Πόσο ευάλωτη μπορεί να είναι η πορεία προς τις εκλογές του 2027 αλλά και της ίδιας της εκλογικής διαδικασίας στη χρήση εξελιγμένων, κακόβουλων λογισμικών της Τεχνητής Νοημοσύνης (A.I.);
Ήδη ένας άγνωστος, υβριδικός πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη με αλλεπάλληλα κύματα αρνητικού επηρεασμού σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Ένας πόλεμος σε πλήρη εξέλιξη, που αφορά άμεσα και την Ελλάδα, όχι στο μακρινό μέλλον, αλλά εδώ, σήμερα.
Είναι αλήθεια πως ανοίγονται τεράστιες δυνατότητες αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στη στρατηγική των κομμάτων, τις καμπάνιες, την εξειδικευμένη πληροφόρηση των πολιτών.
Ταυτόχρονα όμως, διαγράφονται εξαιρετικά μεγάλοι κίνδυνοι από τη «γκρίζα ζώνη» της Τεχνητής Νοημοσύνης-στοχευμένη χειραγώγηση, αλλοίωση της δημόσιας συζήτησης μέσω συστηματοποιημένων bots, deepfakes, προσωποποιημένη διοχέτευση ψευδών ειδήσεων μέσω αλγορίθμου.
Τα παραδείγματα των τελευταίων ετών επί ευρωπαϊκού εδάφους έρχονται να επιτείνουν τις ανησυχίες για έξωθεν ψηφιακές παραμορφώσεις μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόσφατη είναι η ακύρωση των Προεδρικών εκλογών στην Ρουμανία το 2024, μετά την αποκάλυψη για οργανωμένη ρωσική «εισβολή» στα social media της χώρας υπέρ του ακροδεξιού υποψηφίου-εκλεκτού της Μόσχας. Καταιγίδα παραπληροφόρησης εκδηλώθηκε και τα τελευταία 24ωρα διεξαγωγής των Προεδρικών εκλογών στην Μολδαβία, με στόχο τη μη εκλογή της Προέδρου, που τασσόταν υπέρ της ενίσχυσης των δεσμών με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Υπάρχουν βέβαια και πιο… «αθώες» καμπάνιες. Στη Σκωτία, πέρσι εμφανίστηκε στο X πληθώρα προσωποποιημένων λογαριασμών που ζητούσαν την απόσχισή της από την Βρετανία-συμπεριλαμβανομένου και fake λογαριασμού του διάσημου ηθοποιού Ewan McGregor. Αίφνης, η ροή μηνυμάτων σταμάτησε μετά τον βομβαρδισμό των Αμερικανών στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Σύντομα, η έρευνα ανέδειξε τη χώρα αυτή ως πηγή προέλευσης του «κύματος ανεξαρτησίας»…
Το 81% των Λονδρέζων δηλώνουν ότι η πόλη τους είναι ασφαλής. Κι όμως, σωρεία αναρτήσεων μεταξύ 2020 και 2024-που διπλασιάστηκαν με την πάροδο του χρόνου- εμφάνιζαν την Βρετανική πρωτεύουσα παραδομένη στη βία και το έγκλημα. Έτσι, σήμερα το 61% των υπόλοιπων Βρετανών (και το 85% των οπαδών του Reform UK) θεωρούν το Λονδίνο μέρος επικίνδυνο να ζει κανείς.
Τι μπορεί να γίνει στην Ελλάδα
Μπορεί να συμβεί και στην Ελλάδα; Σύμφωνα με έρευνα που δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, την παραμονή των περσινών μεγάλων συγκεντρώσεων για τα Τέμπη είχε εκδηλωθεί «έφοδος» χιλιάδων bots, προωθούμενων με αμφιλεγόμενους αλγόριθμους στο TikTok και άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στόχος, η ενίσχυση ακραίων συναισθημάτων και συμπεριφορών την παραμονή των μεγάλων συγκεντρώσεων. Σύμφωνα με το EU Reporter, τα σχετικά trolls και bots είχαν ρωσική προέλευση.
Είχα την τιμή από τη θέση μου στην κυβέρνηση να προτείνω τη σύσταση της Ειδικής Γραμματείας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, συστατικό στοιχείο της οποίας είναι η ανάπτυξη στρατηγικών επιλογών για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά και εργαλείων για την αναχαίτιση των ολοένα διογκούμενων ψηφιακών απειλών. Θεωρώ πως η ανάληψη δράσης ώστε να περιοριστεί η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης για αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος είναι αδήριτη ανάγκη.
Τι μπορεί να γίνει; Σε πρώτη φάση, ενίσχυση της συνεργασίας μας σε διεθνές επίπεδο ώστε να εξελιχθεί ένα ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο που να αφορά τα deepfakes, τα παραπλανητικά bots, την χειραγώγηση αλγορίθμων που «εξειδικεύουν» την παραπληροφόρηση ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των πολιτών, τις πλατφόρμες που επιτείνουν την πόλωση και το διχασμό και εν τέλει όλα αυτά που συντείνουν στο να χάσουν οι συμπολίτες μας την εμπιστοσύνη στην εκλογική διαδικασία. Άλλωστε, το 2024 ψηφίστηκε η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη, προτείνοντας την υποχρέωση γνωστοποίησης για περιεχόμενο που έχει παραχθεί η υποστεί τεχνικό χειρισμό. Καλό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί και η συμμαχία Cybersecurity Tech Accord κατά της παραπλανητικής χρήσης Τεχνητής Νοημοσύνης. Απαραίτητη είναι ακόμα και η ανταλλαγή τεχνογνωσίας και πληροφοριών σχετικά με ξένες παρεμβάσεις, όπως οι εκστρατείες παραπληροφόρησης της Ρωσίας
Επείγει η διαφάνεια στη χρήση περιεχομένου Τεχνητής Νοημοσύνης για πολιτικούς σκοπούς, με υποχρεωτική σήμανση των παραγόμενων πολιτικών μηνυμάτων, με βαριές ποινές για όλους όσοι ενέχονται σε οργανωμένη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Επίσης, είναι ώριμη η θέσπιση ενός κώδικα δεοντολογίας για κόμματα και υποψηφίους, που να γνωστοποιούν τη χρήση A.I. σε καμπάνιες.
