Οι «τρύπες» του σχεδίου Τσάφου για μείωση του ενεργειακού κόστους κατά 30%

Σε μια σειρά από φιλόδοξες παραδοχές, αρκετές από τις οποίες δεν στοιχειοθετούνται  και έχουν ορίζοντα …την επόμενη τριετία, στηρίζεται ο κυβερνητικός στόχος για μείωση του ενεργειακού κόστους κατά 30% έως το 2029.

Το σχέδιο που παρουσίασε η ηγεσία του ΥΠΕΝ επιχειρεί πράγματι να παρέμβει σε ολόκληρη σχεδόν την αλυσίδα διαμόρφωσης του λογαριασμού: από την αποθήκευση και τις ΑΠΕ μέχρι τις ΥΚΩ, τις ρευματοκλοπές, τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, τους έξυπνους μετρητές και τον ανταγωνισμό στην προμήθεια.

Όμως το 30% προϋποθέτει πως πολλές από αυτές τις παρεμβάσεις θα αποδώσουν ταυτόχρονα και εγκαίρως, ότι δεν θα συμβούν πολλά άλλα και ότι ένα σημαντικό μέρος του απαιτούμενου επενδυτικού κόστους καλείται να το αναλάβει η αγορά.

Την ίδια στιγμή η τιμή χονδρεμπορικής δεν μπαίνει στην εξίσωση, ούτε οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να εγγυηθούν τη μείωσή της. Το στοίχημα της μείωσης της τιμής της χονδρεμπορικής το Υπουργείο το συνδέει με την ανάπτυξη της αποθήκευσης, στα 7 GW το 2030 δεκαπλάσια δηλαδή από τα 700 MW που είναι σήμερα. Αυτό σημαίνει επενδύσεις 7 δις. όταν οι επιδοτήσεις που δίνει το υπουργείο είναι 200 εκ.

Το μεγάλο κενό των 7 GW αποθήκευσης

Το σχέδιο της κυβέρνησης για τη μείωση του κόστους ενέργειας έχει ουσιαστικά δύο σκέλη. Πρώτον μείωση της τιμής της ενέργειας με την αξιοποίηση της αποθήκευσης ώστε οι χαμηλές τιμές των ΑΠΕ να κυριαρχήσουν όλη την ημέρα. Και δεύτερον μείωση των υπόλοιπων χρεώσεων του λογαριασμού.

Στην καρδιά του σχεδίου βρίσκεται η αποθήκευση, καθώς το σχέδιο  βασίζει σημαντικό μέρος της αναμενόμενης αποκλιμάκωσης των τιμών στη δυνατότητα του συστήματος να αποθηκεύει τη φθηνή παραγωγή των ΑΠΕ τις ώρες της μεγάλης προσφοράς και να την επιστρέφει στο δίκτυο όταν αυξάνονται η ζήτηση και οι τιμές.

Για να συμβεί αυτό, όμως, η εγκατεστημένη αποθήκευση θα πρέπει να κάνει ένα τεράστιο άλμα: από περίπου 700 MW σήμερα προς τα 7 GW μέχρι το 2030. Με μια τάξη μεγέθους επενδύσεων περίπου 7 δισ. ευρώ, η άμεση νέα κρατική στήριξη που σχεδιάζεται για την αποθήκευση είναι 200 εκατ. ευρώ. Το ποσό προβλέπεται να κατανεμηθεί μέσω τεσσάρων ανταγωνιστικών διαδικασιών των 50 εκατ. ευρώ για διαφορετικές κατηγορίες έργων – δήμους, επιχειρήσεις, ΑΠΕ με αποθήκευση και standalone μπαταρίες.

