Γιατί Εξάρχου, Μυτιληναίος, Galli προειδοποιούν για το φυσικό αέριο – Τι πρέπει να γίνει με το αμερικανικό LNG

Με τις αποθήκες φυσικού αερίου μόλις στο 68%, σημαντικά χαμηλότερα από πέρυσι, και χωρίς επαρκές δίχτυ προστασίας από μακροπρόθεσμα συμβόλαια LNG, ετοιμάζεται να μπει η Ευρώπη στον χειμώνα.

Και η αγορά έχει ήδη αρχίσει να στέλνει τον λογαριασμό: το συμβόλαιο Οκτωβρίου του ολλανδικού TTF  χθες 14 Σεπτεμβρίου, ήταν στα 84,2-84,3 ευρώ/MWh, έχοντας φθάσει ενδοσυνεδριακά έως τα 84,37 ευρώ/MWh. Μόλις στις 9 Σεπτεμβρίου βρισκόταν στα 79,25 ευρώ/MWh.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να θεωρεί ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού, χωρίς να υπολογίζει το κόστος που θα χρειαστεί να πληρώσει. Η εκτίμησή της βασίζεται στη χαμηλότερη κατά περίπου 17% ζήτηση σε σχέση με το 2021, στην αυξημένη δυναμικότητα εισαγωγής LNG και στη διαφοροποίηση των προμηθευτών. Ωστόσο, η Ευρώπη μπαίνει στην τελική ευθεία για τον χειμώνα έχοντας μικρότερο αποθηκευμένο «μαξιλάρι» και παραμένοντας σε σημαντικό βαθμό εξαρτημένη από φορτία LNG που θα πρέπει να διεκδικεί στην παγκόσμια αγορά όταν τα χρειάζεται.

Οι προειδοποιήσεις για αυτή την ευπάθεια είχαν διατυπωθεί εδώ και μήνες. Ο Αλέξανδρος Εξάρχου είχε επισημάνει από τις αρχές του έτους ότι η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμες συμφωνίες με τις ΗΠΑ ώστε να διαθέτει επάρκεια φυσικού αερίου σε λογικές τιμές. Τον Απρίλιο εξηγούσε στο S&P Global ότι η Atlantic-SEE επιδιώκει συμφωνίες περίπου 5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, καθώς η μακροχρόνια δέσμευση ποσοτήτων αποτελεί προϋπόθεση τόσο για την ασφάλεια εφοδιασμού όσο και για τις νέες επενδύσεις σε υποδομές.

Στο ίδιο μήκος κύματος ο Ευάγγελος Μυτιληναίος, μιλώντας στις 7 Σεπτεμβρίου στο Bloomberg TV,  προειδοποίησε ότι, εάν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση είτε στη Μέση Ανατολή είτε στην Ουκρανία, η Ευρώπη οδεύει προς έναν ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα. Όπως επισήμανε, η κατάσταση στην αγορά LNG γίνεται ολοένα πιο κρίσιμη και αρχίζει να θυμίζει τις συνθήκες που επικρατούσαν στα τέλη του 2022 και στις αρχές του 2023, όταν κορυφώθηκε η προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Η προειδοποίησή του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς το Bloomberg επισημαίνει ότι κυβερνήσεις και επιχειρήσεις περιόρισαν τις αγορές φυσικού αερίου το καλοκαίρι και τώρα καλούνται να εξασφαλίσουν μεγάλες πρόσθετες ποσότητες ενόψει του χειμώνα, με αναλυτές να θεωρούν πιθανή ακόμη και άνοδο των ευρωπαϊκών τιμών πάνω από τα 100 ευρώ/MWh.

Ακόμη πιο συγκεκριμένη ήταν πριν από λίγες ημέρες η Maria Rita Galli, διευθύνουσα σύμβουλος της AKTOR LNG, η οποία έβαλε ευθέως στο επίκεντρο την εξάρτηση της Ευρώπης από τη spot αγορά. Όπως τόνισε, η μετάβαση σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια μπορεί να αλλάξει θεαματικά τους όρους προμήθειας, εκτιμώντας ότι οι τιμές θα μπορούσαν να υποχωρήσουν ακόμη και κάτω από το μισό των σημερινών επιπέδων. Τα μακροχρόνια συμβόλαια εξασφαλίζουν ποσότητες και προβλεψιμότητα στους αγοραστές, ενώ προσφέρουν στους παραγωγούς την εμπορική ασφάλεια που χρειάζονται για να δεσμεύσουν φορτία και να χρηματοδοτήσουν νέες επενδύσεις.

