Ένα φόρεμα από χάντρες 4.500 ετών μπροστά από την εποχή του

Δίχτυ και χάντρες. Δύο υλικά μόνο, και το αποτέλεσμα, ένα φόρεμα που διασχίζει τις χιλιετίες. Όχι μόνον ως αρχαιολογικό κατάλοιπο αλλά και ως πρότυπο για σύγχρονες εκφράσεις της μόδας, 4.500 χρόνια μετά την πρώτη εμφάνισή του.

Φτιαγμένο με χάντρες πλεγμένες σε δίχτυα είναι ακριβώς το φόρεμα που αποκαταστάθηκε στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης ύστερα από τρία χρόνια προσπαθειών. Αιγυπτιακής προέλευσης, βρέθηκε σε μία αδιατάρακτη σαρκοφάγο στην οποία είχε εναποτεθεί το μουμιοποιημένο σώμα μιας γυναίκας περί το 2.500 π.Χ. στην εποχή δηλαδή, του φαραώ Χέοπα που έμεινε γνωστός για την περίφημη Μεγάλη Πυραμίδα.

Και παρ΄ότι η ταυτότητα της ίδιας παραμένει άγνωστη, το γεγονός ότι είχε ταφεί στη νεκρόπολη της Γκίζας, όπου βρίσκονται τα μεγάλα ταφικά και άλλα μνημεία των αιγυπτίων φαραώ σε βάθος χιλιετιών φανερώνει, όπως επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι, την κοινωνική θέση που κατείχε στην εποχή της.

Οι μπλε και πράσινες χάντρες από φαγεντιανή βρέθηκαν διάσπαρτες επάνω στο σώμα της, όταν είχε ανακαλυφθεί η σαρκοφάγος, το 1927 κατά τη διάρκεια ερευνητικής αποστολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ-Μουσείου Καλών Τεχνών με επικεφαλής τον αμερικανό αρχαιολόγο Τζορτζ Άντριου Ράισνερ, ο οποίος είχε λάβει την άδεια ανασκαφής των νεκροταφείων γύρω από τις Πυραμίδες της Γκίζας. Περί τις 7000 χάντρες συγκεντρώθηκαν έτσι, και ταξίδεψαν στην Αμερική ώσπου φυλάχθηκαν στα υπόγεια του μουσείου μέσα σε 30 μικρά κουτιά. Και τα χρόνια περνούσαν ώσπου να αποφασιστεί η αναζήτησή τους και να γίνει αντιληπτή η σημασία τους.

Μπλε και πράσινο τα χρώματα του Νείλου

Οι απεικονίσεις γυναικών στην αιγυπτιακή τέχνη τις παρουσιάζουν συχνά με ενδύματα διακοσμημένα με ένα μοτίβο ρόμβου. Ένα σχέδιο που πιστεύεται ότι αναφέρεται σε χάντρες, οι οποίες είτε ράφτηκαν πάνω σε ένα λινό φόρεμα είτε δημιουργήθηκαν ως ξεχωριστό δίχτυ το οποίο φοριόταν πάνω από το λινό. Και σ΄αυτή τη δεύτερη περίπτωση φαίνεται ότι ανήκαν οι χάντρες της συγκεκριμένης ταφής. Αν και το νήμα στο οποίο ήταν περασμένες είχε αποσυντεθεί, μερικές χάντρες εξακολουθούσαν να βρίσκονται στο αρχικό τους σχέδιο πάνω και γύρω από τη μούμια, επιτρέποντας μια ακριβή ανακατασκευή.

Πολύτιμη υπήρξε η συνεισφορά ενός αρχαιολόγου της ανασκαφικής ομάδας, ο οποίος είχε κάνει τα σχέδια της ακριβούς θέσης κάθε χάντρας πάνω στη μούμια. Ενώ ο φωτογράφος καταγράφοντας τη στιγμή της ανακάλυψης απεικόνισε και τα σημεία της μούμιας στα οποία οι χάντρες διατηρούσαν ακόμη καθαρά το σχήμα του ρόμβου. Στοιχεία πολύτιμα για την ανακατασκευή του φορέματος.

