Φαντάζομαι ότι στην αντιπολίτευση, και ειδικά στο ΠΑΣΟΚ, θα πανηγυρίζουν. Δεν είναι μόνο οι κατηγορίες κατά πρώην και νυν υπουργών, υφυπουργών και βουλευτών της Ν.Δ.

Είναι και η υποτιθέμενη «δικαίωση» του Νίκου Ανδρουλάκη, που επιμένει στη γραμμή της πτώσης της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη με το επιχείρημα ότι έχει καταλύσει το κράτος δικαίου.

Η εξαιρετικά κακή διατύπωση του σχετικού άρθρου για την ευθύνη πολιτικών προσώπων, με αρχικό συντάκτη τον Ευάγγελο Βενιζέλο, όπου ουσιαστικά προβλέπεται η παραπομπή στη Βουλή και μόνο επειδή σε μία δικογραφία αναφέρεται ένα όνομα, έχει οδηγήσει σε απαράδεκτες εξελίξεις. Πρώτον, στον δημόσιο διασυρμό ανθρώπων επειδή το όνομά τους απλώς αναφέρεται, χωρίς να εξετάζεται γιατί, πώς, σε ποια βάση και από ποιον αναφέρεται. Στα ουσιώδη αυτά ερωτήματα καλείται κατόπιν να απαντήσει η Βουλή, με αποτέλεσμα να παράγεται και η δεύτερη απαράδεκτη συνέπεια: να ανοίγει διάπλατα η πόρτα σε κάθε αντιπολίτευση να εκμεταλλεύεται κομματικά το απλό γεγονός της αναφοράς, αγνοώντας κάθε άλλη διάσταση της υπόθεσης.

Η μετατροπή της Βουλής σε ουσιαστικά ανεξέλεγκτο πεδίο μάχης, με βάση την de facto παράβλεψη του τεκμηρίου της αθωότητας, δεν αποτελεί μόνο θεσμικό έκτρωμα. Ενισχύει και την εθνική μας έφεση προς τον διχασμό — επί παντός επιστητού. Πρόσφατο παράδειγμα, ο Αντώνης Σαμαράς, που επέλεξε να επιτεθεί στην κυβέρνηση για τη διάρκεια της αμυντικής προστασίας της Κύπρου και για τις διώξεις του ελληνισμού στη Συρία.

Το φαινόμενο, βέβαια, δεν είναι νέο. Δεν περιορίζεται καν στην περίοδο της Μεταπολίτευσης. Έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Από την καταβολή του νεοελληνικού κράτους έχει επικρατήσει η στρατηγική της επίθεσης κατά της εκάστοτε κυβέρνησης για τα πάντα και με όλα τα μέσα. Από εκεί και πέρα, γαία πυρί μιχθήτω.

Ορθά η κυβέρνηση διατηρεί την ψυχραιμία της. Ορθά υιοθετεί τη θέση ότι η κάθε περίπτωση πρέπει να εξεταστεί ξεχωριστά. Σε οποιαδήποτε στιγμή, οποιοσδήποτε ζητά ρουσφέτι οποιασδήποτε μορφής μπορεί, ηθελημένα ή αθέλητα, σκόπιμα ή όχι, βάσιμα ή αβάσιμα, να αναφέρει ένα όνομα. Ο αυτόματος διασυρμός και η αυτόματη ακύρωση του τεκμηρίου της αθωότητας δεν είναι αποδεκτές πρακτικές σε ένα κράτος δικαίου.

Πέρα από όλα αυτά, όμως, προκύπτει ένα ουσιώδες ερώτημα. Δεν γνωρίζω, βέβαια, ακριβώς πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ούτε γνωρίζω τη χρονική στιγμή κατά την οποία ξεκίνησε η εμπλοκή της. Τεκμαίρω, όμως, από τις δημοσιευμένες πληροφορίες ότι η παρακολούθηση τηλεφώνων πρέπει να έχει ως χρονική αφετηρία το 2020 ή το 2021. Αναπόφευκτα, λοιπόν, η συντριπτική πλειοψηφία των ονομάτων που θα προκύψουν θα ανήκει στην παράταξη που κυβερνά. Το ερώτημα είναι απλό: αν η έρευνα είχε ξεκινήσει νωρίτερα, δεν θα είχαν προκύψει στοιχεία και για μέλη κυβερνητικών παρατάξεων πριν από το 2020 ή το 2021;

Πιστεύει κανείς, πραγματικά, ότι η ρεμούλα ξεκίνησε μόνο επί Νέας Δημοκρατίας; Διότι, αν μπορούσαμε να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα πρόκυπτε πως το εθνικό αυτό σπορ προϋπήρχε του 2019.

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ συστάθηκε το 1998, αλλά η διαπιστευμένη λειτουργία του ξεκίνησε το 2002. Διαδέχθηκε τη ΓΕ.ΔΙ.Δ.Α.ΓΕ.Π. του υπουργείου Γεωργίας, που λειτουργούσε από το 1994. Με την αλλαγή αυτή, η ευθύνη των ενισχύσεων και των πληρωμών μεταφέρθηκε από το υπουργείο σε έναν ξεχωριστό φορέα, ο οποίος μάλιστα έλαβε τη μορφή ΝΠΙΔ. Δηλαδή, από μια κλασική διοικητική υπηρεσία περάσαμε σε έναν ειδικό οργανισμό που θεωρητικά απλώς εφαρμόζει το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο και τις ελληνικές υπουργικές αποφάσεις.