Με το TTF σήμερα πάνω από τα 84 ευρώ/MWh, η εκτίμηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η σημερινή τιμή είναι υπερδιπλάσια των επιπέδων των 40 ευρώ/MWh και δείχνει πόσο ακριβή μπορεί να γίνει η εξάρτηση από τη βραχυχρόνια αγορά όταν τα διαθέσιμα φορτία περιορίζονται.

Η Ευρώπη άφησε το πρόβλημα να χρονίσει – Στις 24 Σεπτεμβρίου το επόμενο Gas Coordination Group

Το πρόβλημα των χαμηλών αποθεμάτων ήταν γνωστό εδώ και μήνες και δεν λύθηκε καθώς η αγορά δεν έδινε επαρκές οικονομικό κίνητρο για αποθήκευση. Η μικρή διαφορά μεταξύ θερινών και χειμερινών τιμών περιόριζε το περιθώριο κέρδους για έναν trader που θα αγόραζε αέριο, θα πλήρωνε χρηματοδότηση και αποθήκευση και θα το πωλούσε αρκετούς μήνες αργότερα. Στις 3 Σεπτεμβρίου, με τις αποθήκες μόλις γύρω στο 65%, η Ευρώπη επέλεξε να μην ενεργοποιήσει νέα μέτρα περιορισμού της ζήτησης, θεωρώντας ότι μπορεί να περάσει τον χειμώνα χάρη στη χαμηλότερη κατανάλωση, στη διαφοροποίηση των προμηθευτών και στην αυξημένη δυνατότητα εισαγωγής LNG. Η επόμενη αξιολόγηση του Gas Coordination Group έχει οριστεί για τις 24 Σεπτεμβρίου.

Οι κυβερνήσεις, από την πλευρά τους, απέφυγαν κινήσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια νέα κούρσα αγορών και να προκαλέσουν αναστάτωση στις τιμές. Η ΕΕ επέλεξε να χαλαρώσει το πλαίσιο για την πλήρωση των αποθηκών, ακριβώς ώστε οι προμηθευτές να μη γνωρίζουν ότι οι Ευρωπαίοι είναι υποχρεωμένοι να αγοράσουν συγκεκριμένες ποσότητες έως συγκεκριμένη ημερομηνία.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι η Ευρώπη άφησε το πρόβλημα των χαμηλών αποθεμάτων να χρονίσει. Εταιρείες ανέβαλαν αγορές περιμένοντας αποκλιμάκωση των τιμών και οι κυβερνήσεις απέφυγαν επιθετικότερες παρεμβάσεις. Τώρα ο χειμώνας πλησιάζει, οι ποσότητες LNG της Μέσης Ανατολής παραμένουν περιορισμένες και η Ευρώπη καλείται να αγοράσει μέσα σε μια πολύ δυσκολότερη διεθνή αγορά.

Οι Financial Times επισημαίνουν ότι οι προειδοποιήσεις για τα χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα υπήρχαν εδώ και μήνες. Η κατάσταση γίνεται πλέον δυσκολότερη λόγω των περιορισμένων ροών LNG από τη Μέση Ανατολή και της ανάγκης της Ευρώπης να ανταγωνιστεί την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία. Οι διεθνείς τιμές φυσικού αερίου έχουν φθάσει σε επίπεδα που αντιστοιχούν περίπου στα 73 ευρώ/MWh, ενώ στην αγορά εμφανίζονται συμφωνίες που προσεγγίζουν τα 88 ευρώ/MWh, πλησιάζοντας πλέον το όριο των 100 ευρώ/MWh που αναλυτές θεωρούν πιθανό να δοκιμαστεί στην Ευρώπη

Στο 68% οι αποθήκες – 12 μονάδες κάτω από πέρυσι

Τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος. Στις 12 Σεπτεμβρίου οι αποθήκες της ΕΕ βρίσκονταν περίπου στο 68%, με περίπου 770 TWh αποθηκευμένου φυσικού αερίου έναντι συνολικής χωρητικότητας περίπου 1.132 TWh.

Την ίδια ημερομηνία το 2025 η πληρότητα έφθανε στο 80,1%, ενώ ο μέσος όρος της τελευταίας πενταετίας ήταν 84,3%. Το ευρωπαϊκό απόθεμα βρίσκεται επομένως περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από πέρυσι και περισσότερες από 16 μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της πενταετίας.

Ιδιαίτερα χαμηλά είναι τα επίπεδα σε δύο από τις μεγαλύτερες αγορές της Ευρώπης. Η Γερμανία βρίσκεται περίπου στο 55%-56% και η Ολλανδία λίγο πάνω από το 52%. Η Ιταλία βρίσκεται σε σαφώς καλύτερη θέση, περίπου στο 84%, ενώ η Γαλλία κινείται κοντά στο 76%.

Το μεγάλο κενό στα μακροπρόθεσμα συμβόλαια

Πίσω από τη συγκυριακή κρίση των αποθεμάτων υπάρχει ένα βαθύτερο πρόβλημα που αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αναδιοργάνωσε τον εφοδιασμό της μετά το 2022.

Μέσα σε λίγα χρόνια κατασκευάστηκαν νέα FSRU και LNG terminals και αυξήθηκε σημαντικά η δυνατότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η δημιουργία αυτής της υποδομής δεν συνοδεύτηκε στον ίδιο βαθμό από μακροπρόθεσμες συμφωνίες που θα εξασφάλιζαν τις ποσότητες LNG για 15 ή 20 χρόνια.

Η επιφυλακτικότητα των Ευρωπαίων αγοραστών έχει σχέση και με τους στόχους απανθρακοποίησης. Μια εικοσαετής σύμβαση που ξεκινά το 2030 δημιουργεί δεσμεύσεις μέχρι το 2050, χρονιά κατά την οποία η ΕΕ στοχεύει στην κλιματική ουδετερότητα.

Η επιλογή αυτή προσέφερε μεγαλύτερη ευελιξία όταν η διεθνής αγορά ήταν χαλαρή. Σήμερα δημιουργεί ένα σημαντικό μειονέκτημα: η Ευρώπη διαθέτει terminals, χωρίς να έχει εξασφαλίσει στον ίδιο βαθμό το LNG που θα τα γεμίσει.

Και η δυναμικότητα επαναεριοποίησης από μόνη της δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας εφοδιασμού. Χρειάζεται να υπάρχουν διαθέσιμα φορτία στην παγκόσμια αγορά και η Ευρώπη να μπορεί να τα προσελκύσει σε ανταγωνιστική τιμή.

Η μάχη με την Ασία για το οριακό φορτίο

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η περιορισμένη μακροπρόθεσμη συμβολαιοποίηση μετατρέπεται σε κίνδυνο τιμών.

Όταν η αγορά LNG διαθέτει πλεονάζουσες ποσότητες, η spot αγορά μπορεί να προσφέρει ευελιξία. Όταν η προσφορά περιορίζεται, οι Ευρωπαίοι αγοραστές πρέπει να ανταγωνιστούν την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και άλλες ασιατικές οικονομίες για το ίδιο φορτίο.

Και τότε το LNG κατευθύνεται εκεί όπου προσφέρεται η υψηλότερη τιμή.

Η κατάσταση είναι ήδη εμφανής. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έφτασαν την προηγούμενη εβδομάδα στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023, καθώς οι αγορές προεξοφλούν παρατεταμένη στενότητα στην προσφορά LNG. Οι ζημιές στο Ras Laffan έχουν περιορίσει την εξαγωγική ικανότητα του Κατάρ και η QatarEnergy έχει παρατείνει force majeure σε ορισμένες συμβάσεις, ενώ οι ευρωπαϊκές αποθήκες παραμένουν χαμηλά ενόψει του χειμώνα.

Ακόμη και ο ACER έχει προειδοποιήσει ότι η πλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών θα είναι ακριβή σε μια ανταγωνιστική διεθνή αγορά LNG και ότι η ΕΕ παραμένει ευάλωτη σε εξωτερικά ενεργειακά σοκ.