Αρχές όπως η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, η ΑΔΑΕ, το ΕΣΡ οφείλουν να αναπροσαρμόσουν τη δράση τους στην κατεύθυνση απόκρουσης υβριδικών επιθέσεων, των fake βίντεο που διαδίδονται ταχύτατα και να ενισχύσουν τους προληπτικούς ελέγχους ιδιαίτερα κατά την προεκλογική περίοδο. Είναι εξαιρετικά αποτελεσματική η θέσπιση του «Παρατηρητηρίου Τεχνητής Νοημοσύνης» για την ανίχνευση ύποπτων μηνυμάτων, όπως η αμφισβήτηση της εκλογικής διαδικασίας, τα deep fakes με μηνύματα του τύπου «όλοι το ίδιο είναι» ή «δεν έχει νόημα η ψήφος»;
Καθοριστική είναι επίσης και η συνεργασία με τις πλατφόρμες. Η εφαρμογή εθελοντικών συμφωνιών, όπως η συμφωνία της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου το 2024, κρίνεται απαραίτητη από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Οι πλατφόρμες οφείλουν να αξιολογούν τους κινδύνους της A.I., να ανιχνεύουν παραπλανητικό περιεχόμενο και να προωθούν έγκυρες πηγές. Άλλωστε, μέχρι στιγμής φαίνεται πως τα πρωτόκολλα ταχείας κατάργησης περιορίζουν την εξάπλωση τέτοιου είδους περιεχομένου μέσα σε λίγες ώρες.
Φυσικά, το σημαντικότερο μέτρο αντιμετώπισης του φαινομένου είναι, όπως πάντα, η εκπαίδευση και ο γραμματισμός των πολιτών σε εθνικό επίπεδο. Τέτοια παραδείγματα εκστρατειών έχουν εφαρμοστεί τόσο στη Γερμανία όσο και στον Καναδά, όπου γίνονται εκπαιδεύσεις για τον αποτελεσματικό εντοπισμό deepfakes μέσω σχολικών προγραμμάτων και μέσω τεχνικών εφαρμογών, εστιάζοντας στη γνωστική ανθεκτικότητα έναντι της χειραγώγησης. Σημασία έχει και η θεσμική συνεργασία με ελεγκτές αξιοπιστίας γεγονότων (επαγγελματίες fact-checkers) για ειδοποιήσεις σε πραγματικό χρόνο.
Μηχανισμοί συμμόρφωσης
Εξαιρετικά κρίσιμη για την εφαρμογή όλων των παραπάνω είναι η θεσμοθέτηση συγκεκριμένων μηχανισμών συμμόρφωσης. Για παράδειγμα, θα πρέπει να επιβάλλονται πρόστιμα σε πλατφόρμες που δεν περιορίζουν την κακή χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Επίσης, είναι πολύ σημαντικός ο εκσυγχρονισμός των διοικητικών διαδικασιών, αλλά και η κατάρτιση των διοικητικών υπαλλήλων σε ζητήματα κυβερνοασφάλειας. Θα μπορούσαν ακόμα να γίνονται προσομοιώσεις ασκήσεων επίθεσης Τεχνητής Νοημοσύνης σε τακτική βάση. Διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΑΣΕ ήδη τυποποιούν τις βέλτιστες πρακτικές παγκοσμίως.
To διακύβευμα είναι: Πόσο θωρακισμένοι θα πορευτούμε προς τις εκλογές, περιορίζοντας τους κινδύνους; Ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοσφάλειας Μιχάλης Μπλέτσας επισημαίνει πως απαιτείται ένα πανευρωπαϊκό μέτωπο για την ανάπτυξη αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας. «Η χώρα μας είναι από τις πιο ευάλωτες στην παραπληροφόρηση, γιατί είναι πολύ μεγάλο το ποσοστό των πολιτών που ενημερώνονται αποκλειστικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά επίσης επειδή το εκπαιδευτικό σύστημα δεν καλλιεργεί κριτική ικανότητα»(Καθημερινή 7.1,2026).
Θα προσέθετα πως είναι και ευθύνη της Πολιτείας, των κομμάτων να προασπίσουν τις δημοκρατικές αξίες από απειλές που μόλις πριν από λίγα χρόνια δεν μπορούσαμε να διανοηθούμε.
Εν κατακλείδι, το μέλλον της A.I. είναι ένα παράδοξο: μας προσφέρει τα απόλυτα εργαλεία για να αποκωδικοποιήσουμε την αλήθεια, ενώ ταυτόχρονα δίνει στον καθένα τη δύναμη να κατασκευάσει το τέλειο ψέμα.
*Ο Γρηγόρης Δημητριάδης είναι δικηγόρος, πρώην γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού
Διαβάστε επίσης:
Υπουργείο Ναυτιλίας: Επείγον σήμα στα ελληνικά πλοία για ύποπτες παρεμβολές στα Στενά του Ορμούζ
ΕΑΔ: Πλήθος παραβάσεων στον ΟΠΕΚΑ – Στα 1,86 εκατ. ευρώ τα αχρεωστήτως καταβληθέντα
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
