Revisiting: Fernweh ή νοσταλγία για άγνωστους τόπους: Η Συλλογή Ειρήνης Γ. Παναγοπούλου ταξιδεύει στο Λονδίνο

Στο Λονδίνο, μέρος της Συλλογής Ειρήνης Γ. Παναγοπούλου παρουσιάζεται για πρώτη φορά εκτός Ελλάδας με την έκθεση Revisiting: Fernweh, ή νοσταλγία για άγνωστους τόπους (Revisiting: Fernweh, or Nostalgia for Unknown Lands). Μια έκθεση για τη λαχτάρα του μακρινού, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα, εδώ και αιώνες, υπάρχει ανάμεσα στην πραγματικότητα, τη μνήμη και τη φαντασία.

Αυτή την παράδοξη επιθυμία και λαχτάρα για έναν μακρινό τόπο, ακόμη κι αν δεν τον έχουμε επισκεφθεί ποτέ, περιγράφει η γερμανική λέξη Fernweh. Ο όρος καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1835 από τον Γερμανό πρίγκιπα Hermann von Pückler-Muskau, για να αποδώσει τη μελαγχολική νοσταλγία για άγνωστα μέρη.

Είναι μια λέξη που μοιάζει να περιέχει ολόκληρη τη ρομαντική ιδέα του ταξιδιού, όχι μόνο την επιθυμία να φύγεις, αλλά την επιθυμία να συναντήσεις κάτι που έχει ήδη αρχίσει να υπάρχει μέσα σου.

Από αυτή την έννοια ξεκινά η πρώτη διεθνής παρουσίαση της Συλλογής Ειρήνης Γ. Παναγοπούλου εκτός Ελλάδας. Έναν χρόνο μετά την έκθεση που εγκαινίασε τον Χώρο της Συλλογής στην Αθήνα, το 2025, η έκθεση μεταφέρεται στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου (The Hellenic Centre) ως μια νέα ανάγνωση.

Η μετατόπιση έχει σημασία. Άλλωστε, μια συλλογή δεν είναι ποτέ μόνο το άθροισμα των έργων της αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτά συνομιλούν με τον χώρο, την εποχή και το βλέμμα του θεατή.

Στο Λονδίνο, 17 έργα 15 διεθνών καλλιτεχνών αποκτούν ένα διαφορετικό γεωγραφικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Τα περισσότερα παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο για τη συλλογή και για τις διεθνείς συνεργασίες της Συλλογής.

Η επιλογή της Κατερίνας Χάτζη, που έχει την επιμέλεια της έκθεσης, είναι διαχρονική. Γλυπτική, ζωγραφική, φωτογραφία, χαρακτική, κολάζ, βίντεο, φωτεινά κουτιά και βιβλία συνυπάρχουν σε ένα χρονικό τόξο που εκτείνεται από τον 18ο έως τον 21ο αιώνα.

Ανάμεσα στους καλλιτέχνες βρίσκονται οι Kader Attia, Lynda Benglis, Βλάσης Κανιάρης, Marc Chagall, Marie-Gabriel-Florent-Auguste Comte de Choiseul-Gouffier, William Nelson Copley, Claire Fontaine, Bouchra Khalili, Brice Marden, Martin Parr, Elizabeth Peyton, Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Sean Scully, Thomas Struth και Rodrigo Torres.

Είναι ένα ετερόκλητο, εκ πρώτης όψεως, σύνολο και εκεί ακριβώς βρίσκεται η δύναμή του.

Η Ελλάδα που προκύπτει από τα έργα δεν είναι η Ελλάδα των καρτ-ποστάλ ούτε ένας τόπος στατικός, ή κάποιο εξωτικό σκηνικό που περιμένει να αναγνωριστεί μέσα από τα γνώριμα σύμβολά του. Είναι περισσότερο ένα πολιτισμικό τοπίο που κατασκευάζεται ξανά και ξανά από όσους το κοιτούν, από τον ταξιδιώτη, τον καλλιτέχνη, τον συλλέκτη, τον ιστορικό, ακόμη και από εκείνον που δεν έχει βρεθεί ποτέ σε αυτήν.

