Υπάρχει μια υπερβολή στη δημόσια συζήτηση όταν επαναλαμβάνεται ότι «έφυγαν όλα τα μυαλά». Με το λεγόμενο brain drain έφυγαν άνθρωποι έξυπνοι και μέσης ευφυίας, έφυγαν πτυχιούχοι και τεχνίτες, έφυγαν γενικά όσοι δεν μπορούσαν να μείνουν.

Κάθε φορά που πολιτικοί αναφέρονται στον επαναπατρισμό του μισού εκατομμυρίου μεταναστών του Εικοστού Πρώτου, προβάλλεται η εικόνα μιας χώρας που ξέμεινε από ταλέντα και περιμένει τα Ματαρόα της επιστροφής, τις καραβιές του επαναπατρισμού.

Το Rebrain Greece της Νίκης Κεραμέως είναι ένα κάλεσμα επιστροφής, με εκδηλώσεις όπου εργαζόμενοι σε ξένες χώρες συναντούν Έλληνες εργοδότες. Η πιο πρόσφατη στη Νέα Υόρκη προσέλκυσε χίλιους πεντακόσιους συμμετέχοντες, τριάντα πέντε εταιρείες και παρουσίασε το κυβερνητικό αφήγημα ότι η Ελλάδα του 2025 προσφέρει επαγγελματικές ευκαιρίες.

Αν δείχνουν κάτι αυτές οι εκδηλώσεις είναι ότι οι άνθρωποι που έφυγαν θέλουν να διατηρήσουν τον δεσμό τους με την πατρίδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα κλείσουν εισιτήρια επιστροφής επειδή η υπουργός τους παρουσίασε μια ψηφιακή πλατφόρμα και κανόνισε συναντήσεις.

Η πραγματικότητα είναι πιο απλή και πιο ανθρώπινη. Οι εργαζόμενοι που έφυγαν θέλουν να γελούν στη γλώσσα τους, να κάνουν αστεία που δεν χρειάζονται υποτίτλους. Θέλουν να λένε «Πολυτεχνείο» και να μη χρειάζεται να εξηγήσουν τι σημαίνει πολιτικά.

Θέλουν να λένε «Αλίκη» και να μην εξηγούν ότι το όνομα παραπέμπει σε κινηματογραφικές επιτυχίες και ασπρόμαυρη τηλεόραση. Αυτό το άυλο, πολιτισμικό κεφάλαιο είναι ίσως πιο ισχυρό από κάθε φορολογικό κίνητρο ή κάθε υπόσχεση επαγγελματικής σταθερότητας.

Στο οικονομικό κομμάτι τα πράγματα είναι εξίσου σύνθετα. Οι μισθοί σε ΗΠΑ, Καναδά ή Βορειοευρωπαϊκές χώρες είναι υψηλοί, αλλά εξίσου υψηλό είναι το κόστος στέγασης και οι καθημερινές δαπάνες που περιορίζουν το περιθώριο αποταμίευσης. Έτσι μπαίνει το δίλημμα: μεγάλο εισόδημα, μεγάλα έξοδα, μικρή αποταμίευση ή μικρό εισόδημα, μικρότερα έξοδα, μηδενική αποταμίευση.

Το δεύτερο σενάριο έχει τον ήλιο και την «έξω καρδιά». Τα κακά ξεχνιούνται λόγω της απόστασης. Η αναξιοκρατία, η ανοργανωσιά και όλα τα δεινά ξεχνιούνται όταν υπάρχει νόστος.

Το Rebrain επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα τοπίο όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσαν διάσπαρτες αγγελίες και πρωτοβουλίες. Δημιουργεί ένα κεντρικό σημείο επαφής μεταξύ επιχειρήσεων και υποψηφίων, οργανώνοντας τις δεξιότητες που αναζητούν οι πρώτοι και τα προσόντα που διαθέτουν οι δεύτεροι.

Φέρνει σε επαφή εργοδότες με ανθρώπους που σκέφτονται τον επαναπατρισμό και δημιουργεί την εντύπωση ότι υπάρχει μια σοβαρή δομή πίσω από την πρόσκληση.

Παρά την επικοινωνιακή του επιτυχία, το εγχείρημα δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα αναστρέψει τη φυγή ούτε ότι θα πετύχει την επιστροφή. Μπορεί όμως να χαράξει διαδρομές για όσους ήδη φλερτάρουν με την ιδέα του επαναπατρισμού.

Η πραγματική επιστροφή δεν γίνεται ούτε για έναν μισθό ούτε χάρη σε ένα μπόνους μετεγκατάστασης. Επηρεάζεται πολύ περισσότερο από ζητήματα ταυτότητας, καθημερινών συνηθειών, κοινωνικού κύκλου, οικογένειας και την αίσθηση οικειότητας.