Σε προσωπικό επίπεδο, ακόμη και σε επιχειρηματικό περιβάλλον, η διαφθορά είναι αναμενόμενη – όταν το σκάνδαλο εμφανιστεί λίγο μας εκπλήσσει.

Πρόκειται για έκπτωση ηθικής ή για συνήθεια στο επαναλαμβανόμενο; Ίσως και τα δύο. Ευτυχώς, όμως, αντίδραση – έστω και με την μορφή της έκπληξης—εκδηλώνεται όταν η διαφθορά εμφανιστεί σε θεσμικό επίπεδο. Ελάχιστα προβλημάτισε η συμμορία με τις πολυπληθείς εταιρείες και τα κοντά στα 400 εκατ. ευρώ διαφυγόντες φόρες για το δημόσιο. Πρωτοσέλιδο επί σειρά ημερών, όμως, η υπόθεση του Γιάννη Παναγόπουλου και της ΓΣΕΕ.

Υπάρχει, οπωσδήποτε, και η κομματική-πολιτική διάσταση. Δρυός πεσούσης, εξάλλου, …. Για το ΠΑΣΟΚ, ιδιαίτερα, που ταλανίζεται από τις σκληρές εσωκομματικές διαμάχες, αυτό το σκάνδαλο κάθε άλλο παρά …καλοδεχούμενο ήταν. Ενισχύει την εσωστρέφεια και δίνει όπλα στους αντιπάλους.

Σε τελείως άλλο επίπεδο έκπληξης λειτουργεί, πάντως, η αποκάλυψη διαφθοράς σε επίπεδο τόσο υψηλό όσο αυτό της Ε.Ε. Aποδεδειγμένη ενοχή δεν υπάρχει, αλλά η εμπλοκή έχει προξενήσει τριβές: Federica Mogherini, Johannes Hahn είναι τα πιο πρόσφατα, για να μην ανακαλέσουμε τις ιστορίες του John Dalli και της Edith Cresson.  Η πρόσφατη ιστορία με την πώληση κτιρίων και οι αναφορές σε σκάνδαλο των 900 εκατ. ευρώ αναδεικνύει την διαφθορά ως κορυφαίο θέμα—κι αυτό δεν πρέπει να εκπλήσσει.  Δεν πρέπει να εκπλήσσει, διότι είναι στενά συνυφασμένη με την μορφή που έχει πάρει ο καπιταλισμός στον 21^ο αιώνα.  ‘Ένα σύστημα που βασίζεται στην απόλυτα βραχυχρόνια  (το πολύ μέσα σε τρεις μήνες) μεγιστοποίηση των κερδών δεν μπορεί παρά να εμπεριέχει στην υφή του την διαφθορά. Το κέρδος είναι ο σύγχρονος Θεός. Ο Κρόνος, όμως, καταβρόχθιζε τα παιδιά του. Ο Βάαλ  και ο Μολώχ με ανθρώπινες θυσίες.

Η μάχη του ατόμου ανάμεσα στο προσωπικό του συμφέρον και την υποχρέωση του προς τον δημόσιο χώρο έχει απασχολήσει τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους και όχι μόνο. Έκτοτε, η αναζήτηση συνεχίζεται—με λίγες επιτυχίες και πολλές αποτυχίες. Η εγκατάλειψη, όμως, της βαθιά ανθρωπιστικής πολιτικής των Βρετανών (Keynes, Beveridge) με την σαφή στροφή προς τον ατομικισμό του Tony Robbins και του Martin Seligman (κάνε ότι σε κάνει προσωπικά ευτυχισμένο), την διαρκή μεγέθυνση που υποστηρίζει ο νεοφιλελευθερισμός του Milton Friedman (το κέρδος υπεράνω όλων) και το «σήμερα» να υπερκεράζει κάθε έννοια του «αύριο» έχει μεν αναδείξει το οικονομικό σύστημα ως τον κορυφαίο καθοριστικό παράγοντα της κοινωνίας, του έχει στερήσει, δε, κάθε βάση ηθικής που να αναφέρεται στον ρόλο του στον δημόσιο χώρο.

Ο επιχειρηματίας σήμερα, αντιμετωπίζει τον δημόσιο χώρο ως αντικείμενο προσωπικής κατάκτησης, ο δε δημόσιος χώρος έχει εκπορνευτεί στον υψηλότερο πλειοδότη. Ένα πληρωμένο άρθρο για την δεξίωση που έδωσε ο τάδε επιχειρηματίας συγκεντρώνει μεγαλύτερη προσοχή και περισσότερους αναγνώστες από άλλο που αφορά επένδυση δεκάδων εκατομμυρίων σε παραγωγικό δυναμικό και θέσεις εργασίας. Το ενδιαφέρον για το χρηματιστήριο είναι μονοδιάστατο και άμεσο – πόσο αυξήθηκε ή μειώθηκε η τομή της μετοχής σήμερα—χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ορατές ενδείξεις πως η κρίση έρχεται. Κι όταν ο ζάπλουτος Bezos, ιδιοκτήτης της Washington Post, ξεπουλά την ψυχή της εφημερίδας, η αντίδραση που ξεσηκώνεται περιγράφεται με το γνωστό αγγλικό καυστικό χιούμορ  ως «τρικυμία μέσα σε φλυτζάνι τσαγιού».

Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι κάθε σύστημα που αποθεώνει το κέρδος και απογυμνώνει τον δημόσιο χώρο από ηθικό περιεχόμενο καταλήγει να καταβροχθίζει τα ίδια του τα θεμέλια. Κρόνος, Βάαλ, Μολώχ δεν είναι μύθοι του παρελθόντος–  είναι μεταφορές του παρόντος.

Διαβάστε επίσης

Η ψευδαίσθηση σταθερότητας: Από την Άγκυρα στην Τεχεράνη, από τις ΗΠΑ στην Κίνα

Βενιζέλος και αναθεώρηση: Η πολιτική της ναρκοθέτησης

Το ΠΑΣΟΚ στο κενό: Διεύρυνση χωρίς σχέδιο εξουσίας