Θα ξεκινήσω σήμερα το οργισμένο άρθρο μου για τον τζάμπα μάγκα Πάνο Καμμένο με μια διαπίστωση. Στους εμφυλίους πολέμους, σε οποιαδήποτε χώρα, γίνονται εγκλήματα που δεν τα χωράει ο νους. Από όλες τις πλευρές…

Στην περίπτωση της πρώην Γιουγκοσλαβίας δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί η διάλυσή της τόσο για εθνοτικούς όσο και για θρησκευτικούς λόγους, χωρίς εγκλήματα, σφαγές, βιασμούς, εκτοπίσεις, γενοκτονίες.

Αυτό όμως δεν αθωώνει τους «χασάπηδες» όπως ο στρατηγός Ράτκο Μπλάντις.

Ενας άνθρωπος που έμεινε στην ιστορία για τα φρικιαστικά εγκλήματά του, στο όνομα ενός ακραίου εθνικισμού και με την επίκληση μιας θρησκείας αγάπης, όπως ο χριστιανισμός, που όμως, έγινε όπλο και δικαιολογία για εθνοκαθάρσεις.

Στο βιβλίο του «Οι Αδερφοφάδες» ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Όταν ακούω έναν πολιτικό να μιλάει για πατρίδα και τιμή και δικαιοσύνη, μου ’ρχεται εμετός· έχουν εξευτελίσει τα πάντα…»

Βάζω σε αυτά και την Ορθοδοξία, όταν ένας πολιτικός σαν τον Πάνο Καμμένο την χρησιμοποιεί για να δικαιολογήσει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

«Αποχαιρετώ τον φίλο μου Στρατηγό Μλάντιτς, υπήρξε ένας Ορθόδοξος Πατριώτης, ποτέ “χασάπης”, έφυγε όρθιος και περήφανος, δεν γονάτισε, τον εκδικήθηκαν μέχρι τέλους».

Αποχαιρετώ τον φίλο μου Στρατηγό Μλάντιτς υπήρξε ένας Ορθόδοξος Πατριώτης ποτέ «χασάπης» έφυγε όρθιος και περήφανος δεν γονάτισε τον εκδικήθηκαν μέχρι τέλους. pic.twitter.com/66kupFUaHE

— Panos Kammenos (@PanosKammenos) August 27, 2026

Με αυτές τις λέξεις ο Πάνος Καμμένος αποχαιρέτησε τον Ράτκο Μλάντιτς, τον άνθρωπο που το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία καταδίκασε σε ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου. Η καταδίκη του επικυρώθηκε το 2021. Δεν μιλάμε, επομένως, για έναν «αμφιλεγόμενο στρατηγό», ούτε για έναν άνθρωπο που απλώς βρέθηκε στη λάθος πλευρά της Ιστορίας. Μιλάμε για έναν καταδικασμένο εγκληματία πολέμου, με ευθύνη για μερικά από τα πιο φρικτά εγκλήματα της ευρωπαϊκής ηπείρου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κι όμως, για τον Καμμένο (μην ξεχνάμε, τον σύμμαχο του… αναγεννημένου Αλέξη Τσίπρα) όλα αυτά μπορούν να μπουν στην άκρη με δύο λέξεις: «Ορθόδοξος πατριώτης».

Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πόσο εύκολα η θρησκευτική και εθνική ταυτότητα μπορούν, σε ορισμένες αφηγήσεις, να λειτουργήσουν σαν πλυντήριο της Ιστορίας. Ο Μλάντιτς δεν ήταν, σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο στρατιωτικός ηγέτης που συνδέθηκε με την πολιορκία του Σεράγεβο και τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα.

Ήταν ένας «περήφανος» άνθρωπος που «δεν γονάτισε». Μόνο που το πρόβλημα με αυτή την ηρωική αφήγηση είναι ότι υπάρχουν περίπου 8.000 δολοφονημένοι Βόσνιοι μουσουλμάνοι στη Σρεμπρένιτσα που δεν μπορούν να κάνουν ανάρτηση για να διορθώσουν την ιστορία.

Για να μη μιλήσουμε για τους βιασμούς, ακόμη και παιδιών, ούτε για τα βασανιστήρια που έγιναν ή για τις ομαδικές ταφές χωρίς κανένα σεβασμό στους νεκρούς.