Για αιώνες, η Ελλάδα υπήρξε θέμα προβολής. Η αρχαιότητά της προκάλεσε τον θαυμασμό του Ευρωπαίου περιηγητή και τροφοδότησε το φαντασιακό του Ρομαντισμού. Τα ερείπια έγιναν σύμβολα, τα τοπία μυθολογήθηκαν, και το παρελθόν απέκτησε μια αυτόνομη διάσταση. Πολλές φορές, ο ταξιδιώτης δεν επισκέπτεται έναν τόπο απλώς για να τον δει, αλλά για να συναντήσει την εικόνα που είχε ήδη σχηματίσει γι’ αυτόν.

Η έκθεση ενδιαφέρεται για αυτή τη διάσταση της παρατήρησης. Για το σημείο όπου η εμπειρία συναντά την ονειροπόληση και η πραγματικότητα αρχίζει να μεταμορφώνεται σε φαντασία.

Σε αυτή την ανάγνωση, το ταξίδι είναι ένας τρόπος γνώσης. Και η συλλογή, όπως και το μουσείο, γίνεται ένας άλλος τρόπος ταξιδιού. Μετατρέπεται σε διαδικασία μέσα από την οποία συγκεντρώνουμε θραύσματα του κόσμου για να προσπαθήσουμε να τον κατανοήσουμε.

Και ίσως τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έννοιας Fernweh είναι ότι ενώ δηλώνει τη νοσταλγία για το άγνωστο, καταλήγει να θέτει μέσα από τα έργα ένα πιο δύσκολο ερώτημα.

Πόσο πραγματικά γνωρίζουμε έναν τόπο που νομίζουμε ότι γνωρίζουμε;

H συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου προέκυψε μέσα από μια μακροχρόνια σχέση, και η αφορμή δόθηκε από την επίσκεψη της διευθύντριάς του Ελληνικού Κέντρου, Νάγιας Γιακουμάκη, στην πρώτη έκθεση που εγκαινίασε τον χώρο της Συλλογής Ειρήνης Γ. Παναγοπούλου στην Αθήνα το 2025.

Εκεί γεννήθηκε από κοινού η επιθυμία να διερευνηθεί μια συνέργεια και να παρουσιαστεί με μια ανανεωμένη εκδοχή της έκθεσης στο Λονδίνο. Στον χώρο του Ελληνικού Κέντρου, η συλλογή αποκτά μια δεύτερη ζωή. Η ελληνικότητα παρουσιάζεται ως ερώτημα. Τι θυμόμαστε; Τι επιλέγουμε να βλέπουμε; Ποιος αφηγείται την ιστορία ενός τόπου; Και πόσο από αυτό που ονομάζουμε πολιτιστική κληρονομιά είναι τελικά αποτέλεσμα μιας αδιάκοπης διαδικασίας επιλογής, προβολής και επανερμηνείας.

Για μια συλλογή που γεννήθηκε στην Αθήνα και τώρα ανοίγει τον διάλογό της προς τα έξω, η μετάβαση αυτή αποκτά και έναν συμβολικό χαρακτήρα. Η συλλογή Ειρήνης Γ. Παναγοπούλου, ιδρύτριας της ομώνυμης συλλογής, δημιουργεί ένα δίκτυο συνδέσεων ανάμεσα σε εποχές, καλλιτέχνες και διαφορετικές αντιλήψεις για τον κόσμο.

Και η έννοια του Fernweh προσφέρει τον καταλληλότερο όρο για να περιγραφεί αυτή η κίνηση. Γιατί μια συλλογή, όπως και η επιθυμία για ταξίδι και ανακάλυψη, δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Πάντα θα υπάρχει ένας ακόμα τόπος να ανακαλυφθεί, ή μια εικόνα να αμφισβητηθεί.

Πληροφορίες Έκθεσης
Εγκαίνια: 13 Οκτωβρίου 2026, 18:00-21:00
Διάρκεια έκθεσης: 08 Οκτωβρίου – 07 Νοεμβρίου 2026
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, 11:00-17:00, Πέμπτη, 11:00-20:00
Επιπλέον ημέρες λειτουργίας την εβδομάδα του Frieze London: Δευτέρα, 12 & Κυριακή, 18 Οκτωβρίου, 11:00-17:00, Πέμπτη, 15 Οκτωβρίου, 11:00-20:00
Διεύθυνση: Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου, 16 – 18 Paddington Street, Marylebone, Λονδίνο W1U 5AS
Είσοδος ελεύθερη

Συμμετέχουν: Βλάσης Κανιάρης, Kader Attia, Lynda Benglis, Marc Chagall, Marie-Gabriel-Florent-Auguste Comte de Choiseul-Gouffier, William Nelson Copley, Claire Fontaine, Bouchra Khalili, Brice Marden, Martin Parr, Elizabeth Peyton, Niki de Saint Phalle και Jean Tinguely, Sean Scully, Thomas Struth και Rodrigo Torres.

