Το περιστατικό στον Κηφισό δεν είναι απλώς ακόμη μία ιστορία περιβαλλοντικής ασυδοσίας. Είναι η καθαρότερη δυνατή εικόνα ενός κράτους που δεν ελέγχει συστηματικά, δεν προλαμβάνει, δεν επιβάλλει εγκαίρως και τελικά περιορίζεται στο να πιάνει, πότε-πότε, κάποια «περίπτωση».

Ένα βυτιοφόρο εντοπίστηκε να διοχετεύει ανεπεξέργαστα βιομηχανικά απόβλητα μέσω φρεατίου στο δίκτυο ομβρίων και από εκεί στον Κηφισό και μετά στην θάλασσα.  Το φορτίο ήταν όξινο και, σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία, δεν μπορούσε να απορριφθεί νόμιμα χωρίς προηγούμενη επεξεργασία. Το ακόμη σοβαρότερο είναι ότι η πρακτική φέρεται να μην ήταν μεμονωμένη. Το συγκεκριμένο σημείο φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν επανειλημμένα για απορρίψεις αυτής της φύσης, ενώ τα ίδια βυτιοφόρα φέρονται να παραλάμβαναν απόβλητα από διαφορετικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις αλλά και από… νοσοκομεία!

Οι αρχές, στη συγκεκριμένη περίπτωση, έκαναν τη δουλειά τους. Υπήρξε πληροφορία, παρακολούθηση, δειγματοληψία, σύλληψη. Πολύ καλά.

Αλλά εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Υπήρξε πληροφορία.

Και, όπως φαίνεται πλέον, υπήρξε και παρακολούθηση επί σημαντικό χρονικό διάστημα. Άρα το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο δυσάρεστο: πόσο καιρό μπορεί να λειτουργεί μία τέτοια αλυσίδα πριν το κράτος καταφέρει να τη διακόψει;

Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει πληροφορία; Πόσα βυτιοφόρα κινούνται καθημερινά χωρίς κανείς να γνωρίζει με βεβαιότητα τι μεταφέρουν, από πού το παρέλαβαν και πού τελικά το αδειάζουν; Πόσες φορές πρέπει να ρυπανθεί ένα ποτάμι, ένα ρέμα ή η θάλασσα μέχρι να υπάρξει καταγγελία–πληροφορία; Και πόσες «περιπτώσεις» πρέπει να αποκαλυφθούν προτού καταλάβουμε ότι το κράτος δεν μπορεί να λειτουργεί με τύχη, πληροφοριοδότες και αστυνομικές επιχειρήσεις της τελευταίας στιγμής;

Διότι το πρόβλημα της Ελλάδας δεν φαίνεται να είναι πρωτίστως ότι δεν διαθέτει νόμους. Διαθέτει, και σε μεγάλο βαθμό είναι ευρωπαϊκού επιπέδου, με αυστηρές προβλέψεις για τη διαχείριση αποβλήτων, διοικητικές και ποινικές κυρώσεις και συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις που τα παράγουν, μεταφέρουν και εναποθέτουν.

Αυτό που δεν διαθέτει το ελληνικό κράτος και δεν έχει καταφέρει να μεταδώσει στον πολίτη  είναι η βεβαιότητα του ελέγχου και της επιβολής ποινής.

Η ίδια η νέα πληροφορία για την υπόθεση το αποδεικνύει. Το κρίσιμο στοιχείο της έρευνας είναι πλέον τα παραστατικά: ποιος παρέλαβε το φορτίο, πού δηλώθηκε ότι θα μεταφερθεί, ποιος όφειλε να το παραλάβει και σε ποιο σημείο της διαδρομής άλλαξε η πορεία του. Δηλαδή, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν υπάρχει θεωρητικά αλυσίδα ιχνηλάτησης. Είναι αν αυτή η αλυσίδα ελέγχεται ουσιαστικά και σε πραγματικό χρόνο.

Δεν επικρατεί η αίσθηση ότι κάθε φορτίο μπορεί να ελεγχθεί. Ότι κάθε απόκλιση από τη δηλωμένη διαδρομή θα εντοπιστεί. Ότι κάθε παράβαση θα αποκαλυφθεί. Ότι η ποινή θα επιβληθεί γρήγορα και δεν θα χαθεί σε χρόνια διαδικασιών, ενστάσεων, μεταβιβάσεων αρμοδιοτήτων και διοικητικής αδράνειας.

Χωρίς αυτή τη βεβαιότητα, ακόμη και ο αυστηρότερος νόμος μετατρέπεται σε άδειο πουκάμισο.