Γιατί ο Μλάντιτς δεν καταδικάστηκε επειδή κάποιος «δεν τον συμπαθούσε». Καταδικάστηκε επειδή δικαστήριο έκρινε ότι είχε κεντρικό ρόλο σε εγκληματικές επιχειρήσεις. Στη Σρεμπρένιτσα άνδρες και αγόρια συνελήφθησαν, μεταφέρθηκαν σε διάφορες τοποθεσίες και εκτελέστηκαν, ενώ ο άμαχος πληθυσμός εκτοπίστηκε βίαια.

Στο Σεράγεβο, οι δυνάμεις υπό τη διοίκησή του πραγματοποίησαν εκστρατεία βομβαρδισμών και ελεύθερων σκοπευτών εναντίον αμάχων, με σκοπό την τρομοκράτηση του πληθυσμού. Αυτά δεν είναι χαρακτηρισμοί κάποιου αρθρογράφου. Είναι μέρος της δικαστικής κρίσης που οδήγησε στην ισόβια κάθειρξή του.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται η πιο ενδιαφέρουσα λέξη της ανάρτησης: «φίλος». Ο Πάνος Καμμένος δεν είπε απλώς ότι «αποχαιρετά τον στρατηγό Μλάντιτς». Είπε ότι αποχαιρετά τον «φίλο» του.

Αυτό είναι πολιτικά και ηθικά πολύ πιο βαρύ. Γιατί ένας πολιτικός μπορεί να έχει τις απόψεις του για το ΝΑΤΟ, για τη Δύση, για τους πολέμους στη Γιουγκοσλαβία, για τη Σερβία ή για οποιοδήποτε γεωπολιτικό ζήτημα. Μπορεί να διαφωνεί με τη δυτική εξωτερική πολιτική. Μπορεί να θεωρεί ότι έγιναν εγκλήματα και από άλλες πλευρές.

Όλα αυτά είναι θεμιτά αντικείμενα πολιτικής συζήτησης. Αυτό που δεν μπορεί να γίνει σοβαρά αποδεκτό είναι η μετατροπή ενός καταδικασμένου για γενοκτονία ανθρώπου σε πρότυπο πατριωτισμού και θρησκευτικού ηρωϊσμού.

Η… κολυμβήθρα της Ορθοδοξίας

Γιατί εδώ μπαίνει και η Ορθοδοξία. Εδώ χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή. Ο Μλάντιτς μπορεί να ήταν Ορθόδοξος και να θεωρούσε τον εαυτό του υπερασπιστή των Σέρβων. Αυτό όμως δεν μετατρέπει τις πράξεις του σε «ορθόδοξες» ούτε προσδίδει θρησκευτική νομιμοποίηση στα εγκλήματα που διέπραξαν οι δυνάμεις του.

Η Ορθοδοξία δεν είναι στρατιωτικό παράσημο και η πίστη δεν αποτελεί πιστοποιητικό αθωότητας. Ούτε βεβαίως μπορεί να γίνει όπλο για να δολοφονείς χιλιάδες αλλόθρησκους.

Και το ίδιο μπορώ να πω χωρίς κανένα δισταγμό για τον αφανισμό Χριστιανών στην πρώην Γιουγκοσλαβία από μουσουλμάνους ή για όσα γίνονται τώρα στη Συρία.

Το να επικαλείται κανείς τη θρησκευτική ταυτότητα ενός ανθρώπου για να τον παρουσιάσει ως ηθικά δικαιωμένο, ενώ έχει καταδικαστεί για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη εργαλειοποίηση της θρησκείας. Και, τελικά, προσβάλλει και την ίδια την πίστη που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η φράση «δεν γονάτισε». Γιατί ακριβώς είναι αρετή η αμετανοησία; Από πότε το να μην αναγνωρίζεις την ευθύνη σου για εγκλήματα αποτελεί ένδειξη ανδρείας;

Ο Μπλάντις δηλαδή και κάθε «χασάπης» κοιμόταν ήσυχα τα βράδια στο όνομα του… πατριωτισμού του και της θρησκείας του; Σε τι διέφερε άραγε από άλλους «σφαγείς», όπως ο Χίτλερ;

Ο Καμμένος φαίνεται να θαυμάζει την εικόνα του ανθρώπου που έμεινε «όρθιος». Η Ιστορία, όμως, δεν μετράει μόνο ποιος έμεινε όρθιος.