Τώρα αρχίζει η στροφή στα μακροχρόνια συμβόλαια

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιχειρούν πλέον να καλύψουν αυτό το κενό. Η RWE έχει υπογράψει εικοσαετή συμφωνία για 1 εκατ. τόνους LNG ετησίως από το Texas LNG. Η EnBW έχει εξασφαλίσει περίπου 0,82 εκατ. τόνους ετησίως από τη Venture Global για περίπου πέντε χρόνια, ενώ νέες μεσοπρόθεσμες ποσότητες έχουν εξασφαλίσει TotalEnergies, Vitol και Trafigura.

Στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η Atlantic-SEE LNG Trade των AKTOR και ΔΕΠΑ Εμπορίας διπλασίασε σε 1 εκατ. τόνους ετησίως την εικοσαετή σύμβασή της με τη Venture Global. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι παραδόσεις αρχίζουν το 2030. Η συμφωνία ενισχύει επομένως την ασφάλεια εφοδιασμού της επόμενης δεκαετίας, χωρίς να μπορεί να προσφέρει λύση στον φετινό χειμώνα. Μακροπρόθεσμη συμφωνία για 3 bcm Lng υπέγραψε και η Metlen με την μαλαισιανή Petronas εξασφαλίζοντας από το 2027 0.6 bcm ετησιως. Η κίνηση αυτή συμβάλει στην ασφάλεια εφοδιασμού αλλά και εξασφάλιση σταθερότητας στις τιμές σε μια εποχή μεγάλης αβεβαιότητας στην αγορά αερίου.

Ο λογαριασμός του ευρωπαϊκού εφησυχασμού

Το στοίχημα της Ευρώπης μπορεί ακόμη να βγει. Ένας ήπιος χειμώνας, σταθερές ροές από τη Νορβηγία και άλλους προμηθευτές, υψηλή παραγωγή από ΑΠΕ και επαρκείς εισαγωγές LNG μπορούν να επιτρέψουν στην ήπειρο να περάσει τη χειμερινή περίοδο χωρίς πρόβλημα φυσικής επάρκειας.

Ο κίνδυνος μεγαλώνει εάν συμπέσουν χαμηλές θερμοκρασίες, περιορισμένη αιολική και υδροηλεκτρική παραγωγή και νέες διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά LNG. Σε αυτή την περίπτωση η Ευρώπη θα χρειαστεί περισσότερα φορτία την ώρα που οι αποθήκες της θα αδειάζουν και η Ασία θα διεκδικεί τις ίδιες ποσότητες.

Και τότε θα φανεί το πραγματικό κόστος των επιλογών των προηγούμενων μηνών.

Η Ευρώπη άφησε τις αποθήκες χαμηλότερα, επειδή η αγορά δεν έδινε επαρκές οικονομικό κίνητρο για ταχύτερη πλήρωση και οι κυβερνήσεις θέλησαν να αποφύγουν μια νέα κούρσα αγορών που θα ανέβαζε τις τιμές. Παράλληλα, η ήπειρος διατήρησε μεγάλο μέρος της προμήθειας LNG εκτός μακροχρόνιων συμβολαίων, επιλέγοντας μεγαλύτερη ευελιξία.

Σήμερα το TTF βρίσκεται ήδη πάνω από τα 84 ευρώ/MWh. Και οι προειδοποιήσεις Εξάρχου, Μυτιληναίου και Galli συγκλίνουν σε ένα σημείο: χωρίς μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη εξασφάλιση ποσοτήτων, η Ευρώπη θα συνεχίσει να αγοράζει ένα μέρος της ενεργειακής της ασφάλειας στην εκάστοτε τιμή που ορίζει η παγκόσμια αγορά.

Η Ευρώπη έχει πλέον τις υποδομές για να αποφύγει τις φυσικές ελλείψεις. Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο θα χρειαστεί να πληρώσει για το αέριο που θα περάσει μέσα από αυτές.

Διαβάστε επίσης

Ποιος είναι ο Jonathan Bass της Argent LNG που υπέγραψε MOU για FSRU στην Αλβανία – Η σχέση του με την Τουρκία

Αποθήκευση: Πόσο κοστίζει η 19μηνη καθυστέρηση των 4,7 GW; – Ενάμιση χρόνο μετά την πρόσκληση ακόμη περιμένουμε

ΡΑΑΕΥ-ENOMOS: 373 καταγγελίες καταναλωτών στο οκτάμηνο – Στο επίκεντρο οι καθυστερήσεις του ΔΕΔΔΗΕ και οι χρεώσεις ενέργειας