Η ενεργειακή κρίση ήρθε για να μείνει προειδοποίησε  χθες ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόρκενσεν  τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της τηλεδιάσκεψης που πραγματοποιήθηκε για τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης που έφερε ο Πόλεμος στο Ιράν. Στο επίκεντρο μπήκαν μέτρα για μείωση της ζήτησης, με  περιορισμό της κατανάλωσης καυσίμων και το πρόβλημα της ασφάλειας εφοδιασμού για το χειμώνα 2026-2027, ενώ σύντομα αναμένεται νέα εργαλειοθήκη από την Κομισιόν με μέτρα στα οποία θα περιλαμβάνονται και μείωση φόρων στην ενέργεια αλλά και λύσεις για αποδύνδεση από την τιμή της ενέργειας από το φυσικό αέριο.

Για τη σημερινή κρίση σημείωσε ότι έχει διαφορά από την κρίση του 2022  που ήταν κυρίως κρίση φυσικού αερίου, καθώς  τώρα αντιμετωπίζουμε ένα ευρύτερο φάσμα προβλημάτων, ιδίως όσον αφορά το πετρέλαιο και ακόμη περισσότερο όσον αφορά ορισμένα προϊόντα όπως το καύσιμο αεριωθούμενων και το ντίζελ. Επομένως, συνιστά στα κράτη μέλη είναι να εξετάσουν την εργαλειοθήκη του IEA, το σχέδιο των 10 σημείων, για να βρουν έμπνευση για τα δικά τους μέτρα. Σημειώνεται ότι η εργαλειοθήκη του ΙΕΑ που δημοσεύτηκε πρόσφατα, προτείνει τηλεργασία, μείωση ορίων ταχύτητας, carpooling (συνεπιβατισμός) κλπ που μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση πετρελαίου κατά ~2,7 εκατ. βαρέλια/ημέρα σε λίγους μήνες.

1

“Δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης, τα κράτη μέλη καλούνται να εξετάσουν την προώθηση τέτοιων μέτρων, σύμφωνα με τα σχέδια έκτακτης ανάγκης τους, με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των μεταφορών. Για να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα πετρελαϊκών προϊόντων στην αγορά της ΕΕ, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αναβάλουν οποιαδήποτε μη επείγουσα συντήρηση διυλιστηρίων. Επιπλέον, μπορούν να εξετάσουν την αύξηση της χρήσης βιοκαυσίμων, που θα μπορούσε να υποκαταστήσει τα ορυκτά καύσιμα και να μειώσει την πίεση στην αγορά”, τόνισε ο Επίτροπος στην επιστολή του στα κράτη μέλη.

Αν και όπως, μετά την τηλεδιάσκεψη,  δεν υπάρχει μια ενιαία λύση για όλους, πρότεινε στα κράτη μέλη να κάνουν όσα περισσότερα μπορούν για να εξοικονομήσουν πετρέλαιο, ειδικά ντίζελ, ειδικά καύσιμο αεριωθούμενων.  “Σε συνολικό επίπεδο,  βρισκόμαστε σε μια κατάσταση που μπορεί να επιδεινωθεί, όπου πράγματι είναι απαραίτητη η μείωση της ζήτησης και ενθαρρύνω θερμά τα κράτη μέλη να το λάβουν αυτό υπόψη κατά την εφαρμογή διαφόρων μέτρων κρίσης”.

“Δεν πρέπει να έχουμε καμία ψευδαίσθηση ότι οι συνέπειες αυτής της κρίσης για τις αγορές ενέργειας θα είναι βραχύβιες” σημείωσε, “γιατί δεν θα είναι”. Όλοι ελπίζουμε σε ειρήνη το συντομότερο δυνατό, αλλά αυτό που θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό είναι να δηλώσω όσο πιο ξεκάθαρα μπορώ ότι ακόμα κι αν αυτή η ειρήνη έρθει αύριο, δεν θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα στο άμεσο μέλλον”. Επομένως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να αναλάβουμε δράση με ενότητα και στενό συντονισμό. Και να αποφύγουμε τις κατακερματισμένες εθνικές αντιδράσεις και τα ανατρεπτικά μηνύματα προς τις αγορές.Τα μέτρα μας πρέπει να είναι στοχευμένα, πρέπει να είναι προσωρινά και να αποφεύγουν την επιδείνωση του εφοδιασμού”, τόνισε.

Ασφάλεια  εφοδιασμού για τον χειμώνα 2026-2027

Οι υπουργοί επιβεβαίωσαν, όπως είπε,  ότι προς το παρόν, η ασφάλεια εφοδιασμού της Ένωσης παραμένει σχετικά προστατευμένη χάρη στη διαφοροποίηση των πηγών ΥΦΑ και πετρελαίου της ΕΕ τα τελευταία χρόνια και στην ήδη περιορισμένη εξάρτησή μας από τις εισαγωγές από την περιοχή του Κόλπου. Παρ’ όλα αυτά, η διασφάλιση της ασφάλειας εφοδιασμού για τον χειμώνα 2026-2027 παραμένει βασική προτεραιότητα. Οι υπουργοί υπογράμμισαν επίσης ότι οι αυξανόμενες παγκόσμιες τιμές ενέργειας επηρεάζουν όλα τα κράτη μέλη, ιδίως τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία.

Συμφώνησαν ότι τα μέτρα της ΕΕ και τα εθνικά μέτρα πρέπει να σχεδιαστούν προσεκτικά, να συντονιστούν, να στοχευθούν και να προσαρμοστούν στην τρέχουσα κατάσταση, παραμένοντας παράλληλα πλήρως συνεπή με τους μακροπρόθεσμους στόχους μας, ιδίως την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, τη διαφοροποίηση των προμηθευτών και τη μειωμένη εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

“Από την πλευρά της Επιτροπής, συντονίζουμε ήδη τις δράσεις για την επαναπλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου και την ασφάλεια εφοδιασμού με πετρέλαιο”, σημείωσε ο Επίτροπος και όπως εξήγησε η Κομισιόν εργάζεται  για μια εργαλειοθήκη μέτρων, την οποία θα παρουσιάσει σύντομα για να υποστηρίξει τα κράτη μέλη στην προστασία οικογενειών και επιχειρήσεων.
“Αλλά ενώ υποστηρίζουμε όσους έχουν ανάγκη, πρέπει να συνεχίσουμε την πορεία μας στη μακροπρόθεσμη στρατηγική. Αυτή η κρίση μας δείχνει για άλλη μια φορά ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια θεμελιώδη ευπάθεια σε εξωτερικά ενεργειακά σοκ. Και αυτό συνδέεται με την εξάρτησή μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα”, τόνισε.

Τονίστηκε η ανάγκη για ισχυρότερο συντονισμό σε επίπεδο ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τους στόχους αποθήκευσης φυσικού αερίου, για την αποτροπή περαιτέρω πιέσεων στις τιμές. Επίσης η ανάγκη για προσοχή στη χρήση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου για την αποφυγή διακυβεύσεων στην ασφάλεια του μελλοντικού εφοδιασμού και η ανάγκη συντονισμού για την επαναπλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου για την αποτροπή ανοδικών πιέσεων στις τιμές. Επίσης η διασφάλιση πρόσβασης σε έγκαιρα και ακριβή δεδομένα που υποστηρίζονται από την Επιτροπή για την καθοδήγηση της λήψης αποφάσεων, αλλά και η αποφυγή μέτρων που ενδέχεται να στρεβλώσουν την εσωτερική αγορά ενέργειας.

Έμφαση έδωσε και στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και η προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας αποτελούν απαραίτητα εργαλεία για τον μετριασμό των αυξήσεων των τιμών, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την ενίσχυση της συνολικής ενεργειακής ασφάλειας της Ένωσης. Η ΕΕ σημείωσε, θα συνεχίσει να συνεργάζεται με διεθνείς εταίρους, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, για να διασφαλίσει συντονισμένες προσπάθειες που περιορίζουν την αστάθεια των τιμών και ενισχύουν την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. “Οι παγκόσμιες συνεργασίες μας θα πρέπει να ενισχύσουν τη στρατηγική θέση της ΕΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα” σημείωσε.

Έρχεται νέα εργαλειοθήκη μέτρων από την Κομισιόν

Για το στόχο μείωσης της ζήτησης καυσίμων, ο IEA έχει συστήσει ένα σχέδιο 10 σημείων, βάσει του οποίοι προτείνει η Κομισιόν στα κράτη μέλη να σχεδιάσουν τα δικά τους μέτρα. Αυτό   περιλαμβάνει εργασία από το σπίτι όπου είναι δυνατόν, μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητόδρομους κατά τουλάχιστον 10 χιλιόμετρα, ενθάρρυνση των δημόσιων συγκοινωνιών, εναλλαγή της πρόσβασης ιδιωτικών αυτοκινήτων στους δρόμους στις μεγάλες πόλεις με διαφορετικούς τρόπους, αύξηση της κοινής χρήσης αυτοκινήτων και υιοθέτηση αποτελεσματικών πρακτικών οδήγησης, αποτελεσματική οδήγηση για τα οδικά επαγγελματικά οχήματα και την παράδοση αγαθών.