Μετράει και ποιοι έπεσαν. Και στη Βοσνία έπεσαν χιλιάδες άμαχοι. Άνθρωποι που δεν είχαν ούτε στρατούς ούτε στρατηγούς ούτε πολιτικούς φίλους για να τους αποκαταστήσουν εκ των υστέρων ως «πατριώτες».

Όσο για το «τον εκδικήθηκαν μέχρι τέλους», εδώ η λογική γίνεται ακόμη πιο παράδοξη. Ποιοι ακριβώς τον «εκδικήθηκαν»; Οι δικαστές που τον καταδίκασαν; Οι εισαγγελείς; Οι οικογένειες των θυμάτων; Οι επιζώντες; Το διεθνές δικαστήριο;

Η φράση μετατρέπει έναν άνθρωπο που καταδικάστηκε έπειτα από πολυετή δικαστική διαδικασία σε θύμα μιας υποτιθέμενης εκδίκησης. Και κάπως έτσι γίνεται το θαύμα της πολιτικής μυθολογίας: Ο θύτης μετατρέπεται σε θύμα, ο καταδικασμένος σε ήρωα και οι νεκροί… μια μικρή υποσημείωση της Ιστορίας.

Ας το ξεκαθαρίσουμε χωρίς ναι μεν αλλά: Ο φόνος αμάχων δεν γίνεται πατριωτικός επειδή ο δράστης πολεμά για τη “δική μας” πλευρά. Η γενοκτονία δεν γίνεται λιγότερο γενοκτονία επειδή το θύμα έχει διαφορετική θρησκεία. Και ένας εγκληματίας πολέμου δεν γίνεται ήρωας επειδή κάποιος τον αποκαλεί “Ορθόδοξο πατριώτη”.

Ο Μλάντιτς πέθανε. Οι δικαστικές αποφάσεις όμως μένουν. Και μένουν επίσης οι τάφοι της Σρεμπρένιτσα, οι οικογένειες που ακόμη αναζητούν τους νεκρούς τους και η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν στο Σεράγεβο και αλλού.

Ο Καμμένος έχει κάθε δικαίωμα να αποχαιρετά τους φίλους του όπως επιθυμεί. Έχει όμως και η κοινωνία το δικαίωμα να κοιτάζει αυτή την ανάρτηση και να ρωτά κάτι εξαιρετικά απλό.

Πόσα εγκλήματα χρειάζεται να διαπράξει ένας άνθρωπος για να πάψει να είναι «πατριώτης» και να γίνει απλώς αυτό που αποφάνθηκε το δικαστήριο ότι ήταν;

Γιατί τελικά το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι ο Πάνος Καμμένος έχει έναν φίλο που θεωρεί ήρωα. Το πιο ανησυχητικό είναι η προσπάθεια να φορεθεί στον Μλάντιτς το φωτοστέφανο του «Ορθόδοξου πατριώτη» και να σβηστούν από την εικόνα οι νεκροί που άφησε πίσω του.

Δεν θα περίμενα κάτι λιγότερο από έναν άνθρωπο σαν τον Πάνο Καμμένο. Δεν έφταιγε αυτός, τόσος ήτανε.

Θα περίμενα, όμως, μια συγγνώμη από τον Αλέξη Τσίπρα γιατί το 2015 επέλεξε αυτόν για συνέταιρό του στην εξουσία. Και δεν είναι ότι δεν τον ήξερε. Γνώριζε πολύ καλά ποιος ήταν και τι πρεσβεύει.

Όμως, η δίψα για την εξουσία τον οδήγησε στη συνεργασία με έναν ακραίο εθνικιστή που καμιά σχέση δεν έχει με τις αξίες της Αριστεράς.

Διαβάστε επίσης:

Ράτκο Μλάντιτς: Ο θάνατος του «χασάπη της Σρεμπρένιτσα» και η σκοτεινή κληρονομιά του
Πέθανε ο «χασάπης» της Βοσνίας, πρώην ηγέτης των Σέρβων, Ράτκο Μλάντιτς