Οι χθεσινές εξαγγελίες του Δημήτρη Παπαστεργίου για το gov.gr προσφέρουν την αφορμή να τεθεί ένα ερώτημα που απουσιάζει από τις πανηγυρικές παρουσιάσεις της ψηφιακής προόδου: ποιος διορθώνει το σύστημα όταν αυτό ταλαιπωρεί τον πολίτη;

Η νέα έκδοση, που αναμένεται στις αρχές του 2027, προβλέπει αυτόματη άντληση δικαιολογητικών με τη συναίνεση του ενδιαφερομένου. Σωστή κατεύθυνση. Το κράτος οφείλει επιτέλους να αναζητεί μόνο του όσα ήδη γνωρίζει.

Τι γίνεται, όμως, όταν προκύψει λάθος; Όταν δύο μητρώα διαφωνούν, μια αίτηση μπλοκάρει ή μια πραγματική περίπτωση δεν χωρά στις επιλογές της πλατφόρμας; Τότε η ευκολία μπορεί να μετατραπεί σε παγίδα. Το λάθος μεταφέρεται αυτόματα από υπηρεσία σε υπηρεσία και ο πολίτης καλείται να αποδείξει ότι η ζωή του είναι ορθότερη από την εγγραφή του υπολογιστή.

Στο χθεσινό άρθρο (11/11, «Ψηφιακή εξυπηρέτηση αλλά η λογοδοσία ακόμη αναμένεται») περιγράψαμε την ψηφιακή γραφειοκρατία των μεγάλων οργανισμών —ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ, ΕΦΚΑ, ΕΤΕ και άλλων: αιτήματα καταγράφονται, κάποιες απαντήσεις αποστέλλονται, πολλές υποθέσεις παραμένουν άλυτες. Η προσπάθεια γίνεται, αλλά παραμένει ατελής. Ίσως επειδή δεν έχουν κατανοηθεί επαρκώς οι δυνατότητες και τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης, με αποτέλεσμα να μην αξιοποιείται σωστά εκεί όπου μπορεί να βοηθήσει και να μην υπεισέρχεται ο άνθρωπος εκεί που είναι απαραίτητος. Ίσως, όμως, και επειδή δεν υπάρχει η βούληση να αλλάξει κάτι ουσιαστικό πίσω από την κουρτίνα της πρώτης επαφής. Εκσυγχρονίζεται η υποδοχή του αιτήματος, ενώ ο μηχανισμός που οφείλει να το επιλύσει παραμένει ανέγγιχτος. Η βιτρίνα γίνεται ψηφιακή η αναποτελεσματικότητα  πίσω της παραμένει ανθρώπινη.

Γι’ αυτό χρειάζονται υποχρεωτικοί κύκλοι ανατροφοδότησης, τα λεγόμενα feedback loops: καταγραφή προβλήματος, ανάθεση ευθύνης, λογοδοσία, διόρθωση, έλεγχος αποτελέσματος. Κάθε υπόθεση πρέπει να έχει υπεύθυνο και προθεσμία. Κάθε επαναλαμβανόμενο σφάλμα να οδηγεί σε αλλαγή της διαδικασίας. Και κάθε πολίτης να έχει πρόσβαση σε αρμόδιο άνθρωπο, με εξουσία παρέμβασης. Το «αίτημά σας καταχωρίστηκε» δεν μπορεί να αποτελεί επιτύμβια επιγραφή της εξυπηρέτησης.

Αυτή η διαδικασία πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος κάθε ψηφιακής εξέλιξης, καινοτομίας και μεταρρύθμισης στη δημόσια διοίκηση. Από τον αρχικό σχεδιασμό και τη σύμβαση προμήθειας μέχρι την παραλαβή και την αξιολόγηση. Καμία πλατφόρμα δεν πρέπει να θεωρείται ολοκληρωμένη χωρίς μηχανισμό εντοπισμού και διόρθωσης των αστοχιών της. Καμία διοίκηση να επιβραβεύεται επειδή αυξήθηκαν οι συναλλαγές, ενώ αυξήθηκαν και οι εγκλωβισμένοι πολίτες.

Ο Παπαστεργίου έχει την ευκαιρία να συνδέσει το όνομά του με αυτήν την αλλαγή. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει την ευθύνη να την επιβάλει οριζόντια. Η ψηφιοποίηση χωρίς λογοδοσία κινδυνεύει να γίνει η τεχνολογικά προηγμένη μορφή της παλιάς διοικητικής αυθαιρεσίας.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία μέσα στο σημερινό, σε μεγάλο βαθμό παγωμένο σκηνικό. Η σταδιακά μικρότερη απόσταση μεταξύ του ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα και του ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη στις πρόσφατες μετρήσεις δεν συνιστά από μόνη της εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Η πρωτοβουλία παραμένει στην κυβέρνηση. Και μαζί της η ευθύνη να αντιμετωπίσει όσα εξαντλούν τον πολίτη: την καθημερινή διοικητική ταλαιπωρία και την ακρίβεια.