Ένα δομημένο κράτος θα έπρεπε να μπορεί να παρακολουθεί τη διαδρομή των βιομηχανικών και άλλων ειδικών αποβλήτων από τη στιγμή που παράγονται έως τη στιγμή της τελικής τους διαχείρισης. Να υπάρχουν διασταυρώσεις, ηλεκτρονικά ίχνη, αιφνιδιαστικοί έλεγχοι, ουσιαστική εποπτεία των εταιρειών μεταφοράς, έλεγχος των εγκαταστάσεων παραλαβής και, πάνω απ’ όλα, γρήγορες και αναπόφευκτες κυρώσεις.

Όχι να περιμένουμε να «πέσουμε πάνω» στην παρανομία.

Υπάρχει και ένα δεύτερο θέμα. Από τη μία θεσπίζουμε περιβαλλοντικούς κανόνες. Από την άλλη, το πολιτικό σύστημα πιέζει διαρκώς για ταχύτερες αδειοδοτήσεις, ειδικά χωρικά καθεστώτα, επιτάχυνση επενδύσεων και περιορισμό της «γραφειοκρατίας» — ιδιαίτερα σε τομείς όπως ο τουρισμός και οι μεγάλες επενδύσεις.

Η επιτάχυνση δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Γίνεται όμως επικίνδυνη όταν συνδυάζεται με αδύναμο έλεγχο. Διότι τότε η περιβαλλοντική προστασία κινδυνεύει να μετατραπεί σ’ ένα ακόμη διοικητικό κουτάκι που απλώς πρέπει να τσεκαριστεί για να προχωρήσει η επένδυση.

Και κάπως έτσι καταλήγουμε στην πραγματική ελληνική παθογένεια.

Μόνο που σήμερα αυτή η παθογένεια δεν λειτουργεί σε ουδέτερο περιβάλλον. Η κλιματική κρίση είναι ήδη εδώ. Οι πιέσεις στους υδάτινους πόρους, στα δάση, στις ακτές, στις πόλεις και στα οικοσυστήματα γίνονται ισχυρότερες. Το περιθώριο που άλλοτε είχαμε για αδιαφορία, καθυστέρηση και ανοχή στην αυθαιρεσία έχει εξαντληθεί. Κι όμως, ενώ η περιβαλλοντική απειλή έχει περάσει σε άλλη κλίμακα, ο κρατικός μηχανισμός εξακολουθεί να λειτουργεί με τη λογική μιας άλλης εποχής: περιμένει την καταγγελία, ανακαλύπτει την παράβαση, πιάνει την «περίπτωση».

Γι’ αυτό έχουμε, σε μεγάλο βαθμό, χάσει το παιχνίδι. Όχι επειδή η καταστροφή είναι αναπόφευκτη, αλλά επειδή η κλιματική κρίση απαιτεί ένα νέο υψηλότερο επίπεδο πρόληψης, εποπτείας και περιβαλλοντικής πειθαρχίας από το οποίο εξακολουθούμε να απέχουμε δραματικά.

Πυρκαγιές. Αυθαίρετες παρεμβάσεις ιδιωτών ακόμη και σε απαγορευμένες περιοχές. Παράνομες χωματερές. Ρύπανση ποταμών. Απόβλητα που εξαφανίζονται κάπου μεταξύ εργοστασίου, νοσοκομείου και τελικού αποδέκτη. Και μία κοινωνία που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το περιβάλλον ως κάτι που υπάρχει μέχρι να χρειαστεί να θυσιαστεί—με την τοπική αυτοδιοίκηση να φέρει το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης.

Δεν έχουμε χάσει το παιχνίδι επειδή μας λείπουν οι νόμοι. Το έχουμε χάσει επειδή, την ώρα που η κλιματική κρίση απαιτεί περισσότερη και αποτελεσματικότερη προστασία, δεν έχουμε ακόμη συγκροτήσει έναν ανεξάρτητο, αδιάβλητο και αποτελεσματικό μηχανισμό που να ελέγχει συστηματικά, να εντοπίζει έγκαιρα, να επιβάλλει άμεσα και να εξασφαλίζει ότι η ποινή πραγματικά εφαρμόζεται.

Μέχρι τότε, δεν θα έχουμε περιβαλλοντική πολιτική. Θα έχουμε απλώς περιπτώσεις.

Διαβάστε επίσης

Η εξουσία του Ερντογάν στα χέρια των ξένων δανειστών

Η επάρκεια στην επερχόμενη κρίση θα κρίνει τις εκλογές

Αντί για το Κέρας της Αμάλθειας βρήκαμε το Κουτί της Πανδώρας