Η λειτουργική διαφορά ήταν ακόμη πιο κρίσιμη. Ο παλιός μηχανισμός ήταν κυρίως υπηρεσία διαχείρισης αγορών και πληρωμών μέσα στο υπουργείο. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, αντίθετα, συγκέντρωσε σε έναν ενιαίο φορέα τον έλεγχο δικαιολογητικών, την αναγνώριση και εκκαθάριση δαπανών, την έγκριση πληρωμών, την ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων, την επιβολή κυρώσεων, την έκδοση εγκυκλίων εφαρμογής και πιστοποιητικών εισαγωγών-εξαγωγών, τη διαχείριση εγγυήσεων και, αργότερα, τον ρόλο του μοναδικού φορέα πληρωμής για τα κύρια γεωργικά ταμεία της Ε.Ε. Με απλά λόγια, από μια υπουργική υπηρεσία περάσαμε σε έναν υπερσυγκεντρωτικό κόμβο δεδομένων, ελέγχων και πληρωμών. Η τρωτότητα του συστήματος μεγάλωσε αντικειμενικά. Η πρώτη μεγάλη πολιτική ευθύνη βρίσκεται εδώ: στην κυβέρνηση Σημίτη, δηλαδή στο ΠΑΣΟΚ.

Το τρέχον σκάνδαλο αφορά ενισχύσεις και επιδοτήσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Οι ευθύνες εδώ αναζητούνται κυρίως σε υπουργικές αποφάσεις και σε διοικητικές επιλογές που αποδυνάμωσαν τον έλεγχο. Η περίφημη «τεχνική λύση», που αρχικά παρουσιάστηκε ως μεταβατική αλλά επεκτάθηκε επειδή βόλευε, θεσπίστηκε το 2014. Η ευθύνη εδώ ανήκει στην κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, δηλαδή στη συγκυβέρνηση Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ.

Στη συνέχεια, δημοσιογραφική έρευνα έδειξε ότι το 2017-2018 το σύστημα έγινε ακόμη πιο «διαπερατό» σε αιτήσεις που δεν συνδέονταν στενά με πραγματική κτηνοτροφική δραστηριότητα. Από τη μία πλευρά άνοιξε η συζήτηση για κατανομή και σε μη κτηνοτρόφους υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Από την άλλη, το Εθνικό Απόθεμα συνδέθηκε στην πράξη με δηλώσεις βοσκοτόπων ακόμη και χωρίς ουσιαστικό ζωικό κεφάλαιο. Επιπλέον, το 2019 χαλάρωσε περαιτέρω η χωρική σύνδεση βοσκότοπου και εκμετάλλευσης, με αποδοχή βοσκοτόπων σε νησιά ή σε περιοχές πολύ μακριά από την πραγματική έδρα του κτηνοτρόφου. Η ευθύνη εδώ βαρύνει ακέραια τη διακυβέρνηση Τσίπρα- Καμμένου.

Η ευθύνη της Νέας Δημοκρατίας εστιάζεται σε δύο σημεία. Πρώτον, στο ότι το 2021 δόθηκε οδηγία οι ελεγκτές να περιορίζουν τον έλεγχο σε ένα μόνο έτος και να αρκούνται στο Ε9, χωρίς πλήρεις τίτλους ιδιοκτησίας ή ουσιαστική διασταύρωση με προηγούμενα έτη — επιλογή που εκτίναξε το εύρος της απάτης. Δεύτερον, στην αδράνεια να αντιμετωπίσει ένα διαβλητό σύστημα που γνώριζε πολύ καλά, αλλά το άφησε να ζήσει, να επεκταθεί και να παγιωθεί, επεμβαίνοντας για τη ριζική του διόρθωση μόνο όταν πλέον δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς.

Δεν υπάρχει εδώ ο χώρος για να αναλυθεί και η τεράστια ευθύνη των ΚΥΔ και του τεχνικού συμβούλου του ΟΣΔΕ. Το βασικό, όμως, συμπέρασμα είναι σαφές: ένα σύστημα εξαρχής ευάλωτο έγινε ακόμη πιο ευάλωτο όταν αποσυνδέθηκε η επιδότηση από την πραγματική κτηνοτροφική δραστηριότητα και όταν αδυνάτισαν οι έλεγχοι τίτλων, τοπικότητας και ιστορικότητας.

Οι ευθύνες, συνεπώς, είναι διαχρονικές. Ακουμπούν όλα τα κόμματα που κυβέρνησαν. Είναι, με την πιο αυστηρή έννοια του όρου, εθνικές. Και ακριβώς πάνω σε αυτή τη βάση, η σκόπιμη επιλογή να φορτωθεί η Νέα Δημοκρατία με το σύνολο των ευθυνών είναι πολιτικά και ηθικά απαράδεκτη. Η σημερινή επικέντρωση σε συγκεκριμένα πρόσωπα αντανακλά περισσότερο τεχνικά δεδομένα — δηλαδή το πότε ξεκίνησαν οι έλεγχοι — και λιγότερο την πλήρη ιστορία της ουσιαστικής ευθύνης.

Διαβάστε επίσης

Πόλεμος στην Ανατολή, μικροπολιτική στην Αθήνα