Στη περίπτωση της ακρίβειας, η αναμονή μιας διεθνούς ομαλοποίησης είναι πολιτικά επικίνδυνη. Ακόμη και η διευθέτηση των πολέμων δεν θα επαναφέρει τον προηγούμενο κόσμο. Έχουμε εισέλθει σε περίοδο ανατροπών που αγγίζουν την παραγωγή, τις επενδύσεις και την οικονομική πολιτική. Οι απότομες μεταπτώσεις στις τεχνολογικές μετοχές, από την CoreWeave μέχρι την Nvidia, αποκαλύπτουν πόσο εύκολα η ευφορία για την τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπεται σε αμφιβολία για τη χρηματοδότηση και την απόδοσή της όπως και πόσο βαθιά έχει εισχωρήσει και επηρεάζει τις εξελίξεις της  ο γεωπολιτικός παράγοντας.  Παράλληλα, τα νέα αμερικανικά στοιχεία πληθωρισμού ενίσχυσαν τις προσδοκίες περαιτέρω νομισματικής σύσφιγξης, χωρίς η Ευρώπη να υπολείπεται.

Ο φόβος αναζωπύρωσης των πληθωριστικών προσδοκιών έχει, συνεπώς, βάση. Ο οικονομικός εθνικισμός, οι δασμοί και ο κατακερματισμός του εμπορίου επιβαρύνουν τις αλυσίδες εφοδιασμού. Η κλιματική κρίση προσθέτει πιέσεις στην παραγωγή. Το κακάο, για παράδειγμα,  έδειξε πόσο ευάλωτη είναι: το 2023–2024, δυσμενείς καιρικές συνθήκες, ασθένειες και παράσιτα έπληξαν τη Γκάνα και την Ακτή Ελεφαντοστού, συμβάλλοντας στη μεγάλη έλλειψη και στην εκτίναξη των τιμών. Δεν χρειάζεται πόλεμος για να ακριβύνει το ράφι. Τα σιτηρά του 2026  μπορεί να γίνουν το κακάο του 2024.

Ο Τάκης Θεοδωρικάκος πρέπει, επομένως, να εξετάσει στοχευμένη μείωση του ΦΠΑ από το 13% στο 6% αποκλειστικά σε επιλεγμένα βασικά τρόφιμα: ψωμί, γάλα, αυγά, ζυμαρικά, για παράδειγμα. Με σταθερή καθαρή τιμή, ένα προϊόν των 11,30 ευρώ θα κοστίζει 10,60. Χρειάζεται, βέβαια, έλεγχος της μετακύλισης, ώστε η ελάφρυνση να φτάσει στο ταμείο και να μη μεταμορφωθεί σε πρόσθετο περιθώριο κέρδους. Οι ανακοινώσεις για φθηνότερους κωδικούς, πάντως,  δεν χορταίνουν κανέναν.

Στην ίδια βάση, ο Κυριάκος Πιερρακάκης θα μπορούσε να εξετάσει μια συνειδητή, προσωρινή υπέρβαση του ορίου αύξησης των καθαρών δαπανών, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η μείωση του ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα. Ναι, θα υπήρχε παραβίαση του κανόνα των δαπανών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι την επόμενη ημέρα επιβάλλονται κυρώσεις εφόσον το συνολικό έλλειμμα του προϋπολογισμού δεν θα υπερέβαινε το 0,5% του ΑΕΠ.  Θα προηγηθεί η αξιολόγηση και, αν τυχόν (πράγμα αμφίβολο μέσα στην σημερινή γενική κατάσταση)  κινηθεί διορθωτική διαδικασία, συγκεκριμένες απαιτήσεις συμμόρφωσης. Η κυβέρνηση μπορεί να συμφωνήσει στην αναγκαία διόρθωση –που υποχρεωτικά θα γίνει την επόμενη χρονιά– παρουσιάζοντας από τώρα αξιόπιστο σχέδιο. Το πολιτικό ζητούμενο  να ανακουφίσει τον πολίτη σήμερα, αναλαμβάνοντας συγκεκριμένη δέσμευση για αύριο, είναι έτσι εφικτό.

Η αντιπολίτευση κάνει κριτική. Η κυβέρνηση μπορεί και πρέπει να πράττει. Αυτό είναι το πλεονέκτημά της και η βαρύτερη υποχρέωσή της. Ο Πιερρακάκης με μια τολμηρή παρέμβαση στα δημοσιονομικά για την ακρίβεια και ο Παπαστεργίου με την υποχρεωτική σύνδεση της ψηφιακής προόδου με τη λογοδοσία και τη διόρθωση μπορούν να αλλάξουν το παιχνίδι. Το πολιτικό σκηνικό θα ξεπαγώσει όταν ο πολίτης νιώσει ότι κάτι αλλάζει στη ζωή του. Και τα εργαλεία γι’ αυτήν την αλλαγή βρίσκονται στα χέρια της κυβέρνησης—όχι της αντιπολίτευσης που απλώς κάνει κριτική εκ του ασφαλούς.

Διαβάστε επίσης

Ψηφιακή εξυπηρέτηση αλλά η λογοδοσία ακόμη αναμένεται