Το ίδιο το κυβερνητικό σχέδιο δείχνει το μέγεθος της κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων που απαιτείται. Ήδη υπάρχουν και προχωρούν τα 900 MW από τους τρεις διαγωνισμούς του Ταμείου Ανάκαμψης, περίπου 100 MW φωτοβολταϊκών με μπαταρίες στις στέγες, η αντλησιοταμίευση της Αμφιλοχίας των 680 MW, μετατροπές αδειών θερμικών μονάδων συνολικής ισχύος 1.094 MW, περίπου 2 GW άλλων έργων αντλησιοταμίευσης και περίπου 4 GW αποθήκευσης μαζί με έργα ΑΠΕ. Παράλληλα έχει δρομολογηθεί πρόσκληση για standalone μπαταρίες 4,7 GW.

Άλλο όμως είναι η ύπαρξη μιας άδειας ή ενός επενδυτικού σχεδίου και άλλο η χρηματοδότηση, κατασκευή και λειτουργία του. Εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές «τρύπες» του σχεδιασμού. Με δημόσια ενίσχυση που καλύπτει μικρό μέρος των απαιτούμενων κεφαλαίων, η επίτευξη του στόχου εξαρτάται από το κατά πόσο τα έργα θα είναι τραπεζικά χρηματοδοτήσιμα και θα διαθέτουν επαρκείς προσδοκίες εσόδων ώστε να προσελκύσουν δισεκατομμύρια ιδιωτικών κεφαλαίων.

Το ερώτημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο από την πρόθεση να τεθεί πλαφόν 500 MW ανά επενδυτή, ώστε να περιοριστεί η συγκέντρωση της νέας αγοράς στους μεγάλους ενεργειακούς ομίλους. Η επιδίωξη για περισσότερους παίκτες μπορεί να ενισχύσει τον ανταγωνισμό. Ταυτόχρονα όμως σημαίνει ότι το επενδυτικό βάρος των 7 GW θα πρέπει να μοιραστεί σε μεγαλύτερο αριθμό εταιρειών, μεταξύ των οποίων μικρότεροι επενδυτές με διαφορετική πρόσβαση σε κεφάλαια. Το κρίσιμο ερώτημα επομένως παραμένει: ποιοι θα βάλουν τα δισεκατομμύρια που λείπουν και με ποιο επιχειρηματικό μοντέλο θα εξασφαλίσουν την απόδοσή τους;

Ρευματοκλοπές: 450 εκατ. που πρέπει πρώτα να ανακτηθούν

Το δεύτερο μέρος του σχεδίου είναι να μειωθούν τα άλλα πρόσθετα κόστη στο λογαριασμό που προέρχονται μεταξύ άλλων από τις απώλειες δικτύου που θεωρείται ότι είναι ρευματοκλοπές. Το ετήσιο κόστος τους υπολογίζεται σε περίπου 450 εκατ. ευρώ, ποσό που τελικά επιβαρύνει τους συνεπείς καταναλωτές. Η στρέβλωση εδώ είναι ιδιαίτερα σημαντική: οι απώλειες του δικτύου πρέπει να καλυφθούν με ενέργεια που αγοράζεται από την αγορά και το σχετικό κόστος περνά μέσω του συστήματος στους προμηθευτές και τελικά στους πελάτες τους.

Η κυβέρνηση θεωρεί ότι η επέκταση των έξυπνων μετρητών, η ανάλυση των δεδομένων κατανάλωσης και οι περισσότεροι έλεγχοι του ΔΕΔΔΗΕ θα περιορίσουν σημαντικά το πρόβλημα. Μέχρι το τέλος του 2026 ο στόχος είναι να λειτουργούν περίπου 2,4 εκατ. έξυπνοι μετρητές, ενώ ήδη μέσω αυτών καταγράφεται περίπου το 60% της καταναλισκόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.

Εδώ όμως υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά μεταξύ δυνητικής και πραγματικής εξοικονόμησης. Η εγκατάσταση ενός έξυπνου μετρητή δημιουργεί το εργαλείο για να εντοπιστεί μια ρευματοκλοπή, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η ρευματοκλοπή εξαφανίζεται ούτε ότι ανακτάται ολόκληρο το κόστος της. Χρειάζονται έλεγχοι, διασταυρώσεις, καταλογισμοί και τελικά εισπράξεις. Συνεπώς, τα 450 εκατ. ευρώ δεν μπορούν να θεωρούνται εκ των προτέρων διαθέσιμο «μέρισμα» που θα αφαιρεθεί από τους λογαριασμούς.

