ταξινόμησης είναι του 2012 και τα ΙΧ με πάνω από 2000 κυβικά κάλυπταν το 2,2% του συνόλου – δηλαδή 118.610 αυτοκίνητα.

Μεσολάβησε η χρεοκοπία, οπότε αύξηση δεν πρέπει να σημειώθηκε στα πέτρινα χρόνια μέχρι το 2019—μείωση πρέπει να σημειώθηκε. Ας υποθέσουμε ότι αν η αναλογία έχει αποκατασταθεί, τότε η αναφορά είναι σε 133.000 αυτοκίνητα εύπορων! Ακόμη κι αν έχει αυξηθεί στο 3% ή το 3,5%, η αναφορά είναι στα 180.000 έως 212.000 ΙΧ. Οπότε για να μην «ευνοηθούν» στην καλύτερη περίπτωση τα 212.000 αυτοκίνητα (οι …εύποροι) να συνεχίσουν να πληρώνουν ακριβά 5,8 εκατ. αυτοκίνητα (οι ευάλωτοι).

Καθημερινότητα σημαίνει στέγαση, τροφή, υγεία και μεταφορά. Ας θεωρήσουμε ότι στην υγεία γίνονται πολλά (που γίνονται αν και με καθυστέρηση λόγω αποτυχημένων ηγετών) και ότι στην στέγαση απαιτείται χρόνος για να διορθωθούν οι λαθεμένες επιλογές. Στην τροφή και στην μεταφορά η κυβέρνηση οφείλει να παρέμβει καθοριστικά με άμεσα ορατά αποτελέσματα, έστω κι αν βρεθεί σε παράβαση του ευρωπαϊκού κανονισμού.

Διότι, το θέμα με το περίφημο «μαξιλάρι» δεν είναι προφανώς η δαπάνη του (αν υπάρξει δαπάνη θα προσμετρηθεί στις πρωτογενείς δαπάνες) αλλά η ύπαρξη του για την εξυπηρέτηση του χρέους – οπότε εφόσον η δαπάνη είναι χρηματοδοτική δεν προσμετράται. Το επιχείρημα, δηλαδή, για την αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία έχει πολύ λιγότερο να κάνει με την παρέκκλιση από τον κανόνα των δαπανών και πολύ περισσότερο με την ικανότητα εξυπηρέτησης του χρέους – που ουσιαστικά δεν θίγεται.

Η κυβέρνηση μπορεί και πρέπει να παρέμβει στον ΕΦΚ(καύσιμα) και στον ΦΠΑ(τρόφιμα). Ο έλεγχος για τα καύσιμα είναι άμεσα εφικτός. Για τα τρόφιμα, δέκα μελέτες που έγιναν (σε 7 ευρωπαϊκές χώρες) έδειξαν ότι υπάρχει σχεδόν 100% μετακύλιση στις τιμές(άρθρο του Γ. Ιωαννίδη σε εφημερίδα της Κυριακής). Έτσι κι αλλιώς το μέτρο μπορεί να είναι προσωρινό – μέχρι να αποφασίσει η Ε.Ε.. οπότε επανεξετάζεται.

Η επιλογή είναι και την περίπτωση αυτή διχαστική: μερική απόκλιση στον τεχνοκρατικό τομέα, χωρίς μάλιστα επίπτωση στο κρίσιμο θέμα της εξυπηρέτησης του χρέους, έναντι της θετικής επίπτωσης στον τομέα της κοινωνίας και της πολιτικής. Η κυβέρνηση ας ρίξει λίγο νερό στο κρασί του νεοφιλελευθερισμού κι ας κατανοήσει την έννοια τόσο της καθημερινότητας όσο και της αμεσότητας.