16 Οκτωβρίου 2026, 9:30-11:00
Συζήτηση: Ειρήνη Παναγοπούλου, Κατερίνα Χατζή & Δρ. Νάγια Γιακουμάκη
9:30 Πρωινό | 10:00–11:00 Συζήτηση και Q&A

Η Ειρήνη Παναγοπούλου, ιδρύτρια της ομώνυμης συλλογής, και η Κατερίνα Χατζή, επιμελήτρια της έκθεσης, συνομιλούν με τη Δρ. Νάγια Γιακουμάκη, Διευθύντρια του Ελληνικού Κέντρου του Λονδίνου. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τις ιδέες που διατρέχουν την έκθεση: τη νοσταλγία για άγνωστους τόπους και την Ελλάδα τόσο ως τόπο όσο και ως ιδέα. Πώς μέσα από τα έργα της συλλογής, η Ελλάδα αποτυπώνεται στο φαντασιακό των ανθρώπων και επανεφευρίσκεται διαρκώς ανά τους αιώνες; Πριν από τη συζήτηση θα προσφερθεί πρωινό.

Απαιτείται κράτηση μέσω του helleniccentre.org

17 Οκτωβρίου 2026, 11:00-12:00
Ξενάγηση

Ξενάγηση στην έκθεση από την επιμελήτρια Κατερίνα Χατζή. Η ξενάγηση εστιάζει στους διαλόγους που αναπτύσσονται ανάμεσα στα έργα 15 διεθνών καλλιτεχνών, αναδεικνύοντας διαφορετικές οπτικές πάνω στην Ελλάδα ως τόπο, μνήμη και ιδέα. Μέσα από τη συνύπαρξη έργων διαφορετικών περιόδων, μέσων και καλλιτεχνικών προσεγγίσεων, φωτίζονται οι συνδέσεις, οι αντιθέσεις και οι πολλαπλές αναγνώσεις.

Απαιτείται κράτηση μέσω του helleniccentre.org

Συντελεστές

Επιμέλεια: Κατερίνα Χατζή

Συλλογή Ειρήνης Παναγοπούλου

Η συγκρότηση της συλλογής ξεκίνησε το 2006 από την Ειρήνη Παναγοπούλου και συγκεντρώνει έργα από τον 16ο αιώνα έως σήμερα. Iδιαίτερη έμφαση δίνεται στις γυναίκες καλλιτέχνιδες, στους δημιουργούς από την ελληνική διασπορά και στις διαπολιτισμικές ανταλλαγές της Μεσογείου. Ο χώρος της συλλογής στην Αθήνα εγκαινιάστηκε το 2025 και αποτελεί ένα υβριδικό περιβάλλον για εκθέσεις, αποθήκευση, έρευνα και πολιτισμικό διάλογο, ενθαρρύνοντας νέες συνδέσεις, αναγνώσεις και συνεργασίες γύρω από τη συλλογή.

Ειρήνη Παναγοπούλου

Η Ειρήνη Παναγοπούλου είναι συλλέκτρια και αρωγός πολιτισμού, με έδρα την Ελλάδα. Γεννήθηκε στο Λονδίνο και σπούδασε Καλές Τέχνες στο Mills College στην Καλιφόρνια. Στηρίζει ενεργά μεγάλους καλλιτεχνικούς και πολιτιστικούς οργανισμούς, όπως το British Museum και την Tate. Είναι μέλος του Global Council του Delfina Foundation και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Dia Art Foundation, της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου και του Northeastern University της Βοστώνης. Είναι επίσης ιδρυτικό μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της Μπιενάλε της Αθήνας και μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του Tavros Space στην Αθήνα. Παράλληλα, συμμετέχει ως μέλος στο Honorary Committee της φιλανθρωπικής πρωτοβουλίας We Dream Under The Same Sky, που στηρίζει εκτοπισμένους πληθυσμούς μέσω των τεχνών. Με το πέρασμα των χρόνων έχει συμβάλει σε πλήθος εκθέσεων σε σημαντικούς θεσμούς, όπως το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), το Ελληνικό Περίπτερο στη Μπιενάλε της Βενετίας και τη Documenta. Παράλληλα, διατελεί Πρόεδρος της Magna Marine Inc., ναυτιλιακής εταιρείας μεταφοράς χύδην ξηρού φορτίου.