Από την εργαλειοθήκη αυτή συνίσταται σε κάθε χώρα να εξετάσει ποιες δυνατότητες έχει. Τατόχρονα η Κομισιόν θα προτείνει κοινές ευρωπαϊκές λύσεις και αυτό το πακέτο θα είναι έτοιμο να παρουσιαστεί σύντομα.

Υπάρχει εξάλλοθυ ήδη το πακέτο για την ενέργεια των πολιτών  με προτάσεις για να μειωθούν οι τιμές για τους πολίτες και τα νοικοκυριά, ενώ ο Επίτροπος τόνισε ότι έχει  υποβάλει συστάσεις για τους φόρους, για μείωση των φόρων, ιδίως στην ηλεκτρική ενέργεια.

Η Επιτροπή θα παρουσιάσει νομικές προτάσεις για τα τιμολόγια του δικτύου και επίσης για τη μείωση των φορολογικών συντελεστών στην ηλεκτρική ενέργεια, για να προσπαθήσει να περιορίσει τις επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας. Επίσης θα ενθαρρύνει   χρηματοοικονομικά εργαλεία που υπάρχουν ήδη για την αποσύνδεση των τιμών φυσικού αερίου από τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, όπως οι συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τα CFD. “Θέλουμε να κάνουμε ακόμη πιο εύκολο για τα κράτη μέλη και τις βιομηχανίες να αναπτύξουν αυτά τα εργαλεία”, σημείωσε ο κ. Γιόρκενσεν.

Το “Κάντε ό,τι μπορείτε” για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι επίσης μια κατεύθυνση. “Υπάρχουν έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί ή έχουν πράγματι ολοκληρωθεί, αλλά λόγω δικτύων ή έλλειψης αποθήκευσης, δεν είναι σε λειτουργία. Για τέτοια πράγματα, ενθαρρύνουμε θερμά τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τις διαδικασίες για να υλοποιηθούν”, σημείωσε.

Οι αυξήσεις επιβάρυναν με 14 δισ. την Ευρώπη για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων

Όπως δήλωσε ο κ. Γιόρκενσεν, από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, οι τιμές στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά περίπου 70% για το φυσικό αέριο και κατά 60% για το πετρέλαιο. Σε οικονομικούς όρους, σημείωσε, οι 30 ημέρες σύγκρουσης έχουν ήδη προσθέσει 14 δισεκατομμύρια ευρώ στον λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ένωσης.
Καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή εισέρχεται στον δεύτερο μήνα της, τόνισε, είναι σαφές ότι αντιμετωπίζουμε μια πολύ σοβαρή κατάσταση. “Ενώ δεν υπάρχουν άμεσες ελλείψεις εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βλέπουμε περιορισμό σε ορισμένες αγορές προϊόντων, ιδίως στο ντίζελ και το καύσιμο αεριωθούμενων, καθώς και αυξανόμενους περιορισμούς στις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου και την επίδρασή τους στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτή η κατάσταση απειλεί να επιβάλει περαιτέρω κόστος στις βιομηχανίες και τα νοικοκυριά μας”, σημείωσε.

Πέρα από την απελευθέρωση αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης, τα εθελοντικά μέτρα εξοικονόμησης ζήτησης αποτελούν ένα ακόμη βασικό εργαλείο αντιμετώπισης, σημείωσε, ο Επίτροπος, όπως υπογραμμίζεται και από το πρόσφατο Σχέδιο 10 Σημείων του IEA για τη μείωση της χρήσης πετρελαίου.

Τα 10 μέτρα του IEA (εργαλειοθήκη κρίσης – κυρίως για καύσιμα/πετρέλαιο)

  1. Τηλεργασία όπου είναι δυνατό (έως 2–3 μέρες/εβδομάδα)
  2. Μείωση ορίων ταχύτητας στους δρόμους (π.χ. -10 km/h)
  3. Κυριακές χωρίς αυτοκίνητα στις πόλεις
  4. Εναλλάξ κυκλοφορία αυτοκινήτων (μονά-ζυγά ή περιορισμοί)
  5. Ενίσχυση δημόσιων μεταφορών, ποδηλάτου και περπατήματος
  6. Carpooling (συνεπιβατισμός) και πιο αποδοτική οδήγηση
  7. Βελτιστοποίηση μεταφορών φορτηγών & logistics
  8. Περιορισμός αεροπορικών ταξιδιών (χρήση τρένων/τηλεδιασκέψεων)
  9. Χρήση πιο αποδοτικών οχημάτων & επιτάχυνση ηλεκτροκίνησης
  10. Αξιοποίηση σιδηροδρομικών μεταφορών (high-speed & νυχτερινά τρένα)