Πώς η Iva Petrova (Βουλγαρία) σώζει από τις υψηλές τιμές ενέργειας την Ελλάδα – Το νέο ενεργειακό «οπλοστάσιο» της Σόφιας για τη βιομηχανία και η σύγκριση με τις ελληνικές πολιτικές

Τα «γυαλιά» στην ελληνική ενεργειακή πολιτική φαίνεται να έχει βάλει η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova και το επιτελείο της Σόφιας, απέναντι στην ελληνική ομάδα με επικεφαλής τον υφυπουργό Ενέργειας Νίκο Τσάφο, καθώς μια σειρά έγκαιρων κινήσεων έχουν φέρει τη Βουλγαρία στο επίκεντρο των ενεργειακών εξελίξεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Με ταχύτητα προχώρησε στην ανάπτυξη αποθήκευσης, δημιουργώντας σήμερα ένα ουσιαστικό «μαξιλάρι» απέναντι στις ακραίες διακυμάνσεις των τιμών στην περιοχή, από το οποίο ωφελείται και η Ελλάδα μέσω των διασυνδέσεων και των διασυνοριακών ροών. Την ίδια ώρα, η Σόφια κινήθηκε γρήγορα και στο μέτωπο της βιομηχανίας, θεσπίζοντας σχήμα άμεσης αντιστάθμισης του ενεργειακού κόστους για ενεργοβόρες επιχειρήσεις, ώστε να περιορίσει την έκθεσή τους στις υψηλές και ασταθείς τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο ρόλος της Βουλγαρίας στις τιμές της περιοχής είναι πλέον κομβικός: διαθέτει ισχυρή πυρηνική βάση από το Κοζλοντούι, αυξανόμενη παραγωγή από ΑΠΕ και μεγάλη ικανότητα εξαγωγών, γεγονός που της επιτρέπει να τροφοδοτεί γειτονικές αγορές όταν αυτές βρίσκονται σε έλλειμμα. Σε περιόδους έντασης, όπως αυτές που βιώνει σήμερα η Ρουμανία, οι βουλγαρικές εξαγωγές λειτουργούν ως βασικός παράγοντας συγκράτησης των τιμών, περιορίζοντας τα ακόμη μεγαλύτερα spikes και ενισχύοντας συνολικά τη σταθερότητα της αγοράς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ειδικότερα, χθες Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου, φάνηκε στην πράξη πόσο σημαντικός έχει γίνει ο ρόλος της Βουλγαρίας για την ισορροπία της περιφερειακής αγοράς.Η Ρουμανία, αντιμέτωπη με πολύ μεγαλύτερη στενότητα προσφοράς, βρέθηκε σε αισθητά υψηλότερα επίπεδα, με μέση τιμή περίπου 165 ευρώ/MWh, ενώ για χθες Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου η πίεση κλιμακώθηκε και η μέση τιμή εκτινάχθηκε περίπου στα 245 ευρώ/MWh.

Η πραγματικά ακραία  τιμή σημειώθηκε στα βραδινά τέταρτα  με τιμές που έφτασαν μέχρι περίπου 656 €/MWh. Η Βουλγαρία κάλυψε τη ζήτηση με εξαγωγές και λειτούργησε  ως ενεργειακό «ανάχωμα», εμποδίζοντας αυτές τις υψηλές τιμές να φτάσουν στην Ελλάδα. Αξιοποιώντας την πυρηνική παραγωγή, τις ΑΠΕ και πλέον την αποθήκευση   διατηρεί εξαγωγικά πλεονάσματα και μπορεί να διοχετεύει ηλεκτρική ενέργεια προς τις αγορές που βρίσκονται σε έλλειμμα.

Το μέγεθος του ρόλου της αποτυπώνεται και στις διασυνδέσεις: ήδη στις 12 Σεπτεμβρίου οι ροές από Βουλγαρία προς Ρουμανία ξεπέρασαν σε ορισμένες ώρες τα 2,2 GW και έφτασαν έως τα 2,5 GW, ενώ τον Αύγουστο η Βουλγαρία εξήγαγε συνολικά προς τη Ρουμανία 644 GWh, έναντι εισαγωγών μόλις 77 GWh. Χωρίς αυτές τις διαθέσιμες ποσότητες και τις διασυνδέσεις, οι ακραίες τιμές που καταγράφονται σήμερα στη Ρουμανία θα μπορούσαν να είναι ακόμη υψηλότερες, ενώ η σημασία της βουλγαρικής παραγωγής επεκτείνεται σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, περιλαμβανομένης της ελληνικής αγοράς.

Γρήγορα αντανακλαστικά και για τη βιομηχανία

Ταυτόχρονα με ένα επιθετικό πλέγμα πολιτικών για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους της βιομηχανίας προστατεύει τη βιομηχανία της από τις υψηλές τιμές ενέργειας. Με το νέο πλαίσιο που ψηφίζει συνδυάζει τις άμεσες επιδοτήσεις του λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας με PPAs, αυτοπαραγωγή, αποθήκευση και νέες δυνατότητες αξιοποίησης αποκεντρωμένων ενεργειακών πόρων. Η σύγκριση με την Ελλάδα δείχνει ότι η Βουλγαρία κινείται με ταχύτητα για να προστατέψει τη βιομηχανία της από τον κίνδυνο των υψηλών τιμών ενέργειας,  και θα υποδεχτεί το χειμώνα με έναν μηχανισμό άμεσης και προβλέψιμης αντιστάθμισης του κόστους ρεύματος για συγκεκριμένους ενεργοβόρους κλάδους.

Για την περίοδο από 1 Ιουλίου 2026 έως 30 Ιουνίου 2027, η βουλγαρική κυβέρνηση διαθέτει 170 εκατ. ευρώ για την αντιστάθμιση ενεργοβόρων επιχειρήσεων. Με την απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου, το κατώτατο επίπεδο στο οποίο μπορεί να κατέβει η τιμή μετά την κρατική ενίσχυση μειώθηκε στα 50 ευρώ/MWh, από 63,91 ευρώ/MWh που ίσχυε προηγουμένως. Παράλληλα, τουλάχιστον το 50% της ενίσχυσης που εισπράττει μια επιχείρηση πρέπει να επενδυθεί σε έργα απανθρακοποίησης, ενεργειακής αποδοτικότητας ή ευέλικτου εξηλεκτρισμού.

Πώς η Βουλγαρία επιδοτεί την τιμή της ενέργειας

Το βουλγαρικό σχήμα συνδέει άμεσα την κρατική στήριξη με την τρέχουσα τιμή του ηλεκτρισμού. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία, επιλέξιμο για αντιστάθμιση είναι το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείται για τις επιλέξιμες δραστηριότητες, ενώ το μέγιστο ποσό αποζημίωσης ανά MWh υπολογίζεται έως το 50% της μέσης τιμής βάσης στην αγορά επόμενης ημέρας. Η τελική τιμή, μετά την ενίσχυση, δεν μπορεί πλέον να υποχωρεί κάτω από τα 50 ευρώ/MWh.

Ουσιαστικά πρόκειται για  έναν μηχανισμό που περιορίζει σημαντικά την έκθεση των επιλέξιμων ενεργοβόρων βιομηχανιών στις εξάρσεις των τιμών και προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο ενεργειακό κόστος.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε κλάδους όπως η μεταλλουργία, η εξόρυξη, τα χημικά και άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες, όπου μια διαφορά ακόμη και 10-20 ευρώ/MWh μπορεί να μεταφράζεται σε εκατομμύρια ευρώ ετησίως και να επηρεάζει άμεσα την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών.

Τι έχει απέναντι σε αυτό η ελληνική βιομηχανία

Η Ελλάδα επέλεξε το 2026 μια διαφορετική αρχιτεκτονική στήριξης. Ο πρώτος πυλώνας είναι η αντιστάθμιση του έμμεσου κόστους CO₂, για την οποία η κυβέρνηση εξασφάλισε συντελεστή 0,82 για την περίοδο 2026-2030. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η μεταβολή αυτή προσφέρει περίπου 75 εκατ. ευρώ πρόσθετης στήριξης ετησίως στις περίπου 40-50 μεγαλύτερες ενεργοβόρες βιομηχανίες.

Ο δεύτερος πυλώνας είναι η μείωση κατά 50% των χρεώσεων ΥΚΩ για τη βιομηχανία μέσης και υψηλής τάσης από την 1η Ιουλίου 2026, με δημοσιονομικό κόστος περίπου 26 εκατ. ευρώ ετησίως και περίπου 23.000 ωφελούμενους καταναλωτές. Το συνολικό πακέτο άμεσης ελάφρυνσης που έχει παρουσιάσει το ΥΠΕΝ ανέρχεται έτσι σε περίπου 100 εκατ. ευρώ ετησίως για την επόμενη πενταετία.

Παράλληλα, η Αθήνα διαθέτει 200 εκατ. ευρώ από το Modernisation Fund για επενδύσεις ενεργειακού εκσυγχρονισμού της βιομηχανίας. Πρόκειται όμως για επενδυτική ενίσχυση και όχι για οριζόντια μείωση του τρέχοντος λογαριασμού ρεύματος: τα έργα πρέπει να επιτυγχάνουν τουλάχιστον 10% εξοικονόμηση ενέργειας και μπορούν να περιλαμβάνουν εξηλεκτρισμό βιομηχανικών διεργασιών, αναβάθμιση εξοπλισμού, ψύξης, πεπιεσμένου αέρα και άλλες παρεμβάσεις.

Επομένως, το ελληνικό μοντέλο έχει μεγαλύτερη έμφαση στη μείωση των ρυθμιζόμενων χρεώσεων, στην αντιστάθμιση CO₂ και στις επενδύσεις, ενώ το βουλγαρικό παρέχει επιπλέον έναν μηχανισμό που δρα απευθείας πάνω στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας που αντιμετωπίζει η επιχείρηση.

Σε τι διαφέρει η αντιστάθμιση στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία

Η Ελλάδα προσφέρει σημαντική αντιστάθμιση CO₂ και μειωμένες ΥΚΩ, όμως δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή αντίστοιχο γενικό μηχανισμό που να συνδέει άμεσα την ενίσχυση των ενεργοβόρων βιομηχανιών με την ίδια την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας και να θέτει κατώφλι στα 50 ευρώ/MWh.

Στην Ελλάδα, ο βασικός μηχανισμός για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες είναι η αντιστάθμιση του έμμεσου κόστους CO₂. Δηλαδή το κράτος επιστρέφει μέρος του κόστους των δικαιωμάτων εκπομπών που έχει περάσει από τους ηλεκτροπαραγωγούς στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος. Για την περίοδο 2026-2030 η Ελλάδα εξασφάλισε συντελεστή αντιστάθμισης 0,82, ο οποίος, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, προσθέτει περίπου 75 εκατ. ευρώ ετησίως στη στήριξη σε σχέση με το προηγούμενο σενάριο. Δικαιούχοι είναι οι μεγάλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις των επιλέξιμων κλάδων και το ίδιο το ΥΠΕΝ προσδιορίζει τον αριθμό τους σε περίπου 40-50 βιομηχανίες, όταν οι πληττόμενες από το ενεργειακό κόστος είναι υπερδεκαπλάσιες.

Επίσης την αντιστάθμιση αυτή τη δίνει εδώ και χρόνια στο πλαίσιο της προστασίας της βιομηχανίας από τη διαρροή άνθρακα, από τον κίνδυνο δηλαδή μεταγκατάστασης της βιομηχανίας λόγω του κόστους των δικαιωμάτων ρύπων. Δεν έχει σχέση με μείωση του ενεργειακού κόστους, εν όψει  των  υψηλών τιμών ενέργειας  .

Στη Βουλγαρία, αντίθετα, το νέο καθεστώς είναι πρόγραμμα άμεσης αντιστάθμισης της υψηλής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν υπολογίζει δηλαδή μόνο το μέρος της τιμής που οφείλεται στο CO₂. Το πρόγραμμα αφορά ενεργοβόρους καταναλωτές σε κλάδους με σημαντικό κίνδυνο απώλειας ανταγωνιστικότητας και μετεγκατάστασης εκτός ΕΕ. Η βάση του είναι το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για το Clean Industrial Deal/CISAF.

Και ο τρόπος υπολογισμού είναι πολύ διαφορετικός. Η βουλγαρική ενίσχυση χορηγείται για έως το 50% της επιλέξιμης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η μέγιστη αντιστάθμιση ανά MWh αντιστοιχεί στο 50% της μέσης τιμής baseload της Day-Ahead αγοράς, ενώ μετά την ενίσχυση η τιμή για την επιλέξιμη ποσότητα δεν μπορεί, για την περίοδο 1/7/2026-30/6/2027, να πέσει κάτω από 50 €/MWh. Η βουλγαρική κυβέρνηση έχει διαθέσει 170 εκατ. ευρώ για αυτή τη δωδεκάμηνη περίοδο.

Η Βουλγαρία επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ενεργειακό κόστος ταυτόχρονα ως πρόβλημα ανταγωνιστικότητας του σήμερα και ως επενδυτικό πρόβλημα του αύριο. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ισχυρά εργαλεία σε PPAs, αυτοπαραγωγή και επενδύσεις σε ΑΠΕ και αποθήκευση. Αυτό όμως που δεν έχει είναι η άμεση και προβλέψιμη προστασία των ενεργοβόρων επιχειρήσεων από τις υψηλές τιμές της αγοράς.

Υπάρχει και μια ακόμη πολύ σημαντική διαφορά: η Βουλγαρία ζητά αντάλλαγμα για την επιδότηση. Η επιχείρηση υποχρεούται να επανεπενδύσει τουλάχιστον το 50% της ενίσχυσης σε νέες ή αναβαθμισμένες επενδύσεις που συμβάλλουν στη μείωση του ενεργειακού κόστους και στην απανθρακοποίηση. Αν δεν εκπληρώσει την υποχρέωση, προβλέπεται επιστροφή της ενίσχυσης με τόκο.

PPAs: πλεονέκτημα για την Ελλάδα στην εμπειρία, πρόβλημα ο ηλεκτρικός χώρος

Στα PPAs η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η ελληνική αγορά έχει ήδη αποκτήσει σημαντική εμπειρία σε διμερή μακροχρόνια συμβόλαια μεταξύ μεγάλων καταναλωτών και παραγωγών ΑΠΕ. Υπάρχει επίσης ειδικό θεσμικό πλαίσιο για έργα ΑΠΕ που συνδέονται με διμερή συμβόλαια.

Το αδύναμο σημείο είναι η πρόσβαση στο δίκτυο. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισήμανε στην αξιολόγησή της για την Ελλάδα το 2026 ότι παραγωγοί ΑΠΕ που συνδέονται με industrial PPAs είχαν αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα λόγω της παρατεταμένης παύσης χορήγησης όρων σύνδεσης το 2025, με κίνδυνο καθυστερήσεων στα έργα.

Η Βουλγαρία επιχειρεί τώρα να καλύψει γρήγορα αυτή την απόσταση. Το νέο νομοσχέδιο 52-602-01-22 εντάσσει πιο συστηματικά τα PPAs στο θεσμικό πλαίσιο και προβλέπει αντιμετώπιση των διοικητικών και χρηματοοικονομικών εμποδίων που αποτρέπουν τη σύναψή τους. Το νομοσχέδιο κατατέθηκε στις 10 Ιουλίου 2026 και εξακολουθεί να βρίσκεται στην κοινοβουλευτική διαδικασία, επομένως οι συγκεκριμένες νέες ρυθμίσεις δεν πρέπει ακόμη να αντιμετωπίζονται ως οριστικά ισχύον δίκαιο.

Αυτοπαραγωγή: εδώ η Ελλάδα έχει ήδη λειτουργικό πλαίσιο

Στην αυτοπαραγωγή η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα ένα βήμα μπροστά σε επίπεδο εφαρμογής. Το net billing επιτρέπει σε επιχειρήσεις σε όλα τα επίπεδα τάσης να συμψηφίζουν ταυτόχρονα την κατανάλωσή τους με παραγωγή από ΑΠΕ. Τα έργα μπορούν να βρίσκονται στον ίδιο χώρο ή αλλού μέσω virtual net billing, να ανήκουν στον ίδιο τον καταναλωτή ή ακόμη και σε τρίτο επενδυτή και να συνδυάζονται με αποθήκευση. Για τις επιχειρήσεις, η πλεονάζουσα παραγωγή αποζημιώνεται με βάση την αγορά.

Το πλαίσιο διευρύνθηκε περαιτέρω  με τη χθεσινή υπουργική απόφαση  με ρυθμίσεις για την εγκατάσταση ακόμη και μεμονωμένων μπαταριών χωρίς ΑΠΕ, αποκλειστικά για κάλυψη ιδίων αναγκών χωρίς έγχυση στο δίκτυο, καθώς και με απλούστευση των διαδικασιών αυτοκατανάλωσης.

Άρα μια ελληνική βιομηχανία έχει ήδη τη δυνατότητα να κατασκευάσει φωτοβολταϊκό για αυτοκατανάλωση, να προσθέσει μπαταρία, να περιορίσει την αγορά ενέργειας στις ακριβές ώρες και να αξιοποιήσει τη φθηνή ηλιακή παραγωγή.

Εκεί όπου η Βουλγαρία επιχειρεί το επόμενο βήμα: μπαταρίες ως εμπορικό asset

Το νέο βουλγαρικό νομοσχέδιο επιτρέπει σε μικρούς αποκεντρωμένους πόρους, μπαταρίες και άλλες ευέλικτες καταναλώσεις να συμμετέχουν στην αγορά, ακόμη και συγκεντρωτικά μέσω aggregators.

Αν οι διατάξεις υιοθετηθούν στην τελική τους μορφή, μια βιομηχανική μπαταρία θα μπορεί δυνητικά να δημιουργεί δύο πηγές οικονομικού οφέλους: αφενός να μειώνει το κόστος της επιχείρησης μεταφέροντας την κατανάλωση από ακριβές σε φθηνότερες ώρες και αφετέρου να αποκτά έσοδα από την παροχή ευελιξίας στο ηλεκτρικό σύστημα.

Μια επιλέξιμη βουλγαρική ενεργοβόρος βιομηχανία μπορεί να έχει κρατική αντιστάθμιση για μέρος της κατανάλωσής της, να συνάψει μακροχρόνιο PPA για ένα δεύτερο μέρος, να εγκαταστήσει φωτοβολταϊκό για αυτοκατανάλωση και μπαταρία για να μειώσει την αγορά ενέργειας τις ακριβότερες ώρες. Ταυτόχρονα, η υποχρέωση να επενδύσει το 50% της κρατικής ενίσχυσης σε απανθρακοποίηση ουσιαστικά μετατρέπει μέρος της λειτουργικής επιδότησης σε χρηματοδοτικό εργαλείο για τη μόνιμη μείωση του ενεργειακού κόστους. Στη Βουλγαρία,  το κράτος μειώνει σήμερα το κόστος ρεύματος μιας επιχείρησης, με την προϋπόθεση ότι ένα μέρος αυτής της στήριξης θα χρησιμοποιηθεί ώστε η ίδια επιχείρηση να χρειάζεται λιγότερη στήριξη στο μέλλον.

Διαβάστε επίσης

Ποιος είναι ο Jonathan Bass της Argent LNG που υπέγραψε MOU για FSRU στην Αλβανία – Η σχέση του με την Τουρκία

Αποθήκευση: Πόσο κοστίζει η 19μηνη καθυστέρηση των 4,7 GW; – Ενάμιση χρόνο μετά την πρόσκληση ακόμη περιμένουμε

ΡΑΑΕΥ-ENOMOS: 373 καταγγελίες καταναλωτών στο οκτάμηνο – Στο επίκεντρο οι καθυστερήσεις του ΔΕΔΔΗΕ και οι χρεώσεις ενέργειας