Όσο για το χρώμα των χαντρών μπορεί να έχει ξεθωριάσει, αλλά είναι βέβαιο ότι ήταν αρχικά μπλε και μπλε-πράσινο σε απομίμηση του λάπις λάζουλι και του τυρκουάζ. Η αιγυπτιακή φαγεντιανή άλλωστε, είναι ένα υλικό που μιμείται θαυμάσια αυτές τις λαμπερές πολύτιμες πέτρες, παρά το γεγονός ότι κατασκευάζεται από απλά συστατικά με μια διαδικασία που μοιάζει με αυτήν το γυαλιού. Να σημειωθεί εξάλλου, ότι αυτό το φωτεινό μπλε αποτέλεσμα ήταν το αγαπημένο των Αιγυπτίων, που θεωρούσαν ότι συνδέεται με τα νερά του ζωοδότη Νείλου, με τον ουρανό αλλά και με τη γονιμότητα. Ένα χρώμα που παρέπεμπε στη διαρκή αναγέννηση, κατάλληλο για τη μετά θάνατον ζωή.

Για την απόλαυση του βασιλιά

Οι μούμιες που ανακαλύπτονται έτσι, στην Αίγυπτο είναι συχνά «ντυμένες» με χάντρες, προσαρτημένες στο εξωτερικό περίβλημα, μια πρακτική που εμφανίζεται για αιώνες, καθώς συνεχίστηκε έως και τη Ρωμαϊκή εποχή. Αυτά τα τυρκουάζ-μπλε δίχτυα μάλιστα ήταν μερικές φορές διακοσμημένα με προστατευτικά φυλαχτά, όπως συχνά έναν φτερωτό σκαραβαίο.

Σκεπτικισμός όμως, υπάρχει ως προς τη χρήση τους εν ζωή. Το σίγουρο είναι ότι δεν επρόκειτο για ένδυμα καθημερινής χρήσης, καθώς οι γυναίκες στην Αίγυπτο φορούσαν ένα απλό ρούχο από ακατέργαστο λινό. Χορεύτριες του ναού ωστόσο ή άλλες γυναίκες που έπαιρναν μέρος σε γιορτές και πομπές θα μπορούσαν να φορούν ένα φόρεμα από χάντρες. Τα μενταγιόν με λουλούδια που κρέμονται από το στρίφωμα του φορέματος του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστώνης βρέθηκαν περασμένα σαν μικρά κουδουνάκια και όπως φαίνεται θα κουδουνούσαν καθώς η γυναίκα κινούνταν. Παρ΄όλο βέβαια, που αυτά τα φορέματα θα πρέπει να ήταν πολύ βαριά για να κινηθούν πραγματικά.

Το φόρεμα από χάντρες επομένως, ήταν φτιαγμένο για ειδικές περιστάσεις ενώ κάποιοι μελετητές προτείνουν ότι μπορεί να φοριόνταν ακόμα και πάνω από γυμνό σώμα. Αόριστη αλλά σημαντική έτσι, είναι μια σχετική αναφορά στον περίφημο Πάπυρο του Γουέστκαρ (αιγυπτιακό λογοτεχνικό κείμενο της εποχής του Χέοπα), που αναφέρει πως η καρδιά της του βασιλιά Σνεφρού έγινε ευτυχισμένη από το θέαμα 20 νεαρών κοριτσιών που έβγαλαν τα ρούχα τους, να φορέσουν φορέματα από χάντρες και να κωπηλατήσουν κατά τη διάρκεια μιας βασιλικής γιορτής με βάρκα στον Νείλο.

Διαβάστε επίσης:

Και το όνομα αυτών: Σμαραγδή και Ωκεανός – Δύο κατοικίδια 1800 ετών

Άνθρωπος και λεοπάρδαλη – Ένα απροσδόκητο εύρημα με αναπάντητα ερωτήματα

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Τον Κωνσταντίνο Νικολέντζο προκρίνει ως διευθυντή η Επιτροπή Αξιολόγησης