Και να που φτάσαμε, επιτέλους, στην οριστική καταδίκη της Χρυσής Αυγής. Στην επισφράγιση του χαρακτηρισμού της ως εγκληματική οργάνωση και στην δικαστική ετυμηγορία για μια χούφτα εγκληματίες.

Η χθεσινή απόφαση είναι μια καθυστερημένη αλλά αναγκαία απάντηση της Δημοκρατίας σε εκείνους που τη χρησιμοποίησαν ως όχημα για να την υπονομεύσουν. Το μήνυμα είναι καθαρό: Η οργανωμένη βία, ο ναζιστικός μανδύας και η εγκληματική δράση δεν μπορούν να κρύβονται πίσω από κοινοβουλευτικές έδρες.

Και όμως, όσο σημαντική κι αν είναι η δικαστική απόφαση, δεν αρκεί για να κλείσει οριστικά το κεφάλαιο. Γιατί άλλο πράγμα η καταδίκη ενός μορφώματος και άλλο η εξάλειψη της νοοτροπίας που το γέννησε και το συντήρησε.

Ο χρυσαυγιτισμός δεν ήταν ποτέ μόνο ένα κόμμα. Ήταν -και σε έναν βαθμό παραμένει- ένας τρόπος σκέψης.

Η ιδέα ότι η βία μπορεί να είναι «πατριωτική».

Ότι ο διαφορετικός φταίει για όλα. Ότι η Δημοκρατία είναι αδύναμη και χρειάζεται «σιδερένια πυγμή». Ότι θα… έρθουμε και θα τρέμει η Γη. Ότι θα… σαρώσουμε τους προδότες, εμείς οι εθνικοπατριώτες.

Ότι θα διώξουμε τους μετανάστες γιατί αυτοί φταίνε για τα δεινά της χώρας.

Ότι θα επιβάλλουμε ιδεολογίες που προκάλεσαν εκατομμύρια νεκρούς.

Αυτές οι αντιλήψεις δεν εξαφανίζονται με μια δικαστική απόφαση, όσο ιστορική κι αν είναι.

Ας είμαστε ειλικρινείς: Ο σπόρος έπεσε σε γόνιμο έδαφος. Σε χρόνια κρίσης, ταπείνωσης, οικονομικής ανασφάλειας και θεσμικής απαξίωσης.

Όταν οι πολίτες νιώθουν ότι κανείς δεν τους ακούει, τότε ακούνε πιο εύκολα εκείνους που φωνάζουν. Όταν το κράτος δείχνει αδύναμο ή άδικο, τότε η αυταρχική ρητορική μοιάζει σε κάποιους ως «λύση».

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποινικό. Είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό.

Βλέπουμε τον χρυσαυγιτισμό να μεταμφιέζεται. Να εμφανίζεται σε σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε σχολικές αυλές, σε «αγανακτισμένες» κουβέντες καφενείου.

Τον βλέπουμε σε γραφεία μεγαλοεπιχειρηματιών που χρηματοδοτούσαν αυτό το εγκληματικό μόρφωμα.

Τον βλέπουμε ακόμη και σε δημοσιογραφικά γραφεία «προθύμων»… συναδέλφων που ενθουσιάζονται με την ιδέα της επικράτησης του εθνικοσοσιαλισμού α λα… Μιχαλολιάκου και Κασιδιάρη.

Δυστυχώς το βλέπουμε και μέσα στη νεολαία, στις εξέδρες των γηπέδων, εκεί όπου η αμορφωσιά και η λογική του οπαδικού στρατού είναι κυρίαρχα.

Βλέπουμε την εγκληματική ιδεολογία να διαχέεται κρυφίως σε συνωμοσιολογικές θεωρίες, σε ρατσιστικά αντανακλαστικά, σε εύκολες γενικεύσεις.

Δεν κρατά πια σημαίες με αγκυλωτούς σταυρούς, συχνά φορά πιο «κανονικά» ρούχα κι όχι μαύρα μπλουζάκια. Μιλά για «τάξη», «ασφάλεια», «καθαρότητα».

Αλλά η ουσία παραμένει ίδια: Αποκλεισμός, μίσος, βία.

Αν θέλουμε να είμαστε συνεπείς με το βάρος της ιστορικής στιγμής, δεν αρκεί να πανηγυρίζουμε για την καταδίκη. Χρειάζεται να κοιτάξουμε κατάματα τις ρωγμές.

Την ανοχή στη μικρή καθημερινή αυθαιρεσία. Τον εύκολο ρατσισμό που περνά ως «αστείο». Τη σιωπή μπροστά στην αδικία όταν δεν μας αγγίζει προσωπικά.

Η Δημοκρατία δεν εκδικείται, θωρακίζεται. Και θωρακίζεται όχι μόνο με δικαστικές αποφάσεις, αλλά με παιδεία, κοινωνική δικαιοσύνη, θεσμική σοβαρότητα.

Με πολιτικό λόγο που δεν χαϊδεύει τα πιο σκοτεινά ένστικτα για να κερδίσει ψήφους.

Με ΜΜΕ που δεν κανονικοποιούν την ακραία ρητορική στο όνομα της «ισορροπίας». Και κυρίως που δεν κρύβουν κάτω από το χαλί τη βρομιά, τις πολιτικές συναλλαγές, τα επιχειρηματικά συμφέροντα.

Θα έρθει η στιγμή που θα μιλήσω γι’ αυτούς που κάποτε έκαναν τις… όρνιθες μπροστά σε ένα σκάνδαλο και που τώρα πανηγυρίζουν για την καταδίκη των Χρυσαυγιτών. Και που το παίζουν προοδευτικοί.

Είναι και οι ίδιοι κατά βάθος «χρυσαυγίτες», αφού δεν έχουν κανένα πρόβλημα να μετατραπούν σε ορντινάτσες του συστήματος που τους χρυσοπληρώνει για να σιωπούν.

Αλλά θέλουμε κι ένα κράτος που λειτουργεί για όλους, ώστε κανείς να μη νιώθει ότι η μόνη του διέξοδος είναι ο θυμός.

Κι ένα κράτος που δεν νταραβερίζεται για ψήφους, επιρροή, πρόσκαιρες νίκες.

Η οριστική καταδίκη των Χρυσαυγιτών είναι μια νίκη της Δημοκρατίας. Αλλά η Δημοκρατία δεν έχει την πολυτέλεια της αυταρέσκειας. Γιατί ο φασισμός δεν επιστρέφει πάντα με στολές και εμβατήρια. Συχνά επιστρέφει κουρασμένος, καθημερινός, «λογικός».

Το ερώτημα δεν είναι αν έκλεισε ένας κύκλος. Το ερώτημα είναι αν μάθαμε κάτι από αυτόν. Αν θα αντιμετωπίσουμε τον χρυσαυγιτισμό ως μια παρένθεση που πέρασε ή ως μια προειδοποίηση για το πόσο εύθραυστα είναι όλα όταν θεωρούμε τη Δημοκρατία δεδομένη.

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Αλλά δοκιμάζει τις κοινωνίες που ξεχνούν. Και η μνήμη, σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι τελετουργική. Είναι πολιτική πράξη.