ΥΚΩ: Το «μισό κόστος» εξαρτάται από τα έργα

Ένα ακόμη σημαντικό μέρος της εξίσωσης αφορά τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Η εκτίμηση του ΥΠΕΝ είναι ότι οι ΥΚΩ μπορούν να μειωθούν περίπου στο μισό μέσα στην επόμενη τριετία, κυρίως χάρη στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών. Για την επιτάχυνσή τους προβλέπονται 1,1 δισ. ευρώ από το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών.

Η λογική είναι σαφής: κάθε νησί που συνδέεται με το ηπειρωτικό σύστημα περιορίζει την ανάγκη λειτουργίας ακριβών πετρελαϊκών μονάδων, το πρόσθετο κόστος των οποίων πληρώνουν όλοι οι καταναλωτές μέσω των ΥΚΩ. Το ρίσκο βρίσκεται στα χρονοδιαγράμματα και στην τελική εξοικονόμηση. Για να συνεισφέρει η μείωση των ΥΚΩ στο -30% μέσα στην τριετία, οι διασυνδέσεις πρέπει να ολοκληρωθούν εγκαίρως και το κόστος που εξοικονομείται από την πετρελαϊκή παραγωγή πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο ώστε να υπερκαλύπτει τις νέες επιβαρύνσεις που δημιουργούν οι επενδύσεις στο ηλεκτρικό σύστημα.

Και εδώ βρίσκεται ένα ευρύτερο ζήτημα του σχεδίου: η ενεργειακή μετάβαση μειώνει ορισμένες κατηγορίες κόστους, δημιουργώντας παράλληλα ανάγκη ανάκτησης τεράστιων επενδύσεων σε δίκτυα, διασυνδέσεις και υποδομές. Επομένως, η πτώση μιας ρυθμιζόμενης χρέωσης δεν συνεπάγεται αυτομάτως ισόποση πτώση του συνολικού λογαριασμού.

Έξυπνοι μετρητές: Η φθηνή ώρα πρέπει να γίνει και φθηνός λογαριασμός

Μία ακόμη παραδοχή είναι ότι οι έξυπνοι μετρητές θα οδηγήσουν τους καταναλωτές σε φθηνότερες ώρες κατανάλωσης. Οι μετρητές πράγματι ανοίγουν τον δρόμο για δυναμικά τιμολόγια, ώστε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να μεταφέρουν φορτία στις ώρες μεγάλης φωτοβολταϊκής παραγωγής και χαμηλότερων τιμών.

Αυτό όμως προϋποθέτει αλλαγή συμπεριφοράς από εκατομμύρια καταναλωτές και φορτία που μπορούν πράγματι να μετακινηθούν χρονικά. Η δυνατότητα είναι πολύ μεγαλύτερη για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αντλίες θερμότητας, θερμοσίφωνες ή μπαταρίες και σαφώς μικρότερη για ένα νοικοκυριό χωρίς τέτοιες ευέλικτες καταναλώσεις. Άρα το δυνητικό όφελος των δυναμικών τιμολογίων δεν κατανέμεται ούτε αυτόματα ούτε ομοιόμορφα.

Και τα χρέη των καταναλωτών μπαίνουν στην εξίσωση του -30%

Ακόμη πιο χαρακτηριστική της πολυπλοκότητας του στόχου είναι η ένταξη των ληξιπρόθεσμων οφειλών στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών. Η λογική του ΥΠΕΝ είναι ότι τα ανεξόφλητα υπόλοιπα αυξάνουν το χρηματοοικονομικό κόστος των προμηθευτών, το οποίο τελικά ενσωματώνεται στις τιμές που προσφέρουν στους πελάτες τους.