Ιδρύτρια: Ειρήνη Παναγοπούλου
Διοικητικό Συμβούλιο: Έλλη Τσαγκρίδη Παναγοπούλου, Περικλής Τσαγκρίδης Παναγόπουλος,
Φίλιππος Τσαγκρίδης Παναγόπουλος
Σύμβουλοι: Ειρήνη Καλλιγά, Ρουπέν Καλφαγιάν
Υπεύθυνη συλλογής: Κατερίνα Χατζή
Διαχείριση συλλογής: Χριστίνα Μακρή, Δώρα Παΐση
Παραγωγή δημόσιου προγράμματος και εκθέσεων: Φωτεινή Σαλβαρίδη
Επικοινωνία: Κατερίνα Ζάχου
Βοηθός συλλογής: Ματίνα Τσιγκάκου

Χώρος Συλλογής Ειρήνης Παναγοπούλου
146, Λεωφόρος Βασιλέως Παύλου, Βούλα 166 73, Ελλάδα
iypcollection.com, @iypcollection
[email protected], +30 2108920282

Σχετικά με το Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου

Το Ελληνικό Κέντρο είναι ένας δυναμικός πολιτιστικός κόμβος που προάγει τον διάλογο, τις ανταλλαγές και τις σχέσεις μεταξύ της Βρετανίας, της Ελλάδας και της Κύπρου, αλλά και του ευρύτερου ελληνόφωνου και μη κόσμου. Ιδρύθηκε το 1994 και στεγάζεται στην καρδιά του Λονδίνου σε ιδιόκτητο κτίριο στην περιοχή του Marylebone. Σε συνεργασία με καλλιτέχνες, ακαδημαϊκούς και επαγγελματίες του πολιτισμού από το Ηνωμένο Βασίλειο και όλο τον κόσμο, το Ελληνικό Κέντρο παρουσιάζει ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων, από ομιλίες και κινηματογραφικές προβολές έως εκθέσεις, παραστάσεις χορού και μουσικές εκδηλώσεις. Μέσα από το πρόγραμμά του, απευθύνεται σε ένα πολυσυλλεκτικό κοινό, παρουσιάζοντας έργα και ιδέες που ανοίγουν τον διάλογο, εμπνέουν και ενθαρρύνουν τον προβληματισμό. Το 2025, ανακηρύχθηκε Καλύτερος Ελληνικός Οργανισμός Πολιτιστικής Εξωστρέφειας 2025 – Ηνωμένο Βασίλειο και έλαβε το Non-Profit Dedication & Integrity Excellence Award 2025 από την Acquisition International. Η Διευθύντρια του Ελληνικού Κέντρου, Δρ Νάγια Γιακουμάκη, τιμήθηκε με τη διάκριση Most Inspiring Cultural Sector CEO 2025 (UK).

Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου
16-18 Paddington Street, Marylebone, Λονδίνο W1U 5AS
helleniccentre.org, @helleniccentre
[email protected], +44 (0)20 7487 5060

Παράλληλη δραστηριότητα
Την ίδια χρονική περίοδο το Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου παρουσιάζει την έκθεση A Different Kind of Pop: Giorgos Ioannou’s Works 1960s – 1970s (08 Οκτωβρίου – 19 Νοεμβρίου 2026). Η έκθεση φιλοξενεί το έργο του Γιώργου Ιωάννου (1926 – 2017), From Superman’s Perspective, 1979, λάδι σε λινό, από τη Συλλογή Ειρήνης Παναγοπούλου.

Διαβάστε επίσης:

Όλα όσα γνωρίζω είναι ένας δανεικός χάρτης: Η Συλλογή Ειρήνης Παναγοπούλου δοκιμάζει τα όρια του σύμπαντος

Μαγειρεύοντας τον καπνό: H Ταβέρνα του Οικονόμου και η George Benias Gallery παρουσιάζουν τον Φίλιππο Τελεστώ