Η αντιμετώπιση των στρατηγικών κακοπληρωτών μπορεί επομένως να μειώσει ένα πραγματικό κόστος της αγοράς. Παραμένει όμως αβέβαιο πόσο από αυτή την εξοικονόμηση θα μεταφερθεί τελικά στον καταναλωτή και σε ποιο χρονικό διάστημα. Το σχέδιο προϋποθέτει ουσιαστικά ότι η βελτίωση της εισπραξιμότητας θα μετατραπεί μέσω του ανταγωνισμού σε χαμηλότερα περιθώρια και χαμηλότερες τιμές λιανικής.

Το κρίσιμο ερώτημα: Η τιμή χονδρεμπορικής θα μειωθεί ;

Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο ερωτηματικό ολόκληρου του σχεδίου. Ο τελικός λογαριασμός αποτελείται από πολλά διαφορετικά στοιχεία: ενέργεια, χρεώσεις συστήματος και δικτύου, απώλειες, ΥΚΩ, χρηματοδότηση μηχανισμών, φόρους και άλλες ρυθμιζόμενες χρεώσεις. Το ίδιο το υπουργείο αναγνωρίζει αυτή την πολυπλοκότητα.

 Ταυτόχρονα η βασική παράμετρος του λογαριασμού είναι η τιμή χονδρεμπορικής αγορά εξακολουθεί να επηρεάζεται από παράγοντες που η ελληνική ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να ελέγξει: τις διεθνείς τιμές φυσικού αερίου, τις γεωπολιτικές κρίσεις, τις τιμές των δικαιωμάτων CO2, τη διαθεσιμότητα των διασυνδέσεων και τις συνθήκες στις γειτονικές αγορές.

Το σχέδιο των 5 δισ. ευρώ είναι συνεπώς περισσότερο ένας οδικός χάρτης για τη δημιουργία των συνθηκών που μπορεί να οδηγήσουν σε φθηνότερη ενέργεια παρά ένας μηχανισμός που εγγυάται μαθηματικά μείωση 30%. Άλλωστε, οι περίπου 5 δισ. ευρώ που παρουσιάζονται ως χρηματοδοτική δύναμη του σχεδίου προέρχονται από διαφορετικά εργαλεία και κατευθύνονται σε εντελώς διαφορετικές δράσεις – από 1,7 δισ. ευρώ για «Εξοικονομώ» και αντλίες θερμότητας έως 1,1 δισ. για διασυνδέσεις και 977 εκατ. για ΑΠΕ και αποθήκευση στα νησιά.

Το -30% είναι έτσι το αποτέλεσμα που θα προκύψει εφόσον κλείσουν ταυτόχρονα πολλά διαφορετικά στοιχήματα: να βρεθούν τα ιδιωτικά κεφάλαια για τα 7 GW αποθήκευσης, να ολοκληρωθούν εγκαίρως οι διασυνδέσεις, να μειωθούν πράγματι οι ρευματοκλοπές, να εισπραχθούν περισσότερα ληξιπρόθεσμα, να αλλάξει η συμπεριφορά των καταναλωτών μέσω των έξυπνων μετρητών και ο ανταγωνισμός να μεταφέρει όλες αυτές τις εξοικονομήσεις στις τελικές τιμές.

Ακριβώς γι’ αυτό, ανάμεσα στον στόχο του 30% και στον λογαριασμό που θα φτάσει στον καταναλωτή το 2029 υπάρχει ακόμη μια μεγάλη απόσταση που πρέπει να καλυφθεί.

Διαβάστε επίσης

Παπασταύρου: Με δύναμη πυρός €5 δισ. θα μειώσουμε το ενεργειακό κόστος κατά 30% σε τρία χρόνια – Οι 6 άξονες

Πιερρακάκης: Αυτα είναι τα μέτρα, δεν χωράνε άλλα – Ακούνε τις ανάγκες όλων των κοινωνικών ομάδων (video)

Πετρέλαιο: Μια ανάσα πριν τα 100 δολάρια το Brent μετά τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές